Hoogbegaafdheid

Hoogbegaafd op de werkvloer: "Niet altijd een garantie op succes"

80 procent van de hoogbegaafden geeft aan moeite te hebben om goede job te vinden

Veel hoogbegaafden hebben hebben moeite met het vinden van een job, zo blijkt uit een recent rapport van het Nederlandse Instituut Hoogbegaafdheid Volwassenen (IHVB). Een Vlaamse studie bevestigt. De grootste boosdoener is slechte communicatie tussen de hoogbegaafde werknemer en de rest van de werkvloer. "Hun gedachtegang werkt vaak zo anders dat niet-hoogbegaafden er maar moeilijk in meekunnen." 

Hoewel hoogbegaafde personen beschikken over een bovengemiddelde intelligentie, wil dat niet zeggen dat ze zich ook als een vis in het water voelen op de arbeidsmarkt. Integendeel zelfs: veel meer dan anderen lijken ze moeite te hebben met het vinden van een job die écht bij hen past. Uit een recent onderzoek van het Nederlandse Instituut Hoogbegaafdheid Volwassenen (IHVB) blijkt dan ook dat hun carrièrepad zich opmerkelijk vaak kenmerkt door werkloosheid of jobhopping. Een Vlaamse studie onderschrijft die resultaten. "Uit een onderzoek dat we twee jaar geleden voerden bij 352 hoogbegaafden, bleek dat ongeveer 80 procent moeilijkheden heeft om zijn plek op de arbeidsmarkt gevonden te krijgen", zegt Tessa Kieboom, oprichtster van Exentra, expertisecentrum voor hoogbegaafdheid. Een derde van de respondenten gaf aan al een burn-out gehad te hebben en maar liefst een op twee viel al eens ten prooi aan een bore-out: fundamentele verveling door te weinig uitdaging op het werk.

Share

'Niet elke hoogbegaafde behaalt ook effectief een diploma dat hem aan een job kan helpen die écht bij hem past'

Verveling is echter niet de enige reden waarom mensen met een hoog IQ zich niet lekker voelen op hun werk. "Ten eerste behaalt niet elke hoogbegaafde ook een diploma dat hem aan een gepaste job kan helpen. Omdat veel bovengemiddeld begaafde mensen op de lagere of middelbare school niet leren hoe ze efficiënt moeten studeren, lukt hen dat in een latere studiefase niet meer, waardoor ze de schoolbanken vaak vroegtijdig verlaten." Op die manier komen ze terecht in 'afstompende' jobs waarin enkel routinetaken te klaren zijn. 

Daarnaast zijn er ook mensen die wel in een goede, hoogopgeleide functie terecht komen, maar die daar door perfectionisme en faalangst uiteindelijk ook geen weg mee weten. "Hoogbegaafden leggen de lat voor zichzelf vaak zo hoog dat ze onder de druk bezwijken. Hun cognitief systeem werkt zo snel dat ze op korte tijd ook onrealistisch veel willen bereiken. Wanneer dat niet lukt, resulteert dat in gevoelens van mislukking en minderwaardigheid."

Geen voeling

Share

'Hoogbegaafden zijn cognitief erg sterk: ze kunnen verbanden leggen die andere mensen niet zien. Dat maakt hun gedachtengang soms moeilijk om te volgen'

Tessa Kieboom, expertisecentrum hoogbegaafdheid

Dat hun omgeving vaak geen voeling heeft met de manier waarop ze denken, helpt de zaak er niet op vooruit. "Hoogbegaafde mensen zijn cognitief erg sterk: ze hebben een goed inzicht in hoe dingen in elkaar zitten, kunnen verbanden leggen tussen dingen die niet vanzelfsprekend zijn en erg snel diepe analyses maken. Daardoor denken ze - in vergelijking met anderen - vaak al een paar stappen vooruit." Doordat collega’s en werkgevers die gedachtegang meestal niet kunnen volgen, zullen ze hen ook niet begrijpen. Dat zorgt dan weer voor enorme frustraties bij de werknemer, die niet begrijpt waarom hij niet gehoord wordt. Bovendien blijft hij zitten met een heel arsenaal aan potentieel vernieuwende ideeën die uiteindelijk toch niet gerealiseerd worden.

