Zondag 22/05/2022

ReportageBrexit

‘Ik heb het gehad met de haat van onze ouders’: jonge Britten zijn wanhopig na de brexit

De brexiteers beloofden dat alles beter zou worden, maar daar merken de jongeren die voor deze productie werden geïnterviewd, nog niets van. Beeld RV
De brexiteers beloofden dat alles beter zou worden, maar daar merken de jongeren die voor deze productie werden geïnterviewd, nog niets van.Beeld RV

Voor het eerst merken de Britten de effecten van de brexit in hun dagelijks leven. De bevoorrading van winkels en tankstations stokt. Maar onder de oppervlakte speelt er veel meer. Fotograaf HJ Hunter reisde door Engeland, Schotland en Noord-Ierland en ontdekte dat pubers en adolescenten worstelen in het verdeelde koninkrijk.

HJ Hunter

De brexit heeft een verandering in gang gezet die doorwerkt tot in de haarvaten van de samenleving, en er is niemand die de gevolgen scherp kan overzien. Dat maakt jongeren onzeker over hun eigen toekomst. Het is een erfenis die ze liever niet hadden gekregen: 75 procent van de stemgerechtigden tussen de 18 en 25 jaar wilde in Europa blijven, zo bleek uit een peiling van YouGov net na het brexitreferendum van 2016. Zij hadden niks met de thema’s die een rol speelden. Zoals de wens om meer controle te krijgen over migratie, de visserij en de handel. En dit is in de loop van de tijd niet veranderd, blijkt uit latere peilingen.

Ik sprak enkele tientallen jongeren tijdens mijn reis door het Verenigd Koninkrijk, waarbij ik Londen oversloeg om me te concentreren op de gebieden waar een meerderheid van de bevolking vóór de brexit stemde. Plaatsen als Lowestoft, Birmingham, Middlesbrough, Sunderland, Glasgow en Belfast waren ooit dynamische en welvarende steden, met trotse arbeiders in de visserij, de scheepsbouw en in de mijn- en staalindustrie.

Winkels in Falls Road, de pro-Ierse wijk in Belfast die door de Vredesmuur gescheiden wordt van de pro-Britse wijk Shankill. Beeld H J Hunter
Winkels in Falls Road, de pro-Ierse wijk in Belfast die door de Vredesmuur gescheiden wordt van de pro-Britse wijk Shankill.Beeld H J Hunter

Het decimeren van de zware industrie in het Thatcher-tijdperk sloeg een wond in de psyche van de mensen. De armoede leidde tot een uitzichtloos bestaan. De arbeiders verloren niet alleen hun baan, maar ook hun trots en gemeenschapszin. Ze moesten hun haat tegen Thatcher en de conservatieve partij overwinnen om voor de brexit te kiezen. Dat deden ze omdat ze een leven in armoede beu waren.

Mentale gezondheidscrisis onder jongeren

De brexiteers beloofden dat alles beter zou worden, maar daar merken de jongeren die voor deze productie werden geïnterviewd, nog niets van. De werkloosheid ligt hoog. Wie wel een baan heeft, kan daar nauwelijks van rondkomen. De salarissen zijn laag en de huren en energierekeningen torenhoog. Daar bovenop hebben ze te maken met een mix van problemen: de normalisering van drugs- en alcoholgebruik, obesitas en puberzwangerschappen.

Jongeren zijn bezorgd over de sociale problematiek in hun directe omgeving. De cijfers onderschrijven die bezorgdheid. Mensen tussen de 16 en 24 jaar voelen zich in toenemende mate angstig en depressief, blijkt uit cijfers van het Office for National Statistics. Het helpt niet dat veel van de jongeren financieel niet kunnen rondkomen. Dit leidt bij gemiddeld 20 procent van de jongeren tot serieuze mentale problemen. Drie kwart van hen krijgt niet de hulp die ze nodig hebben, waarschuwde de Mental Health Foundation afgelopen zomer.

De toegang tot de (in theorie gratis) gezondheidszorg was al een probleem voor de brexit, en de pandemie heeft dat alleen maar verergerd. De wachttijd voor een gesprek met een psycholoog is minimaal drie maanden en kan – afhankelijk van de regio – oplopen tot enkele jaren. Tenzij je rijk bent en direct duizenden ponden op tafel legt. Dan krijg je wel direct hulp.

De gevolgen hiervan zijn zichtbaar in de extreem hoge zelfdodingscijfers die vooral onder jongeren aan het stijgen zijn. In 2019 maakten in Engeland en Wales 5.691 mensen een einde aan hun leven, 321 meer dan een jaar eerder. Opmerkelijk is de toename van het aandeel van de vrouwen tussen de 15 en 25: sinds 2012 is dat gestegen met 93,8 procent. In Noord-Ierland is het aantal zelfdodingen relatief het hoogst van het hele VK, met name bij mannen tussen de 25 en 29 jaar.

