Wetenschap

Naakte molrat blijft de wetenschap verbazen

1 De molrat. ©Shutterstock

De naakte molrat (Heterocephalus glaber) heeft dan misschien een laag aaibaarheidsgehalte, maar het knaagdier blijft de wetenschap verbazen. Onderzoekers ontdekten dat de naakte molrat maar liefst achttien minuten zonder zuurstof kan, zonder enige schade. 

Dat is ongekend bij landzoogdieren, waar normaal gesproken enkele minuten zonder zuurstof fataal zijn.

Share

In buizen met zéér lage zuurstofconcentraties, waarin de mens in enkele minuten zou stikken, hielden de molratten het zelfs langer dan vijf uur vol

De onderzoekers uit Chicago en Berlijn beschrijven in Science hoe ze enkele molratten opsloten in zuurstofloze buizen. Na een halve minuut gingen de knaagdieren van hun stokje en leken ze de pijp uit. Maar toen de wetenschappers een kwartier later weer zuurstof in de buis brachten, zagen ze tot hun verbijstering hoe de molratten weer tot leven kwamen en gingen rondscharrelen – zonder enige blijvende schade. In buizen met zéér lage zuurstofconcentraties, waarin de mens in enkele minuten zou stikken, hielden de molratten het zelfs langer dan vijf uur vol.

Heterocephalus flikt dit kunstje door een interne energietransitie. Normaal gesproken draaien dierlijke orgaancellen op het bloedsuiker glucose, dat met behulp van zuurstof wordt verbrand. Maar in zuurstofarme omstandigheden gaat de molrat op spaarstand en stappen zijn cellen over op fructose, een suiker dat zónder zuurstof kan worden omgezet. Zo kan de molrat als een soort plant de vitale organen van energie blijven voorzien.

Toepassing bij mensen

Het onderzoeksteam fantaseert in hun paper over toepassingen bij mensen. Wie weet kun je menselijke cellen het fructose-trucje leren waardoor bijvoorbeeld patiënten die op de operatietafel in zuurstofnood komen geen hersenletsel oplopen.

Gert Flik, hoogleraar dierfysiologie aan de Radboud Universiteit Nijmegen, vindt dat erg vergezocht. "Het interessante aan deze studie is eerder dat het een mooi voorbeeld geeft van extreme aanpassingen in fysiologie en gedrag van een dier aan zijn specifieke omgeving", aldus Flik. 

Naakte molratten leven in tropisch Oost-Afrika in tunnels diep onder de grond, waar de hoeveelheid zuurstof beperkt is. Bovendien slapen ze regelmatig samen op één grote hoop, waardoor je het als molrat onderin de stapel flink benauwd kunt krijgen.

Pijnloos

Share

Eerder bleek al dat de naakte molrat geen pijn voelt en – als enig bekende zoogdier – geen kanker kan krijgen

Het is niet de eerste keer dat de molrat de wetenschap verbaast. Eerder bleek al dat de naakte molrat geen pijn voelt en – als enig bekende zoogdier – geen kanker kan krijgen. Molratten kunnen wel 30 jaar oud worden, tien keer ouder dan vergelijkbare knaagdieren als de muis. 

Molratten leven in kolonies, zoals bijen en termieten. De grote, dikke koningin zorgt voor nakomelingen, de rest doet het werk. Nog eigenaardig, jongen van de naakte molrat smeken om anale afscheiding van hun ouders. Dat levert microben op die ze nodig hebben om te groeien.

Het knaagdier heeft opvallend grote knaagtanden, die het kan gebruiken om te graven. Het kan deze tanden onafhankelijk van elkaar kan bewegen en ze blijven hun hele leven groeien.

Enkele jaren geleden ontdekte de Belg Paul Van Daele (UGent) in Afrika een nieuwe soort molrat. Het dier kreeg de wetenschappelijke soortnaam Fukomys vandewoestijneae, verwijzend naar zijn collega Caroline Van De Woestijne, die in Zambia overleden was aan de gevolgen van malaria.

Wie per sé een molrat van dichtbij wil zien, kan daarvoor ook in België terecht, bij Pairi Daiza. 

cult