Vrijdag 24/09/2021
Het bedrijf 3M, de bron van de vervuiling. Toxicoloog Tytgat: 'We zouden van de besmette gronden kunnen blijven, maar zo dreigt de verontreiniging natuurlijk gewoon verder te gaan.'

AnalysePFOS-vervuiling

Werken met PFOS in de grond: geen pretje. En het verwerken nog minder

Het bedrijf 3M, de bron van de vervuiling. Toxicoloog Tytgat: 'We zouden van de besmette gronden kunnen blijven, maar zo dreigt de verontreiniging natuurlijk gewoon verder te gaan.'Beeld ISOPIX

Lantis, de beheerder van de Oosterweel-werf, gaat onverminderd door met de werken aan de Antwerpse ring. Met respect voor de nodige veiligheidsmaatregelen, klinkt het. Al is PFOS natuurlijk een forever chemical.

Handschoenen, overall, P3-mondmasker en hoge veiligheidslaarzen. Zo kleden arbeiders zich op de werf waar ze in contact komen met PFOS. Hun hele lichaam moet afgedekt worden met kledij. In de middagpauze gaat het team eten in een afgesloten ruimte.

Gezellig is anders, maar volgens toxicoloog Jan Tytgat (KU Leuven) is de bescherming noodzakelijk. Hoge dosissen PFOS hebben namelijk langetermijneffecten zoals een verstoorde hormoonbalans, een aangetast zenuwstelsel en volgens sommige studies ook kanker.

“Het is kiezen tussen de pest en cholera”, zegt toxicoloog Tytgat. “We zouden van de besmette gronden kunnen blijven, maar zo dreigt de verontreiniging natuurlijk gewoon verder te gaan. Bij zwaar regenweer kan het PFOS bijvoorbeeld verder in het drinkwater sijpelen. Het is dus beter om de aarde op een veilige manier weg te halen en idealiter bij 3M, de bron van de vervuiling, te stockeren. Het is geen goed idee om met zo’n grond in een vrachtwagen lange afstanden te rijden.”

Onschuldige grond

Vlaanderen deelt droge PFOS-besmette grond op in drie categorieën. De huidige normen zeggen dat grond met minder dan 3 microgram PFOS per kilo hergebruikt kan worden. Ook vervoer is toegelaten in die categorie. Tussen de 3 en 70 microgram kan de grond nog voor bouwtoepassingen gebruikt worden. Bijvoorbeeld voor bermen of om in beton te verwerken, mits veiligheidsvoorschriften. De derde categorie overschrijdt de grens van 70 microgram PFOS. Die mag niet meer gebruikt worden en wordt beter weggehaald uit de vrije natuur. Bijvoorbeeld door die dichtbij in een hermetisch afgesloten ruimte te bewaren.

null Beeld dm
Beeld dm

In Nederland bestaat die middencategorie van 3 tot 70 niet. “Terecht”, volgens Tytgat. “Onder de 3 microgram maak ik me weinig zorgen. Eenmaal daarboven zouden strengere normen mogen gelden. Ofwel saneren, ofwel in een sarcofaag opslaan.”

De meest ‘onschuldige’ grond, in de categorie onder de 3 microgram, kan nog buiten de werf gebruikt worden. Bijvoorbeeld in de kleiputten van Boom en Rumst. Momenteel ligt daar al een stortplaats voor huisvuil. “Na een onderzoek van afvalstoffenmaatschappij OVAM werd beslist dat de plek gesaneerd moest worden. Ze had een soort van extra beschermingslaag nodig, boven op de afvalberg. Die sanering moet – ironisch genoeg – met grond van de Oosterweel-werken gebeuren”, zegt Frans Van Houtte van actiegroep Red onze Kleiputten.

Concreet komt er bovenop de grond een plastic zeil. De combinatie van dat zeil en de kleigronden rond de put moeten ervoor zorgen dat de milieu-impact van de vuilnisbelt beperkt blijft. “Erg verontrustend”, zegt Van Houtte. “Zo’n plastic zeil kan onmogelijk voldoende bescherming bieden. Dat zien we trouwens al op de sites van 3M zelf, waar ze al PFOS-besmette grond stockeren.”

Volgens OVAM zelf is er geen reden tot paniek. “De enige grond die daar komt zal minder dan 3 microgram PFOS per kilo bevatten. Dat wordt vooraf en bij aankomst gemeten”, beloven ze.

“We berekenden dat er nog een miljoen kubieke meter grond past in de kleiputten. In de eerste plannen ging hier grond van op linkeroever komen. Intussen zou het om grond van rechteroever gaan. Al horen we intussen dat die ook al sterk besmet is”, zegt Van Houtte.

Toch zijn er nog andere opties om met besmette gronden aan de slag te gaan. Er bestaat de mogelijkheid om die gronden te saneren. Zulke technieken kunnen het PFOS van de grond scheiden. Al zijn dat bijzonder arbeidsintensieve en dure processen. Saneren kan door de grond te verbranden op een temperatuur van 1.100 graden. Een tweede optie is de wastechniek. “Dat zorgt ervoor dat de PFOS blijft hangen in het water en het PFOS uit dat water blijft uiteindelijk in een filter hangen”, legt professor Tytgat uit.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234