Omdat er een duidelijke link is tussen geldproblemen en zelfdoding, vreest professor Lois Appleby van de National Suicide Prevention Strategy for England voor een verdere toename van het aantal zelfdodingen nu het einde van de pandemie nadert. Met het stoppen van de overheidssteun voor bedrijven raken mogelijk honderdduizenden alsnog hun baan kwijt. Tegelijkertijd is premier Boris Johnson van plan om de extra covidtoelage voor uitkeringsgerechtigden te stoppen en de belastingen te verhogen.

Marren Devine in een park in Glasgow. Beeld HJ Hunter
Marren Devine in een park in Glasgow.Beeld HJ Hunter

Marren Devine (13) uit Glasgow (Schotland): ‘Het voelt alsof het leven niet de moeite waard is’

Marren Devine komt uit een ontwricht gezin met negen kinderen, een werkloze vader en een afwezige, verslaafde moeder. “De mentale problemen zijn hier groot. Ik heb vrienden van 10 en 13 jaar die zichzelf van het leven wilden beroven. Ik begrijp dat. Ze hebben geen andere keus. Het voelt alsof het leven niet de moeite waard is. We leven van de kringloopwinkels en de voedselbank. Maar het is meer dan alleen een geldprobleem. Schotland is vol drugs. Je raakt er vanzelf bij betrokken, omdat al je vrienden gebruiken. Je gaat nooit naar het park om alleen te voetballen of te skaten.

“Ik begon op mijn negende te drinken. Nu gebruik ik ook wiet en cocaïne. Het voelt nooit onschuldig, al denken we er niet echt over na. Ik zou liever ergens anders zijn opgegroeid, waar drugsgebruik niet zo normaal is. Hoe ik aan geld kom? Net als iedereen hier: we zijn geronseld door de ouderen voor een van hun youngteams. Dat zijn groepjes tieners die drugs verkopen om zelf meer te kunnen gaan gebruiken.”

Eve Cole in haar ouderlijk huis. Beeld HJ Hunter
Eve Cole in haar ouderlijk huis.Beeld HJ Hunter

Eve Cole (16) uit Sunderland (Noord-Engeland): ‘Op school is ook geen aandacht voor onze mentale problemen’

“Ik kan mijn problemen en gevoelens uiten in mijn muziek, en ik krijg steun van mijn familie en mensen die ik graag mag”, zegt Eve Cole. “Maar ik heb ook vrienden die worstelen met mentale problemen en er met niemand over kunnen praten. Wij groeien op in een wereld waarin alles snel verandert, en dat is beangstigend. Er is al zoveel economisch verlies door de pandemie, en we hebben geen idee hoe de brexit over tien jaar uitpakt voor mijn generatie. We horen hier niks over op school. We krijgen geen uitleg over wat er gebeurt. Onze enige bron van informatie is het internet. Op school is ook geen aandacht voor onze mentale problemen en hoe we daar het beste mee kunnen omgaan.

“Een biertje drinken met vrienden is niet slecht, maar als je dat elke dag doet in grote hoeveelheden wél. Als je continu omgeven bent door drugsgebruikers en -verkopers, wen je daar aan. Maar dit zou niet normaal moeten zijn. Al zouden we maar eens beschrijven hoe we ons voelen en dat daarna samen bespreken. Maar ook dat doen we niet op school.”

Rob Smith (31) en zijn zoon in Sunderland. Beeld HJ Hunter
Rob Smith (31) en zijn zoon in Sunderland.Beeld HJ Hunter

Rob Smith (31) uit Sunderland (Noord-Engeland): ‘Zonder mijn zoon had ik zelfmoord gepleegd’

Rob Smith verliet op zijn zestiende zonder diploma’s het ouderlijk huis, omdat zijn vader gewelddadig was. “Als je niet in Londen woont, dan leef je in armoede. Al het geld is in het zuiden. Ik ben intelligent, maar toch vond ik het moeilijk om werk te vinden. Voor een simpel baantje waren er 300 tot 500 sollicitanten. Werkgevers konden betalen wat ze willen.

“Ik werkte altijd keihard, onder andere in callcenters, maar verdiende toch te weinig om de rekeningen te kunnen betalen. Na mijn scheiding wilde ik als alleenstaande vader voor mijn zoon kunnen zorgen. Het lukte gewoon niet. Ik kreeg schulden, raakte dakloos, werd depressief, ging aan de drugs en werd suïcidaal. Zonder mijn zoon had ik zelfmoord gepleegd. Wie je ook spreekt, iedereen kent wel iemand die dat heeft gedaan. Een taxichauffeur vertelde me dat hij een jongen op de brug had kunnen tegenhouden. Hij bracht hem naar het crisisteam in het ziekenhuis. Er was geen psycholoog beschikbaar en alle bedden waren bezet, dus lieten ze hem gaan. Dezelfde nacht sprong hij alsnog.

