Zondag 25/08/2019
Toenmalig Vlaams Blok-lid Filip Dewinter tijdens een betoging in 1989, toen de term ‘cordon sanitaire’ werd ingevoerd.

Voor u uitgelegd

Wat is het cordon sanitaire? En hoe is het ontstaan?

Toenmalig Vlaams Blok-lid Filip Dewinter tijdens een betoging in 1989, toen de term ‘cordon sanitaire’ werd ingevoerd. Beeld Belga

Na de enorme groei van Vlaams Belang gaan steeds meer stemmen op om het cordon te oorbreken. Maar wat is het cordon sanitaire juist? En hoe is het er gekomen?

Wat is het cordon sanitaire eigenlijk?

Het cordon sanitaire is een politieke afspraak om het Vlaams Belang, het toenmalige Vlaams Blok, nooit te laten deelnemen aan de macht.

In België werd in 1989 een cordon sanitaire tegen het toenmalige Vlaams Blok in het leven geroepen door de overige Vlaamse partijen van dat ogenblik: CVP (nu CD&V), SP (nu sp.a), PVV (nu Open Vld), VU en Agalev (nu Groen). 

Hoe is de term ‘cordon sanitaire’ ontstaan?

De term ‘cordon sanitaire’ dook in 1989 voor het eerst op tijdens het congres van de Jongsocialisten in de Limburgse provinciehoofdstad Hasselt. Hugo Gijsels, toen een bekende onderzoeksjournalist die boeken publiceerde over de Bende van de Nijvel en extreem-rechts, moest er de slotdebatten modereren en kreeg een ingeving: hij suggereerde voortaan een ‘schutskring’ te leggen rond het Vlaams Blok. 

“Ik had die term ontleend uit de veeartsenij en vond dat hij prima paste”, legt Gijsels uit. “Met het Vlaams Blok, zo vond ik, moest gebeuren met wat de varkens in tijden van pest gebeurt. Er waren op dat congres mensen van alle democratische partijen aanwezig, zoals Jos Geysels voor het voormalige Agalev, Herman Lauwers van de voormalige Volksunie en Marc Van Peel van de vroegere CVP. Op een gegeven moment heb ik dat voorstel dan aan alle partijen bezorgd en om een reactie gevraagd. Tot mijn verbazing stemde iedereen in, en tekende men voor een akkoord.”

Dat was het? Hugo Gijsels als geestelijke vader van het cordon sanitaire? Toch niet, zegt hij: “Ik herinner me dat er naderhand in de cafetaria discussie is geweest of we nu ‘schutskring’ of ‘cordon sanitaire’ gingen gebruiken. Naar ik me herinner, heeft Jos Geysels uiteindelijk gekozen voor ‘cordon sanitaire’. Vraag me niet meer waarom. Misschien was dat voor iedereen beter verstaanbaar. Maar daarmee was de kous niet af: want nadien is er maandenlang gebakkeleid over de definitieve inhoud van het cordonontwerp. Onder meer door Paula D’Hondt, Broederlijk Delen en door de verschillende partijbesturen, maar uiteindelijk is het er gekomen.”

Waarom is het cordon sanitaire ingevoerd?

Dat herinnert voormalig Agalev-voorzitter Jos Geysels zich nog goed. “In 1988 was het Vlaams Blok al doorgebroken in Antwerpen. Ook in andere landen zag je de opkomst van rechts extremisme. Ik hoorde een taal en een discours die mij zeer verontrustten. Begin 1989 is tijdens een debatavond het idee ontstaan om een tekst te maken die alle partijvoorzitters zouden ondertekenen. Dat hebben we gedaan op 10 mei van dat jaar: Annemie Neyts, Herman Van Rompuy, Frank Vandenbroucke, Jaak Gabriëls, Paul Van Grembergen en ikzelf.”

De term is ook volgens Geysels bewust aan het platteland ontleend. “Een schutkring dient op het platteland om de volksgezondheid te beschermen. Met het cordon sanitaire wilden we de democratie behoeden. Onder democraten moet je kunnen zeggen: we mogen over van alles over mening verschillen, maar niet over onze democratische minimumnormen. De term is vooral na 24 november 1991, Zwarte Zondag, ingeburgerd.”

Toenmalig Agalev-voorzitterJos Geysels. Beeld Eric de Mildt

“Het cordon sanitaire is een politieke keuze, een strategie of tactiek, niet alleen tegen het Blok gericht maar vooral om de democratie te vrijwaren”, klinkt het op de website van Charta 91, een brede beweging van democraten, die na Zwarte Zondag werd opgericht om de schutkring te bewaken. “Het fundamentele verschil tussen het Vlaams Blok en de andere partijen is dat het mensen wil uitstoten uit de samenleving, de maatschappij wil ‘uitzuiveren’, de bestaande veelzijdigheid wil reduceren tot het ‘eigen volk’. Dat programma proberen ze uit te voeren met alle middelen, democratische als het kan, wel meestal aangevuld met intimidatie en geweldpleging. Niemand heeft echter garanties dat uiteindelijk ook niet de historische middelen van openlijke terreur en staatsgeweld worden beoogd.”

Wat stond er precies in de tekst?

“Dat we geen politieke akkoorden of afspraken in het kader van de verkiezingen zouden maken met een partij die de mensenrechten en de uitgangspunten van de democratie miskent”, weet Geysels. “De democratie is een georganiseerd meningsverschil, maar we zijn het er wel over eens dat ieder mens evenveel waard is. Voor het Vlaams Blok was dat niet zo.”

Houdt het cordon sanitaire stand?

Ook toen het Vlaams Blok vervelde tot het nieuwe Vlaams Belang bleef het cordon sanitaire standhouden. Er is weliswaar geen geschreven akkoord meer tussen de partijen, maar voor de meeste partijvoorzitters is een samenwerking met Vlaams Belang volledig uitgesloten. 

Dat lijkt te veranderen nu Vlaams Belang de tweede partij van Vlaanderen is geworden en bijna 20 procent van het electoraat vertegenwoordigt. Extreemrechts verdient het om gehoord te worden in de Vlaamse formatie, vinden ze bij N-VA. Intern is men het erover eens: je kan het niet maken om die kiezers meteen uit te sluiten. Net om die reden heeft N-VA ook nooit het cordon sanitaire onderschreven, maar tegelijk beseft iedereen dat daadwerkelijk besturen met die partij eigenlijk uitgesloten is.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden