Gezondheid

Hoe sporten een depressie kan voorkomen

Sporten voorkomt de doorstroom van stresshormoon kynurenine naar de hersenen

2 © THINKSTOCK

Wie chronisch aan stress lijdt, maakt veel kans op een depressie. Een middel om dat risico te drukken, is sport. Hoe de relatie tussen fysieke activiteit en onze gemoedstoestand precies in elkaar zit, was tot nog toe erg onduidelijk. Een nieuwe Zweedse studie voorziet dat raadsel nu van antwoord. De naam van het licht in het duister? Kynurenine.

Op tijd en stond een stevig stukje sporten, is niet alleen heilzaam voor het lichaam, maar ook voor de geest. Sporten heeft namelijk een gunstige invloed op ons stressniveau: we worden er rustig en emotioneel weerbaarder van. Door stress te reduceren, verkleint fysieke beweging dus ook het risico op een depressie of andere stemmingsstoornis.

Hoe dat verband fysiologisch precies in elkaar zit, was voor lange tijd echter onduidelijk. Wetenschappelijk onderzoek aan het Karolinska Institute in Stockholm wijst nu uit dat de 'moodboostende' effecten van sporten vooral te danken zijn aan één bepaalde stof, namelijk PGC-1alpha1. Een team van onderzoekers kwam tot die opzienbarende conclusie na een langlopend bewegingsonderzoek bij muizen met een 'depressieve' stoornis.

Share

Aangezien proteïnen niet via het bloed naar de hersenen getransporteerd kunnen worden, kan PGC-1alpha1 niet op zichzelf voor stressvermindering in de hersenen zorgen

PGC-1alpha1 is een enzym dat tijdens intense fysieke activiteit door de spieren wordt aangemaakt. Ook eerder wetenschappelijk onderzoek naar het effect van sport op de menselijke gemoedstoestand, haalde het belang van dit enzym voor het bestrijden van stress al aan.

De hele theorie kampte tot voor kort echter met één groot probleem: PGC-1alpha1 is een proteïne, en aangezien proteïnen nu eenmaal niet via de bloedbaan van de spieren tot in de hersenen getransporteerd kunnen worden, kon de stof onmogelijk alleen verantwoordelijk zijn voor de sportieve stressreductie in de hersenen. De relaxerende invloed die het enzym op ons brein heeft, verloopt noodzakelijkerwijs via een omweg. Die omweg is nu ontdekt en heet kynurenine.

Gevaarlijk stresshormoon

Kynurenine is een metabolische stof die het menselijk lichaam aanmaakt wanneer het onderhevig is aan stress. Via celoverdracht kan de metaboliet - in tegenstelling tot PGC-1alpha - wel doordringen in het menselijk bloed. Eenmaal in de hersenen kan de kynurenine er aanzienlijke schade aanrichten: zo triggert ze er ontstekingen en infecties.

Die infecties kunnen op hun beurt leiden tot verschillende stemmingsstoornissen, waaronder depressie. Om het risico op een depressie te doen afnemen, komt het er dus op aan de doorstroom van kynurenine vanuit de spieren naar bloed en hersenen, te voorkomen. En laat dat nu precies zijn wat PGC-1alpha1 doet.

Natuurlijke stressblokker

Share

Tijdens het sporten maken de spieren een proteïne aan die zich vastzet op de kynurenine, daardoor kan die niet meer doordringen in de bloedbaan

Maria Lindskog, neurowetenschappelijk onderzoekster aan het Karolinska Institute
2 © THINKSTOCK

De zweedse studie toont aan dat de aanmaak van het PGC-1alpha1-enzym tijdens het sporten, gepaard gaat met de aanmaak van een tweede, tot nog toe ongekende proteïne. Het is die nieuwe proteïne die in de bestrijding van depressie een sleutelrol speelt. Vanaf haar aanmaak blijkt de nieuwe proteïne zich immers onmiddellijk vast te zetten op de schadelijke kynureninestof. Door die verbinding verandert de structuur van kynurenine aanzienlijk: ze wordt opgebroken tot enkel haar meest essentiële basiscomponenten overblijven.

Wonderbaarlijk genoeg geraken die resterende basiscomponenten in hun aparte hoedanigheid niet van de spiercel tot in de bloedbaan.

Bodyguard

Share

Hoe minder kynurenine in de bloedbaan, hoe minder stresshormoon in de hersenen, hoe minder kans op depressie

Maria Lindskog, neurowetenschappelijk onderzoekster aan het Karolinska Institute

Het PGC-1alpha1-enzym zorgt er met andere woorden voor dat het lichaam in staat van paraatheid gebracht wordt om stress op te vangen. Om de aangekondigde stress te slim af te zijn, gaat het lichaam de onbekende proteïnesoort aanmaken. Doordat die zich vervolgens als een bodyguard op de schadelijke kynurenine werpt, vermijdt het lichaam de overdracht van stresshormoon uit de cellen naar de hersenen: de plaats waar het kwaad kan verrichten.

"Minder van het kynurenine-stresshormoon in de hersenen betekent minder kans op schadelijke infecties en dus ook minder kans op een depressie", zegt Maria Lindskog, neurowetenschappelijk onderzoekster aan het Karolinska Institute en mede-auteur van de betreffende studie.

Of de biochemische processen gelinkt aan sport ook een gunstige invloed hebben op een depressie die al aanwezig is, betwijfelt de onderzoekster dan weer. "Maar het team heeft wel goede hoop dat het mechanisme ook dan nog een zekere efficiëntiegraad heeft."

nieuws

zine