“Als je geen ouders hebt die voor je zorgen totdat je zelfstandig bent, heb je geen enkele kans in dit land. Tegelijkertijd zien jongeren op sociale media continu beelden van mensen die een perfect leven etaleren. Dan denk je: dit is het leven dat ik kan hebben. Maar omdat je niet de mogelijkheid hebt om daar te komen, is er steeds een gevecht in je hoofd gaande. En dan zijn er nog de video’s over een overheid die je zou haten en manipuleren. Als je niet meer weet wat de waarheid is, ga je geloven in complottheorieën. Op enig moment knakt er iets en daar kan het brein niet mee omgaan. En dan spring je van die brug.”

Brexit als gamechanger in Noord-Ierland

Als de brexit ergens verandering heeft gebracht, dan is het wel in Noord-Ierland. Het idee om uit de EU te treden werd hier aanvankelijk gezien als een Engelse kwestie, waar weinig aandacht voor bestond. Toen duidelijk werd dat er ergens een grens getrokken moest worden voor de handel met Europa, begon de impact van de brexit door te dringen. De grens kwam uiteindelijk in de Ierse zee te liggen, ondanks de belofte van Boris Johnson dat dit nooit zou gebeuren.

Dat zorgde voor veel verontwaardiging en oplopende emoties bij met name de pro-Britse unionisten. Zij zagen de brexit als een manier om hun loyaliteit aan het VK te bevestigen. Door de nieuwe grens voelen ze zich afgesloten van het vasteland en in de steek gelaten door de Britse regering. De oudere generaties die de burgeroorlog hebben meegemaakt, vrezen dat ze de strijd aan het verliezen zijn en dat de droom van hun tegenstanders – een verenigd Ierland – dichterbij is dan ooit. In bijna elke pro-Britse wijk van Belfast zijn protestborden te vinden tegen de komst van een grens in de Ierse zee.

De brexit zorgde voor een terugkeer van de rellen tussen de pro-Ierse nationalisten en de pro-Britse unionisten. Met als voorlopig dieptepunt een clash begin april in Belfast tussen brandbommen gooiende jongeren aan beide kanten van de Vredesmuur, waarbij 32 agenten gewond raakten. Het oplaaiende geweld riep herinneringen op aan de dertigjarige burgeroorlog (1969-1998).

Jongeren zijn gevormd door de bloedige strijd. Ze groeien op in een groene Ierse wijk of een blauwe Britse wijk en voelen zich geïndoctrineerd door de oudere generatie. Samen een pintje drinken in de pub zit er niet in, tenzij de ontmoeting plaatsvindt in het neutrale stadscentrum.

Toch is er wel degelijk iets aan het verschuiven. Jongeren hebben genoeg van de onderlinge haat en het geweld van de vorige generaties. Ze halen hun schouders op over een verenigd Ierland. Veel belangrijker vinden ze dat er een aanpak komt voor urgente sociale vraagstukken. Tekenend voor deze nieuwe houding is dat opvallend veel unionistische jongeren met een Brits paspoort nu ook een Iers paspoort aanvragen, zodat ze weer vrij kunnen reizen en werken in de Europese Unie.

Taylor Walker tijdens een repetitie van zijn band Casual Riots in Belfast. Beeld HJ Hunter
Taylor Walker tijdens een repetitie van zijn band Casual Riots in Belfast.Beeld HJ Hunter

Taylor Walker (20) uit Belfast (Noord-Ierland): ‘Wij hebben genoeg van de haat van onze ouders’

Taylor Walker speelt samen met zijn vrienden Luc Baxter en Corey Neilly in Casual Riots, de enige hardrockband van Shankill in Belfast. Anders dan de naam doet vermoeden, hebben ze geen enkele sympathie voor de relschoppers uit hun eigen wijk. “Het is een ironische naam”, zegt Taylor, de drummer in de band. “We zijn juist tegen al het geweld waarmee we zijn opgegroeid. Een verenigd Ierland maakt mij niets uit”, zegt Taylor. “Wij blijven optreden en een pintje drinken in de pub. Alle jongeren die niet te veel gehersenspoeld zijn, denken er zo over. Maar als er protesten komen, dan leidt dat tot gevechten. En dan zitten wij vast in het midden.”

