Woensdag 21/04/2021

AnalyseAstraZeneca-vaccin

‘Niets fout’ met AstraZeneca-vaccin en toch zetten steeds meer landen de prikken on hold. Hoe komt dat?

Steeds meer landen houden hun AstraZeneca-vaccins in de diepvriezer, na ongerustheid over bijwerkingen. Beeld ANP
Steeds meer landen houden hun AstraZeneca-vaccins in de diepvriezer, na ongerustheid over bijwerkingen.Beeld ANP

Almaar meer landen besluiten ‘uit voorzorg’ het vaccin van AstraZeneca in de diepvriezer te laten. En toch is er, op dit moment, geen enkel bewijs dat het vaccin verantwoordelijk is voor de bijwerkingen die het verweten wordt. Wat is er dan precies aan de hand?

Wat is er gebeurd?

Het is allemaal begonnen met zes meldingen van mogelijke bijwerkingen van het vaccin uit Denemarken en Noorwegen. Het zijn die meldingen die ook Nederland zondag deed besluiten om al zeker tot 28 maart geen vaccins van AstraZeneca meer te gebruiken. Het College ter Beoordeling van Geneesmiddelen (CBG) gaf daarvoor een negatief advies. “Het gaat hier om nieuwe informatie”, benadrukt professor Ton de Boer, voorzitter van het CBG. “Namelijk om een combinatie van ernstige bloedstollingen met een verlaagd aantal bloedplaatjes.”

Bloedstollingen zorgen ervoor dat organen en weefsels niet goed worden doorbloed en verstopt raken. Een verlaagd aantal bloedplaatjes zorgt er dan weer voor dat het bloed dunner wordt en minder snel stolt, waardoor bloedingen kunnen ontstaan. Dat heet trombocytopenie. Dat de twee samen voorkomen bij één en dezelfde patiënt lijkt tegenstrijdig, maar is perfect mogelijk, legt professor Karen Vanhoorelbeke, van het Laboratorium voor Tromboseonderzoek van Kulak uit. “We zien het ook bij sommige zeldzame ziektes: de bloedplaatjes worden dan als het ware geconsumeerd door de bloedstollingen, waardoor hun aantal verlaagt. Bloedplaatjes zorgen er voor dat een bloeding stopt. Als je er te weinig van hebt, kan je bloedingen krijgen.”

Professor De Boer geeft wel toe dat de combinatie van bloedstollingen en verlaagde bloedplaatjes in Nederland zelf niet is vastgesteld. Volgens hem kan er mogelijk wel sprake zijn van een onderrapportage. “Dat moeten we vooral verder uitzoeken”, aldus de professor. Tot er meer duidelijkheid is, wordt dus de pauzeknop ingedrukt.

Is Nederland het enige land dat op pauze drukt?

Neen. Maandagnamiddag liet ook Duitsland weten voorlopig geen AstraZeneca meer te zullen inzetten. In Duitsland zijn enkele meldingen van trombose na vaccinatie binnengekomen. Het Paul Ehrling-Institut gelooft dat meer onderzoek naar ernstige bijwerkingen na een injectie noodzakelijk is. Het ministerie van Volksgezondheid heeft die aanbeveling overgenomen.

Later op de dag besloten ook Frankrijk, Spanje en Italië om de vaccinatie met het AstraZeneca-vaccin tijdelijk op te schorten. Frankrijk wacht het advies van het Europees Geneesmiddelenagentschap (EMA) af. Dat wordt normaal gezien donderdag verwacht.

Vorige week waren de Denen de eerste om hun AstraZeneca’s in de diepvries te laten. Na dat eerste dominosteentje volgden al onder andere Noorwegen, IJsland, Luxemburg, Ierland en Bulgarije. Buiten Europa beslisten ook Congo, Indonesië en Thailand even te wachten met het toedienen van het vaccin. Al kwam Thailand ondertussen al weer op die beslissing terug.

Is er echt reden tot ongerustheid?

Volgens de officiële gezondheidsinstanties alvast niet. Zowel het EMA als de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) benadrukt dat ze alle meldingen over bijwerkingen op de voet volgen, maar dat er op dit ogenblik geen enkele aanwijzing is dat er iets aan de hand zou zijn met het AstraZeneca-vaccin.

Het EMA onderzoekt overigens al langer de combinatie waarop de Nederlandse beslissing nu gebaseerd is. Er kwamen al eerder meldingen binnen dat sommige gevaccineerden last bleken te hebben van een verlaagd aantal bloedplaatjes. Niet alleen bij het vaccin van AstraZeneca, maar ook die van Moderna en Pfizer/BioNTech. Net zoals tromboses een veel voorkomend fenomeen zijn in de maatschappij, nog los van vaccinaties, is trombocytopenie dat eveneens. En ze komen niet vaker voor bij gevaccineerden dan bij niet-gevaccineerden.

Vanuit het Verenigd Koninkrijk, waar al 11 miljoen mensen ingeënt werden met het AstraZeneca-vaccin, komen ook geruststellende berichten. Uit de opvolging van de gevaccineerden daar blijkt dat er geen verhoogd risico is op bloedstollingen.

Ook in Nederland zelf klinkt er kritiek op de pauzeknop die ingedrukt werd. Experts daar wijzen erop dat de risico’s van het virus op te lopen vele malen groter zijn dan die door vaccinatie. “Dit is eerder ingegeven door voorzichtigheid dan door het verstand”, zegt hoogleraar klinische epidemiologie Frits Rosendaal (LUMC Leiden) aan Het Parool. “Bijna 290.000 afspraken worden nu afgezegd. Daaronder zullen zeker gevallen zitten die straks ziek worden door corona.”

Wat betekent dit nu voor ons land?

Dat is moeilijk te zeggen. Voorlopig lijken onze experts en onze overheid bij hun standpunt te blijven. Namelijk: er is geen enkele wetenschappelijke evidentie dat er een probleem is met AstraZeneca. En dus prikken we verder.

Op vraag van minister van Volksgezondheid Frank Vandenbroucke (sp.a) boog de Hoge Gezondheidsraad zich maandag nog eens in een spoedberaad over de kwestie. De raad besliste bij zijn eerder advies te blijven, omdat “zelfs een tijdelijke schorsing niet anders dan nefaste effecten kan hebben op de vaccinatiecampagne in het algemeen”.

Maar de vraag is hoe lang verder prikken nog kan? Want er is ook nog zoiets als perceptie. Nu ook onze buurlanden de voorzichtigheidskaart bovenhalen, wordt het steeds moeilijker uit te leggen aan een ongeruste bevolking waarom ook wij niet uit ‘pure voorzorg’ even wachten.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234