Zaterdag 17/08/2019

Wespen

Wespen extra actief deze periode: hoe voorkomt u dat u wordt gestoken? En wat als het toch gebeurt?

Het wespenseizoen is weer begonnen. Beeld Getty Images/iStockphoto

Wespen zijn ongenode gasten in de zomer. Ze laten zich maar moeilijk verjagen op het terras of als u in de tuin zit. Bovendien kunnen ze lelijk steken. Zo’n wespensteek kan gevaarlijk zijn als u er allergisch op reageert, als u ter hoogte van mond of keel wordt gestoken of meerdere keren. Afgelopen vrijdag overleed een 65-jarige vrouw uit Steenokkerzeel nadat ze thuis werd aangevallen door wespen. Hoe gevaarlijk zijn wespen eigenlijk? Wat moet u doen direct na een wespensteek? En hoe voorkomt u dat u wordt gestoken? 

Hoe houdt u wespen op afstand?

Vermijd kleding in felle kleuren en zoete parfums. Ook haarlak en geurende zonnecrème kunnen wespen in de war brengen. Dek altijd uw drankje af, zeker als u uit een blikje drinkt. Ga niet in de buurt van vuilniszakken zitten. Laat rot fruit niet op tafel liggen en laat geen open flessen met zoetigheid staan. Loop niet blootsvoets buiten, vooral niet in het gras. Let op bij het tuinieren.

En als er wespen in de buurt zijn moet u “kalm en rustig blijven” volgens toxicoloog Jan Tytgat (KU Leuven). “Adem door uw neus en sluit uw mond, zodat de wesp u daar alvast niet kan steken. Vooral niet slaan. Dan gaat de wesp vanzelf weg. Ik heb nog nooit gehoord van een wesp die zo agressief was dat ze zonder reden begon te steken.”

Wat gebeurt er na een wespensteek?

Het gif wordt in de huid ingespoten. Ter hoogte van de mond en ogen verspreidt het gif zich veel sneller en ontstaat er een grote zwelling. De steek is zeer pijnlijk. De huid is rood, gezwollen en licht verhard. Deze lokale reactie verdwijnt meestal enkele uren na de steek. Bij sommige mensen kan deze plaatselijke reactie uitgesproken zijn. Hiervoor raadpleegt u best uw huisarts, die zo nodig medicatie (bv. een antihistaminicum en/of een corticosteroid pil) zal voorschrijven.

Naargelang de plaats waar u gestoken wordt kan de zwelling meer uitgesproken zijn. Dit is het geval bij een steek in het gezicht en de hals. Een steek ter hoogte van de mond of keel kan zo opzwellen dat ademhalen moeilijk wordt.

Bij een bijensteek vindt u de angel terug op de plaats waar u bent gestoken. Wespen laten geen angel achter. Een steek van de hoornaar is nog gevaarlijker omdat de angel langer is en zo dieper in de huid kan doordringen, rechtstreeks in een bloedvat. Dit versnelt de reactie. 

Wanneer wordt het gevaarlijk? 

Een allergische reactie kan optreden na één enkele steek. De huid ziet rood, is gezwollen en jeukt (netelroos). De tong zwelt op, ook het strottenhoofd kan opzwellen en zo slikken en ademhalen bemoeilijken. De huid kan blauw kleuren. De bloeddruk daalt, er is sprake van misselijkheid, braken en diarree. Het blokkeren van de luchtwegen en de cardiovasculaire shock kunnen dodelijk zijn.

Zo’n allergische reactie treedt bijvoorbeeld op wanneer u eerder werd blootgesteld aan het gif van wespen. “De overleden vrouw uit Steenokkerzeel was al gesensibiliseerd door voorafgaande blootstelling. In haar lichaam circuleerden al antilichamen tegen het gif. Ze heeft dan de pech gehad om binnen enkele weken opnieuw gestoken te worden. Het gevolg was een anafylactische shock. Zalf met antihistaminica kan helpen. In het slechtste geval moet er een adrenalinespuit recht in het hart gegeven worden”, aldus Jan Tytgat.

