Gat in de lucht

Is het een ufo, is het een vogel? Neen, dat is het niet

Hoe ontstaan die gaten in de lucht?

1 Dit gat in de lucht ziet er zo onnatuurlijk uit dat ze soms voor ufo's worden aangezien. © rv

Een ufo? Nee, dit beeld ontstaat soms als een vliegtuig door een wolkendek duikt.

Share

De gaten ontstaan als onder bepaalde atmosferische omstandigheden een vliegtuig door een wolkendek prikt

Het gat in de lucht ziet er zo onnatuurlijk uit dat ze soms voor ufo's worden aangezien. Pilotengaten, de Nederlandstalige naam voor wat de Amerikanen fall streak holes noemen zegt het al, zijn onnatuurlijk. Ze ontstaan als onder bepaalde atmosferische omstandigheden een vliegtuig door een wolkendek prikt.

Omhoog of omlaag maakt niet uit, als het maar snel gebeurt. Voor de komst van de luchtvaart waren ze onbekend. Verwarrend eraan is dat het effect van een gat in de lucht vaak pas een kwartier of twintig minuten na de passage ontstaat. Die vertraging is zelfs de reden dat het tot in de jaren vijftig heeft geduurd voordat meteorologen doorkregen wat er bij dit soort verschijnselen eigenlijk gaande is.

Het begint met een dun wolkendek van onderkoelde waterdruppels, die weliswaar onder het vriespunt verkeren maar die bij gebrek aan kristallisatiekernen gewoon vloeibaar blijven. Bij een temperatuur van een graad of tien onder nul, niet ongewoon op een paar kilometer hoogte, is dat heel normaal.

Tot er een vliegtuig passeert. Achter straalmotoren of vleugeltips zet de lucht extreem snel uit, zogeheten adiabatische expansie. Daarbij wordt de warmte in de lucht voor de uitzetting gebruikt en koelt het abrupt af tot gemakkelijk 40 graden onder nul. Dat is koud genoeg om de eerste ijskristallen te vormen.

Daarna gaat het snel. De ijskristallen binden de waterdruppels uit de omgeving aan hun oppervlak, worden zwaarder en beginnen uit te sneeuwen. Het proces vreet in tien tot twintig minuten een gat van honderden meters in het wolkendek. Rond, of ovaal als het toestel wat vlakker passeerde.

Die sneeuw is te zien als de windveren die uit het hart van het pilotengat vallen en verraadt zich ook door regenboogachtige lichtbreking in het ogenschijnlijk lege binnengebied. In Nederland wordt het verschijnsel een paar keer per jaar gespot. Deze prent is boven Las Vegas, toevallig gemaakt door een amateurfotograaf.