Dinsdag 16/07/2019

Jeuk

Zalven, koelen en krabben: deze tips helpen bij jeuk

hand jeuk Beeld Shutterstock

Bijna zomer! Dat betekent strand, tuin en parkhangen. Maar ook: gekmakende muggenbulten, kriebelende beesten en akelige brandnetels. Meer dan alle andere seizoenen is de zomer het hoogseizoen van de jeuk. Hoe ga je deze het best te lijf? Vijf wetenschappelijk verantwoorde tips.

Het staat geschreven en gedrukt, je moet zalven waar het jeukt

Werken ze nu echt, die zalfjes tegen jeuk? Het antwoord is: ja. Bij de drogist en apotheker zijn een keur aan middelen beschikbaar. Zalfjes met cetomacrogol en lanette kunnen verlichting geven – mits de zalf geen parfum bevat. Altijd handig om een tube bij je op zak te hebben. Met een lik zalf wordt die muggenbult toch net iets minder storend.

Het meest effectief zijn zalven met zogeheten corticosteroïden, hormonen met een ontstekingsremmende werking. De zenuwuiteinden in de opperhuid die jeuk veroorzaken, reageren op allerlei verschillende prikkels. Dat kunnen de pootjes van een mier zijn, maar ook chemische stofjes. Zulke stofjes worden door het immuunsysteem van het lichaam aangemaakt. Bijvoorbeeld bij ontstekingen door een allergische reactie of een muggenbeet. De zenuwuiteinden signaleren de stofjes, slaan alarm, en een signaal schiet naar de hersenen: je voelt jeuk.

Corticosteroïden gaan de ontstekingsreactie tegen, en verminderen daarmee ook de aanmaak van jeukende stofjes. Dat maakt deze zalven bijzonder effectief. Ook voor hardnekkige eczeem kan corticosteroïdezalf een uitkomst zijn. Corticosteroïdezalf is niet bij de drogist te koop, dus je zult wel langs de huisarts moeten voor een recept.

Houd je hoofd koel

Jeukprikkels door chemische stofjes verplaatsen zich relatief traag door het zenuwstelsel. Met zo’n één meter per seconde gaat het jeuksignaal via zogeheten C-zenuwvezels van huid naar hersenen. Vergelijk dat eens met warmte- of koudeprikkels. Die jakkeren met honderd meter per seconde door ons lichaam.

Interessant is dat het brein bij de verwerking van die signalen de voorkeur geeft aan de snellere warmte- en koudeprikkels. Anders gezegd: warmte en kou drijven het jeuksignaal zo erg naar de achtergrond dat je deze niet meer gewaar wordt. Dat betekent dat wanneer je een jeukende huid verkoelt – verhitten is geen goed idee – het jeukgevoel flink afneemt.

Een coolpack uit de diepvries op de jeukende huid is ideaal. Maar ook een zak diepvrieserwten met een theedoek eromheen gewikkeld doet al wonderen. Let op: een ijsblokje geeft kort verlichting, maar droogt de huid ook uit. Dat zorgt op termijn juist voor méér jeuk.

Geniet, maar krab met mate

Niets is zo lekker bij een jeukaanval om eens goed de nagels in het vel te zetten. Een paar flinke krassen op de huid en de jeuk is al een stuk minder. Net als warmte en kou neutraliseren pijnprikkels de jeuk. Dat jeuk ons aanzet tot krabben is evolutionair gezien ook goed te verklaren. De krabreflex verwijdert mogelijk giftige beestjes van de huid, en schraapt tegelijkertijd gevaarlijke stoffen weg. Bovendien: onderzoekers ontdekten dat krabben het beloningscentrum in het brein activeert. We genieten écht van krabben.

Toch is het verstandig je krabgedrag in de hand te houden. Herstellende wondjes maken namelijk ook jeukende stoffen aan – denk maar aan zo’n jeukend korstje op een schram. Ga je te ver met het krabben, dan maak je een wond in de huid die op termijn weer jeuk veroorzaakt. Zo loop je het risico op een vicieuze cirkel – van krabben naar wondjes naar krabben naar nog grotere wondjes. Krabben met mate, dus.

Zoek afleiding of houd jezelf voor de gek

Niet krabben is makkelijker gezegd dan gedaan. Hoe onderdruk je de allesoverheersende neiging om een jeukende bult te lijf te gaan?

Dat is een dagelijkse uitdaging voor patiënten met chronische jeuk, bijvoorbeeld door ernstige vormen van eczeem. Voor hen bestaan heuse krabbeheersingprogramma’s om met jeuk om te gaan. Daar leer je bij ernstige jeuk de gedachten te verzetten, of een reflex aan te leren die de plaats van krabben inneemt, zoals in je handen wrijven.

Hoewel zo’n programma wel erg ver gaat bij alledaagse vormen van jeuk, kun je er ook in dat geval wat van leren. Probeer bij een hardnekkige muggenbult bijvoorbeeld afleiding te zoeken. Of leer jezelf bij iedere krabneiging een andere reflex aan, zoals met je vingers knippen of in je handen wrijven. Na verloop van tijd vergeet je de jeuk vanzelf.

Blijvende jeuk? Ga naar de huisarts

Jeuk lijkt wellicht onschuldig, en dat is het in de meeste gevallen ook. Maar blijft de jeuk aanhouden, wacht dan niet te lang met naar de huisarts gaan. Blijvende jeuk kan namelijk vervelende oorzaken hebben: nierziekten, leverziekten of zenuwziekten. Op deze manier kan jeuk een eerste signaal zijn dat er iets goed mis is in je lichaam. Jeuk is van oorsprong een waarschuwingssignaal van het lichaam. Het kan soms geen kwaad naar die waarschuwing te luisteren en op tijd naar de huisarts te stappen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden