Donderdag 22/10/2020

InterviewMaag- darmspecialist

Zorgt glutenintolerantie voor overtollige kilo’s? ‘Zeer uitzonderlijk’

Beeld Getty Images

Sterrenchef Roger Van Damme (49) viel na lang vruchteloos diëten bijna 20 kilo af toen bleek dat hij gluten niet goed kon verdragen, zo vertelde hij deze week aan Dag Allemaal. Maar wat is glutenintolerantie precies? Hoe herken je de aandoening? En kan het echt de boosdoener zijn achter overtollige kilo’s? Dokter Danny De Looze nuanceert: ‘Eén op de tweehonderd Belgen is glutenintolerant, maar de kans dat je hierdoor verzwaart is klein.’

Dat glutenvrij eten hip is, weet intussen iedereen. Celebrities als Lady Gaga en Beyoncé, Eva Daeleman, Nathalie Meskens tot zelfs onze koning Filip lieten de voorbije jaren optekenen dat ze graanproducten als brood, ontbijtgranen en pasta links laten liggen. Nu is ook topchef Roger Van Damme overtuigd. “Of al die mensen daadwerkelijk glutenintolerant zijn, weet ik natuurlijk niet”, aldus maag-darmspecialist Danny De Looze van het UZ Gent. “Wel is het een feit dat in België minstens één persoon op tweehonderd lijdt aan glutenintolerantie of coeliakie. Bij die mensen treedt een ontstekingsreactie op zodra hun darmwand in contact komt met gluten. Daardoor vermindert het aantal dunne darmcellen en raakt de vertering en opname van voedingsstoffen verstoord.”

Welke symptomen brengt dat met zich mee?

“Vaak beginnen de klachten al in de kindertijd. Coeliakie is namelijk een auto-immuunziekte, je wordt ermee geboren. Toen ik nog student was dacht men zelfs dat glutenintolerantie zich alleen bij kinderen kon manifesteren. Buikpijn, rommelingen, diarree en winderigheid zijn typische signalen, net als vermoeidheid, gewichtsverlies en voedingstekorten. Denk maar aan ijzertekort, in die mate dat het kan leiden tot bloedarmoede. Intussen weten we dat de ziekte ook op latere leeftijd kan opkomen.”

Als gewichtsverlies een typisch symptoom is van coeliakie, hoe verklaar je dan de link met overgewicht?

“Bij een heel klein percentage van de patiënten is er in plaats van gewichtsverlies sprake van gewichtstoename. Maar dat zijn echt uitzonderingen! De kans dat je verzwaart door coeliakie is zo klein dat het eigenlijk niet eens het vermelden waard is. Daarnaast wordt wel eens gezegd dat mensen met voedingstekorten een groter hongergevoel hebben en daardoor meer eten. Maar dat is moeilijk te staven, dus het is eveneens geen goede verklaring. Eigenlijk is de link eerder onrechtstreeks. Overgewicht wordt haast nooit veroorzaakt door glutenintolerantie. Omdat de meeste glutenrijke producten veel koolhydraten bevatten, is het echter wél mogelijk om af te vallen door glutenvrij te eten. Dat is een van de redenen waarom een glutenvrij dieet door velen wordt gepromoot. Maar je moet het wel juist aanpakken.”

Wat zijn gluten eigenlijk precies?

“De term gluten komt van het Latijnse glutinum. Dat betekent kleefmiddel, het Engelse glue is er ook van afgeleid. Die benaming is niet toevallig. Gluten zijn eiwitten die in het meel van bepaalde graankorrels zitten en ervoor zorgen dat je er een goed kleverig deeg van kan maken. Je vindt gluten in onder andere in tarwe, gerst, rogge, spelt en kamut (oosterse tarwe, red.), en dus in graanproducten als brood, gebak, koeken, pasta en couscous.” Daarnaast worden gluten vaak gebruikt als bindmiddel in onder andere bouillon, saus en snoep, worden ze toegevoegd aan bewerkte vleeswaren in de vorm van pakweg chapelure of marinade en bestaan er ook glutenrijke vleesvervangers op basis van granen, zoals seitan. Als je alle gluten wil schrappen, vraagt dat dus een grote inspanning.”

Hoe kan je glutenvrije voeding op de juiste manier integreren in je eetpatroon?

