Vrijdag 05/03/2021

AchtergrondCoronabarometer

Nog voor lancering alweer afgevoerd: waarom de coronabarometer in een lade verdwijnt

Het instrument moet grondig herdacht worden, vindt minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (sp.a). Beeld Photo News
Het instrument moet grondig herdacht worden, vindt minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (sp.a).Beeld Photo News

Nog voor de coronabarometer gelanceerd is, verdwijnt hij al weer (even) in een lade. Minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (sp.a) vreest dat de barometer in zijn huidige vorm de weg bereidt voor een derde zware coronagolf.

De langverwachte coronabarometer wordt op de lange baan geschoven. Coronacommissaris Pedro Facon, die de barometer moest uitwerken, heeft zijn huiswerk al geruime tijd klaar. De barometer bestaat uit vier crisisniveaus met bijbehorende maatregelen; voor de overgangen tussen die niveaus zijn gedetailleerde parameters vastgelegd gebaseerd op hospitalisaties, besmettingen en de positiviteitsratio van de afgenomen tests.

Maar het instrument moet “grondig herdacht worden”, vindt minister Frank Vandenbroucke. “Die is bedacht op een moment dat we geloofden dat we rustig in stapjes konden versoepelen of verstrengen. Ik denk dat we geleerd hebben dat dat – helaas – te simpel is,” zo zei hij op Radio 1. De barometer belandt niet in de prullenmand, maar gaat terug naar de tekentafel.

De barometer sleept een geschiedenis van gemiste afspraken met zich mee. Oorspronkelijk was het de bedoeling dat die al in september gelanceerd zou worden, op wat uiteindelijk de laatste Veiligheidsraad onder auspiciën van Sophie Wilmès (MR) werd. De experts van adviesorgaan Celeval legden toen een plan met vier kleurcodes op tafel dat volgens verschillende bronnen zo goed als rond was. Maar de barometer werd uitgesteld, omdat de leden van de Veiligheidsraad vonden dat het werk toch nog niet af was.

Coronacommissaris Pedro Facon kreeg bij zijn aanstelling begin oktober meteen de opdracht om de barometer af te werken. Tien dagen later werd het resultaat voorgesteld aan het Overlegcomité, maar werd de hele boel opnieuw uitgesteld. Communicatieredenen, heette het: het Overlegcomité vreesde verwarring te zaaien door tegelijk nieuwe maatregelen af te kondigen en alle details over de barometer uit de doeken te doen.

Maar ook de volgende deadline, een week later, werd gemist. Facon had intussen de bestaande sectorprotocollen afgestemd op de barometer. Week na week was ons land dichter richting lockdown geschuifeld. Het idee ontstond dat de barometer misschien gebruikt kon worden bij een toekomstige exit uit de lockdown. Maar ook dat is nu niet meer aan de orde.

Drempels

Het probleem, zo klinkt het, is dat de barometer gestoeld is op een opschalingslogica: als bepaalde drempels overschreden worden, kon dan een niveau hoger geschakeld worden. Maar bij een exit wordt naar omlaag geschakeld. “Dan heb je eigenlijk andere drempels nodig”, zegt biostatisticus Geert Molenberghs (KU Leuven).

Ter illustratie: één mogelijke drempel van niveau 3 naar 4 wordt bereikt vanaf 3.286 positieve tests per dag (in combinatie met een hoog percentage positieve tests). In die logica kan je bij een exit versoepelen en terugschakelen naar niveau 3 vanaf 3.285 positieve tests – maar door te versoepelen is de kans groot dat de curves daarna toch weer snel boven die drempel zullen stijgen. Volgens minister Vandenbroucke dreigt de barometer in zijn huidige vorm dan ook voor een jojo-effect te zorgen dat uiteindelijk een enkeltje naar een derde coronagolf oplevert.

Coronacommissaris Pedro Facon had de barometer klaar, maar die moet strenger, vindt men nu. Beeld BELGA
Coronacommissaris Pedro Facon had de barometer klaar, maar die moet strenger, vindt men nu.Beeld BELGA

Lees: de barometer moet strenger. De virologen en epidemiologen die nauw betrokken zijn bij de Celeval denken dat we pas terug in veilige wateren zijn als het dagelijks aantal vastgestelde nieuwe besmettingen onder de 50 zit. Dat geeft ruimte om in te grijpen wanneer de cijfers weer stijgen, zonder dat we meteen moeten vrezen voor een hoge piek. Maar in de barometer wordt pas van het laagste crisisniveau omhoog geschakeld bij 164 nieuwe gevallen per dag. Een hemelsbreed verschil.

Al is die 50 ook “een beetje arbitrair”, geeft Molenberghs toe. Het is een inschatting gebaseerd op modellen die de verspreiding van het virus in kaart trachten te brengen. Daarnaast is het ook een afspraak die verscheidene experts gemaakt hebben in een gezamenlijk whatsappgroepje: door allemaal hetzelfde cijfer te gebruiken, hopen ze verwarring in de communicatie te vermijden.

Keerpunt

Intussen lijkt zowel in de besmettingscijfers als bij de ziekenhuisopnames het keerpunt genomen. Op intensieve zorg wijst de curve nog omhoog, maar de verwachting is dat de piek deze week word bereikt. Mogelijk kan dan het kritieke punt in de ziekenhuizen nipt vermeden worden. Opvallend: dat goede nieuws is niet het gevolg van de laatste reeks maatregelen, zoals het sluiten van de niet-essentiële winkels. De impact van die ingrepen zal pas deze week in de cijfers opduiken.

“Maar het effect is eigenlijk nog bescheiden, de circulatie van het virus moet veel, veel lager. Minstens tien keer lager,” tempert Vandenbroucke het optimisme. Een heropening van een deel van de maatschappij lijkt dus nog niet aan de orde. Vandenbroucke heeft een groep experts de opdracht gegeven om “een strategie uit te werken die leidt naar een veilige haven.” Naast een strengere barometer wordt er vooral gekeken naar een efficiënter testbeleid en betere contacttracing.

De aanpak van Vandenbroucke, die binnen het Overlegcomité geldt als een voorstander van strenge maatregelen die het zeker voor het onzekere nemen, betekent ten dele eerherstel voor een aantal wetenschappelijk experts die vonden dat binnen Celeval te veel gewicht werd gegeven aan mensen die niet thuis waren in virologie en epidemiologie. Coronacommissaris Pedro Facon gaf in een interview met De Morgen al eerder aan dat de samenstelling van de Celeval herbekeken zou worden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234