Woensdag 21/04/2021

AchtergrondFrankrijk

‘Je zult het zien, iedereen doet dit’: Olivier Duhamel misbruikte zijn stiefzoon, de linkse Parijse elite keek weg

Olivier Duhamel (foto uit 2016) wordt beschuldigd van misbruik van zijn stiefzoon. Hij heeft niet ontkend maar is ondergedoken. Beeld AFP
Olivier Duhamel (foto uit 2016) wordt beschuldigd van misbruik van zijn stiefzoon. Hij heeft niet ontkend maar is ondergedoken.Beeld AFP

Nu de zaak rond seksueel misbruik door de bekende Franse politicoloog Olivier Duhamel op straat ligt, blijkt dat de feiten al jaren bekend zijn bij familie en vrienden. De chique linkse microkosmos van Parijs komt hier niet mooi uit.

Het is een wereldje dat de laatste jaren kritisch tegen het licht wordt gehouden. En de kritiek komt van binnenuit. De kinderen van prominente Franse 68'ers doen een boekje open over hun jeugd en het beeld dat zij schetsen is weinig opwekkend.

De progressieve vaders en moeders, zo luidt hun klacht, hadden het zo druk met het verbeteren van de wereld dat de aandacht voor het nageslacht er vaak bij inschoot.

Laurence Debray (45) bijvoorbeeld, dochter van de filosoof en schrijver Régis Debray, vertelde in Filles de Révolutionnaires (2017) hoe zij, 5 jaar oud, haar in gedachten verzonken vader kwijtraakte tijdens de zaterdagse boodschappen. Ze dwaalt uren door de straten van Saint-Germain-des-Prés op zoek naar huis. Als de avond is gevallen, en zij een van de drukke Seine-kades wil oversteken, grijpt iemand haar net op tijd in haar nekvel.

Of neem anders de documentairemaakster Virginie Linhart (54). In l’Effet maternel (2020) schrijft Linhart over haar angst als haar moeder haar zonder babysitter achterliet om op jacht te gaan naar een nieuwe minnaar waarmee zij vervolgens luidruchtig seks had. Haar vader, een van de oprichters van de maoïstische jeugdbeweging UJCML, woonde elders en verdween na een zelfmoordpoging helemaal uit beeld.

Omerta

Ook Camille Kouchner, dochter van de oud-minister en voorvechter van humanitaire actie Bernard Kouchner en de feministe en juriste Évelyne Pisier, beschrijft een afwezige vader. En als hij er wel was, viel hij bij het minste of geringste tegen haar uit. Camille en haar broers - Julien en haar tweelingbroer Victor - zitten de medeoprichter van Artsen zonder Grenzen in de weg. “Hij heeft besloten andere kinderen te redden, niet die van hem”, zegt Pisier tegen haar kinderen als zij besluit van hem te scheiden.

Camille Kouchners boek La familia grande (230.000 exemplaren verkocht tot nu toe) gaat over het seksuele misbruik waar haar tweelingbroer het slachtoffer van is. De dader is de stiefvader van de tweeling, de politicoloog en grondwetdeskundige Olivier Duhamel. Victor was 14 jaar toen Duhamel, zich voor het eerst aan hem vergreep. Geschrokken vertelde hij zijn zus na de eerste keer wat er was gebeurd. “Hij kwam bij mij in bed en zei: ik zal het je voordoen. Je zult het zien, iedereen doet dit.”

De tweeling besluit dat het beter is te zwijgen. Ze zijn dol op de joviale en zelfverzekerde Duhamel (70), die zorgt voor zoveel vrolijkheid en optimisme na de scheiding. Dus het kan niet erg zijn, houdt Camille zichzelf voor. Bovendien zijn zij geen ‘burgertrutten’, hun stiefvader wil haar broer alleen maar iets leren. Met hun moeder, die sinds de zelfmoord van hun oma veel is gaan drinken, gaat het slecht. Duhamel waakt over haar, heeft beloofd dat alles goed komt.

Van de manier waarop Kouchner beschrijft hoe het geheim decennia lang standhoudt, krijgt de lezer het behoorlijk benauwd. De omerta drukt eerst op haar en haar broer en later op bijna iedereen in de familia grande. De familia grande, dat is de koosnaam van Duhamel voor zijn samengestelde gezin van beroemde mensen met veel vrienden. Dit gezelschap groeit in de Provence elk jaar uit tot een gezelschap van bijna communeachtige proporties. Er is dan ook ruimte genoeg in het plaatsje Sanary-sur-Mer waar Duhamel, zoon van een oud-minister, over twee huizen op een heuvel met pijnbomen beschikt.

Camille Kouchner schreef een boek over het misbruik in haar gezin, dertig jaar geleden. Beeld ED ALCOCK/MYOP FOR L’OBS
Camille Kouchner schreef een boek over het misbruik in haar gezin, dertig jaar geleden.Beeld ED ALCOCK/MYOP FOR L’OBS

In ‘Sanary’ was een slaapzaal ingericht voor alle kinderen die was behangen met affiches van de beroemde ludieke slogans van de Meirevolte van 1968. Op een van de posters stond: ‘Wees jong en hou je mond’. Die tekst gaf de sfeer goed weer: jong en rebels zijn leek een plicht. Roken, drinken en versieren was een must, ook voor de vijftienjarige Camille. “Ik was geen maagd meer op mijn twaalfde, seks is vrijheid”, zegt haar moeder Évelyne. “En jij, waar wacht jij op?”