“Daar zit het misverstand: als je niet glutenintolerant bent, moet je helemaal niet investeren in glutenvrije alternatieven. De fabrikanten spelen natuurlijk slim in op die misvatting, om hun verkoop omhoog te drijven. Maar glutenvrij brood of gebak is niet gezonder. Integendeel. Als bindmiddel in glutenvrije alternatieven wordt vet gebruikt. Verschillende studies tonen aan dat mensen die zonder medische reden kiezen voor glutenvrije alternatieven hierdoor vaker ten prooi vallen aan hart- en vaatziekten. Wat kan je dan wel doen als je wil afvallen? Producten die van rijk zijn aan gluten eenvoudigweg links laten liggen, aangezien die doorgaans veel snelle koolhydraten bevatten. Als je stopt met zaken als koeken, gebak, suikerrijke ontbijtgranen en pasta te eten, wordt je voedingspatroon automatisch gezonder. Wel zou ik aanraden om dat in samenspraak met een diëtist te doen, zodat je eetpatroon zeker voldoende gevarieerd blijft.”

Een bloedtest om te achterhalen of je glutenintolerant bent omdat je wil vermageren is dus eigenlijk niet eens nodig?

“Als je vaak last hebt van voedingstekorten, diarree, buikpijn en winderigheid zou ik zeker aanraden om je te laten testen. Een bloedtest, al dan niet in combinatie met een staal van de dunne darm, kan coeliakie makkelijk bevestigen of uitsluiten. Blijkt dat je intolerant bent, dan zal je een strikt glutenvrij dieet moeten volgen om van je klachten af te komen. Met ‘strikt’ bedoel ik dat je zelfs geen mes meer zal mogen gebruiken waar net een boterham mee gesmeerd is. Een klein spoortje gluten is namelijk al genoeg om een ontstekingsreactie in je darmen tot stand brengen. Voor mensen die positief testen is het brede gamma aan glutenvrije producten een zegen, want het laat hen toe om toch veel dingen te blijven eten. Heb je die typische klachten niet, dan is een bloedtest in mijn ogen overbodig.”

Sommige mensen beweren glutenintolerant te zijn, maar eten soms toch brood of andere deegwaren. Hoe is dat mogelijk?

“Er zijn wel degelijk mensen die niet glutenintolerant zijn, maar zich beter voelen als zij geen gluten eten. Voor die groep is de term ‘glutensensitief’ bedacht. Dat kan wel eens voor verwarring zorgen, bijvoorbeeld op restaurant. Als je glutensensitief bent reageert je lichaam niet op gluten, maar op vezels die rijkelijk aanwezig zijn in dezelfde producten. Je krijgt dan last van een gezwollen buik, buikpijn en winderigheid, omdat je gevoelige darmen de vezels niet goed kunnen verteren. Dat is echter niet vast te stellen met een test. Merk je in de praktijk dat je glutensensitief bent door hiermee te experimenteren, dan kan het zeker geen kwaad om net als mensen met coeliakie over te schakelen op een glutenvrij dieet. Je hebt echter het voordeel dat je af en toe wel nog een stukje brood kan eten. De gevoeligheid speelt doorgaans pas op bij grotere porties.”

Kan je allergisch zijn aan gluten?

“Typische symptomen van een voedselallergie zijn jeukende uitslag of opgezwollen lippen, bijvoorbeeld na het eten van aardbeien of schaaldieren. Voedselallergieën gaan zich haast nooit uiten door middel van darmklachten. Dat je glutenintolerant bent en dus slecht gluten verdraagt, wil dus niet zeggen dat je allergisch bent. Soms krijgen we wel mensen over de vloer die na een bloedonderzoek te horen krijgen dat ze antistoffen hebben tegen gluten, waaruit je zou kunnen afleiden dat je allergisch bent. Maar die uitslagen zijn gebaseerd op niet-terugbetaalde, lees: onbetrouwbare, testen. Een echte coeliakietest is wel terugbetaald.”

Komt glutenintolerantie en glutensensitiviteit tegenwoordig vaker voor dan vroeger?

“Er is in de eerste plaats meer aandacht voor, waardoor er vaker naar gezocht wordt. Dan is het logisch dat het aantal gevallen toeneemt. Maar daarnaast stijgt het aantal patiënten met auto-immuunziektes ook, waaronder met coeliakie. Hoe dat precies komt weten we niet. Is het omdat we steeds hygiënischer leven? Omdat er meer keizersnedes zijn? Omdat baby’s vaker flesvoeding krijgen? Er zijn heel wat hypotheses rond, maar verklaren waarom de ene persoon glutenintolerant is en de andere niet, is vooralsnog onmogelijk.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234