Volgens gitarist en zanger Luc Baxter werden de rellende pubers uit hun wijk afgelopen voorjaar opgejut en geïndoctrineerd door hun ouders. “Op de video’s zag je alleen jongeren brandbommen gooien naar de andere kant van de Vredesmuur. Maar daarachter, buiten beeld, stonden de ouders te klappen. Dat is toch beangstigend, niet? Gedraag je eens als een verantwoordelijke ouder! Als die muur er niet had gestaan, waren er zeker mensen vermoord. Velen hier zijn in het verleden blijven hangen. Ze vertellen over wat de ander hun familie heeft aangedaan. Ik kon niet vrij bewegen als kind, omdat ik bang was voor de Ierse wijk aan de andere kant van de muur. Dan sluit je jezelf op in je eigen gemeenschap.”

Aisling Doherty uit Derry voor een fresco met de slachtoffers van Bloody Sunday. Rechts van haar is haar grootvader (met het kalende hoofd) afgebeeld. Beeld HJ Hunter
Aisling Doherty uit Derry voor een fresco met de slachtoffers van Bloody Sunday. Rechts van haar is haar grootvader (met het kalende hoofd) afgebeeld.Beeld HJ Hunter

Aisling Doherty (22) uit Derry (Noord-Ierland): ‘Veel mensen klampen zich vast aan de troubles

Aisling Doherty groeide op met het verhaal dat haar grootvader Patrick Doherty in 1972 werd vermoord tijdens Bloody Sunday. “Voor mijn gevoel had ik een normale jeugd’, zegt Aisling. “Ieder jaar ging ik mee naar de marsen en herdenkingsbijeenkomsten zonder te begrijpen waar het eigenlijk over ging. Pas toen ik ontdekte dat er gescheiden middelbare scholen zijn voor protestanten en katholieken, werd ik me bewust van de politieke issues in Derry. Ik ging politicologie studeren om de achtergrond van het conflict te kunnen begrijpen.

“Veel mensen klampen zich vast aan de troubles. Dat ondermijnt het leven in Derry. We kunnen ’s avonds naar buiten gaan zonder door de politie gecontroleerd te worden. Maar het is nog altijd een verdeelde samenleving. Toch maakt het voor steeds meer jongeren niet uit of je groen of blauw bent.”

Aisling denkt dat een verenigd Ierland niet langer een utopie is. “We hebben het gevoel dat het nu echt zou kunnen gebeuren. Niet op korte termijn, maar wel binnen vijf of tien jaar. In 2022 zijn er verkiezingen, waarbij Sinn Féin ( katholiek-republikeinse partij, red.) een goede kans maakt om voor het eerst de grootste politieke partij te worden. En met een nationalistische premier in het Noord-Ierse parlement komt een referendum over een verenigd Ierland een stuk dichterbij. Dat vooruitzicht zal er voor zorgen dat veel unionisten zich niet meer thuis voelen hier.”

Kellen McGill uit Derry. Beeld HJ Hunter
Kellen McGill uit Derry.Beeld HJ Hunter

Kellen McGill (18) uit Derry (Noord-Ierland): ‘In een huis kunnen wonen is een luxe geworden. Dat is toch krankzinnig?’

Volgens Kellen McGill werd de brexit ervaren als een gewelddadige breuk met de vredesakkoorden uit 1998. “Dat zorgde voor veel verontwaardiging aan beide kanten. De Ieren wilden niet uit de EU gezet worden. Net als de Schotten. Ik ben boos dat ik de keuze moet volgen van een land dat ik niet als mijn wettige vertegenwoordiger zie. Want dat is Ierland. Ik leef in Ierland. Ik zou ook nooit Noord-Ierland zeggen. We moeten regels gehoorzamen die niet van ons zijn.” Kellen sluit nieuw sektarisch geweld niet uit als er een referendum over eenwording komt, maar denkt dat de voedingsbodem voor een nieuwe burgeroorlog ontbreekt.

“Mensen uit beide kampen doen meer om te voorkomen dat een burgeroorlog terugkeert. Ik heb unionistische vrienden die anders zijn opgevoed en meer interesse hebben in de mening van de andere partij. We discussiëren met respect voor elkaars standpunt, ook al brengt het ons niet dichter bij elkaar. We moeten erkennen dat er verschillende gevoelens en belangen zijn. Daar kun je niet zomaar overheen stappen. Want dan vergroot je de pijn bij groepen mensen. Zo neutraal mogelijk zijn is het beste. Maar ja, dat is bijna niet mogelijk.” Volgens Kellen hebben de meeste jongeren meer dan genoeg van de haat van de vorige generaties. Ze richten de blik op de toekomst. “Veel mensen kunnen niet overleven van de lage salarissen. In een huis kunnen wonen is een luxe geworden. Dat is toch krankzinnig?”

Deze reportage is mede mogelijk gemaakt door het Steunfonds Freelance Journalisten.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234