Spijt

Van haar moeder leert Camille dat je overal over moet kunnen praten. Maar Camille zegt niets. Zij wil Duhamel beschermen, hij is de man die alles bij elkaar houdt, de vakanties organiseert, haar meeneemt naar de bioscoop en haar tussen de bedrijven door een inleiding in de rechten geeft.

Pas twintig jaar later, als de tweeling inmiddels zelf kinderen heeft, barst de bom. Als de oudere broer van Camille en Victor zijn puberende kinderen in de zomer van 2008 naar opa en oma in Sanary wil sturen, zet Camille Victor onder druk om het te zeggen. “Als jij het niet doet, doe ik het.” Duhamel ontkent, geeft daarna toe. Évelyne stort in.

Maar zij kiest partij voor haar man. Hij heeft er spijt van, zegt Évelyne tegen Victor. “Maar hij heeft er nog eens over nagedacht en hij zegt dat je al ouder dan 15 moet zijn geweest. En er is geen sprake geweest van sodomie, alleen orale seks, dat is toch echt iets anders.”

Tussen moeder en kinderen komt het nooit meer goed. De onthulling leidt ook tot een breuk tussen Évelyne en haar zus, de actrice Marie-France Pisier. Marie-France is geschokt dat haar zus Duhamel niet wil verlaten. Zij vertelt en aan iedereen die contact heeft met haar zwager wat er is gebeurd. Op die manier wordt de kring ingewijden steeds groter.

Als Marie-France in de zomer van 2011 dood wordt aangetroffen in haar zwembad is dat groot nieuws in Frankrijk. Het onderzoek naar de moord leidt naar Victor. Een vriendin van Marie-France heeft de politie verteld dat er ruzie was in de familie en dat de oorzaak hiervan gezocht moest worden bij Duhamel. Victor weigert aangifte te doen, omdat hij gelooft dat de waarheid alles wat hij heeft opgebouwd met zijn werk, huwelijk en kinderen kapot kan maken.

Omdat hij bang is dat alles alsnog bekend wordt via de media die belangstelling hebben voor de nooit opgehelderde dood van zijn tante, licht Victor zijn vader in. Hij drukt hem op het hart te zwijgen. Als Évelyne onverwacht sterft na een operatie in 2017, krijgt Camille het idee voor het boek.

Schokgolf

Incest is een misdaad, het is niet links of rechts en het komt in alle lagen van de bevolking voor. Dat benadrukt Kouchner zelf in een van de spaarzame interviews die zij gaf. Zij zet de geest van ‘Mai 68’ en de seksuele revolutie dan ook niet in de beklaagdenbank, ook al is Kouchner bepaald niet mild over de linker-Seine-oever van de hoofdstad. Dat alles op een ramp uitdraaide is uiteindelijk alleen haar ‘gestoorde stiefvader’ aan te rekenen.

De echte vraag is voor Kouchner hoe het kon gebeuren. “Het antwoord is dat wij als kind veel van een volwassene hielden en hem vertrouwden. Dat is alles, dát is het mechanisme. Hij hield ons in zijn greep en nog altijd vind ik het moeilijk om mij hier van te bevrijden.”

Duhamel leefde vele jaren met een zwaard van Damocles boven zijn hoofd. Het ongeloof waarop het verhaal over het misbruik kon rekenen, was zijn beste bescherming. Na de verschijning van La familia grande een paar weken geleden was er geen houden meer aan. Duhamel dook onder in Zwitserland en deed onmiddellijk afstand van al zijn bestuurlijke functies. Hij was voorzitter van de Fondation nationale des sciences politiques (FNSP), een stichting die het beleid bepaalt van een van Frankrijks bekendste elitescholen, Sciences Po. Ook stopte hij met de presentatie van het wekelijkse radioprogramma Mediapolis op de zender Europe 1.

De schokgolf van zijn val trof verschillende kopstukken van la gauche caviar. Wie wist het en vanaf wanneer? Oud-minister van Justitie Élisabeth Guigou trok zich terug als voorzitter van een commissie die werd ingesteld om zich over incest te buigen. Guigou, die enkele keren te gast was in Sanary, ontkent dat zij op de hoogte was van het geheim, maar moest constateren dat zij niet langer geloofwaardig is.

De huidige directeur van Sciences Po, Frédéric Mion, staat onder druk van studenten om op te stappen. Mion bleek al een paar jaar alles te weten over die man die hem aan zijn baan hielp, maar ontkende dat in een eerste reactie. Duhamels boezemvriend Jean Veil, advocaat en zoon van de in 2017 overleden oud-minister Simone Veil, is in grote verlegenheid gebracht. Hij is sinds tien jaar op de hoogte en verwijst nu naar zijn beroepsgeheim.

Het Élysée-paleis volgt de ontwikkelingen op de voet. Het netwerk van Duhamel strekte zich uit tot president Emmanuel Macron, die hij een aantal keren adviseerde.

Victor, niet zijn echte naam, besloot deze week alsnog aangifte te doen tegen zijn stiefvader. Nu alles op straat ligt, heeft hij geen reden meer dit niet te doen.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234