2 Close-up of people communicating while sitting in circle and gesturing © Thinkstock

"Enorm ontmoedigend", zo klinkt het bij Peter Druyts, sinds een vijftal jaar zelfstandige en zelf hoogbegaafd. "Een hele tijd heb ik in loondienst gewerkt voor een overheidsbedrijf. In het begin was dat met groot enthousiasme en motivatie: telkens ik een opdracht kreeg, begonnen er tegelijkertijd wel tien of twintig scenario’s in mijn hoofd te lopen. Omdat ik verbaal niet zo sterk ben, kreeg ik die veelheid aan ideeën meestal niet in een overzichtelijk geheel gebald, waardoor de rest van het team het ook niet begreep. Met als resultaat dat er meestal niet geluisterd werd of dat een collega die het beter kon uitleggen met mijn idee aan de haal ging. In het begin blijf je proberen, maar uiteindelijk wordt dat enthousiasme gefnuikt. Voelen dat er zoveel in je zit, maar het niet naar buiten krijgen, is een verschrikkelijk gevoel. Het maakt je onmachtig."

Sociale component

Share

Hoogbegaafden communiceren op een erg directe manier: het gaat hen om de inhoud. Veel mensen nemen die directheid verkeerdelijk voor arrogantie

Door hun snelle denkwerk, hebben hoogbegaafden bovendien de neiging ook in hun communicatie erg direct te zijn: het gaat hen om de  inhoud van de boodschap, niet om de verpakking. Een aanpak die bij anderen al eens in het verkeerde keelgat schiet: "Vroeger hoorde ik van mensen vaak dat ik arrogant was, terwijl ik dat helemaal niet zo bedoelde." Werkgevers voelen zich door zo’n directe aanpak vaak bedreigd. "Als een van je werknemers een probleem waar je al een hele tijd op zit te kauwen, in een mum van tijd kan doorgronden en er ook direct oplossingen voor aanreikt, dan vindt niet iedereen dat even leuk."

Wat die werkgevers daar volgens Druyts bij over het hoofd zien, is dat de meeste hoogbegaafde mensen helemaal niet de ambitie hebben om een leidinggevende functie uit te oefenen. "Het is hen helemaal niet te doen om de slimste zijn, of een hoger postje pakken: ze willen gewoon hun ei kunnen leggen in de strikethrough functie die ze hebben." Iets waar zowel werknemer als bedrijf uiteindelijk hun voordeel uit kunnen halen.

Zegen, geen vloek 

Om beide partijen te laten genieten van de mooie kanten van hoogbegaafdheid, komt het er dan ook vooral op aan de communicatie beter af te stemmen. "Werkgevers zouden hun hoogbegaafde werknemers wat vaker 'blind' moeten kunnen vertrouwen: weten dat het wel goed komt, ook al kunnen ze het idee niet meteen zelf tot in het kleinste detail doorgronden." 

Hoogbegaafden zelf moeten dan weer leren af en toe op de rem te gaan staan. "Je moet beseffen dat de overload aan info die zich in je eigen hoofd opdringt, niet makkelijk is voor de omgeving om te volgen. Soms is het dan ook beter om de massa wat te temperen, en je te beperken tot een paar sporen die je vervolgens kan uitwerken in een bevattelijk geheel, zodat het voor de rest ook duidelijk is waar je precies naartoe wil."

Wie graag meer informatie wil over hoe hoogbegaafdheid beter te laten renderen op de werkvloer kan terecht op www.exentra.be of op hoogbegaafdophetwerk.be. Exentra organiseert ook workshops voor bedrijven, leidinggevenden en werknemers om beter met hoogbegaafdheid om te gaan. 

zine