Als u gestoken wordt door meerdere wespen kan dit een toxische reactie teweegbrengen. De ernst van de reactie hangt af van het aantal steken. “Tien tot twintig steken is al een gevaarlijk aantal”, weet toxicoloog Jan Tytgat. “Veel hangt af van de hoeveelheid gif die via de huid in de bloedbaan terechtkomt en in het lichaam gaat circuleren. Maar tien tot twintig steken kunnen een algemene toxische reactie veroorzaken, wat wil zeggen dat het gif alle organen effectief binnenkomt. U kan dan duizelig worden, de bloeddruk en hartslag gaan naar beneden, u kan gaan zwijmelen en in coma raken. Dit is dus veel meer dan lokale pijn.” 

Eerste zorgen na de steek 

Meteen na de prik ontstaat irritatie en pijn. Na een bijensteek blijft de angel achter in de huid en het gifapparaat blijft gif afgeven. Het is dus zaak de angel zo snel mogelijk te verwijderen, met de nagel of door met de botte kant van een mes over de steek te gaan. Gebruik geen pincet, hierdoor zou de gifklier open kunnen gaan en nog meer gif verspreiden. 

Doe uw ring(en) af als u gestoken bent in uw hand. Maak de plaats van de steek schoon met water en zeep en ontsmet daarna met een ontsmettingsmiddel. Verwarm de huid eerst met een haardroger of warm water en koel nadien met een ijsblokje of icepack. Dit zou de pijn en zwelling sneller doen afnemen. 

Als er alleen een lokale reactie optreedt hoeft u verder niets te doen. Neem wel contact op met de huisarts als u meerdere keren gestoken bent, als de zwelling of roodheid uitbreidt of als u koorts krijgt. Er kan dan sprake zijn van een infectie van de wond.

Ga zo snel mogelijk naar de dokter of het ziekenhuis als u in uw mond of keel gestoken wordt, omdat de zwelling de ademhaling kan bemoeilijken. Neem een ijsklontje om op te zuigen ter preventie.

Na het optreden van een allergische reactie moeten de hulpdiensten gebeld worden. Vraag naar de Mobiele Urgentiegroep (MUG), omdat hoe sneller de behandeling met adrenaline wordt opgestart, hoe beter de overlevingskans. Een allergische reactie gaat gepaard met huiduitslag, hevige jeuk, zwelling van het gezicht, duizeligheid, bleekheid, ademhalingsproblemen en het gevoel te stikken. Laat het slachtoffer neerliggen, de benen iets hoger dan de rest van het lichaam, en wacht op de hulpdiensten.

Preventie: dit kan u doen om wespen uit de buurt te houden

Er circuleren online talloze tips om wespen op afstand te houden. Een bakje water met kruidnagels erin, een doorgesneden citroen, een sinaasappel met kruidnagels of zelfs de geur van ammoniak zouden wespen afschrikken. Maar klopt dit wel? 

Bepaalde geuren hebben inderdaad een afwerend effect op wespen, schrijft Qing-He Zhang, hoofd onderzoek bij Rescue, een bedrijf gespecialiseerd in het ontwikkelen van milieuvriendelijke pesticiden. Zang voerde in 2012 een onderzoek uit waarbij het aantal wespen in vallen met lokstof vergeleken werd met het aantal in vallen waaraan ook bepaalde aroma’s toegevoegd waren. Elf oliën hadden een sterk effect. Het aantal wespen in de val nam met meer dan 70 procent af. Twee gecombineerde mengsels zorgden ervoor dat er vrijwel geen enkele wesp meer in de val kwam. Het ene mengsel bestond uit kruidnagel, citroengras en geranium en in het tweede mengsel zat ook nog rozemarijn.

Geuren waarbij het aantal wespen met 70 procent verminderde:

• Citroengras/Cymbopogon

• Kruidnagel

• Geranium

• Rozemarijn

• Cananga odorata (ylang ylang)

• Aarmunt/Groene munt

• Bergthee

• Lavendel

• Echte salie

• Anijsplant

• Venkel

Deze oliën branden op tafel zal volgens de wetenschap wespen op afstand moeten houden. Maar ze onthouden ook waar ze eten kunnen halen, stelt wespenexpert Arnold van Vliet van Universiteit Wageningen. “Wespen zijn slimme beestjes. Als je de oliën pas plaatst nadat ze de eettafel bezocht hebben, zullen ze het nog een tijdje blijven proberen.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden