Zondag 19/09/2021

InterviewKristinn Hrafnsson

Hoofdredacteur WikiLeaks: ‘De aanvallen op onze basisrechten nemen overal toe’

WikiLeaks-hoofdredacteur Kristinn Hrafnsson staat de pers te woord, begin januari in Londen, nadat justitie heeft geweigerd Julian Assange op borg vrij te laten. Beeld Anadolu Agency via Getty Images
WikiLeaks-hoofdredacteur Kristinn Hrafnsson staat de pers te woord, begin januari in Londen, nadat justitie heeft geweigerd Julian Assange op borg vrij te laten.Beeld Anadolu Agency via Getty Images

De job van journalist wordt steeds onveiliger, stelt Kristinn Hrafnsson, hoofdredacteur van WikiLeaks, vast. En dat geldt ook onder de nieuwe Amerikaanse president of in westerse democratieën. De situatie van zijn voorganger Julian Assange is daar niet vreemd aan.

Het verschil is opmerkelijk. Ging het bezoek van de vorige Amerikaanse president Donald Trump aan het hoofdkwartier van het NAVO-bondgenootschap in Brussel gepaard met spanning en nervositeit, dan overheerst nu een gevoel van opluchting na de komst van zijn opvolger, Joe Biden. De toon is anders, maar toch brachten beide presidenten een gelijklopende boodschap. Als de NAVO wil overleven, zullen alle partners, ook België, meer centen op tafel moeten leggen. En de focus moet op het oosten liggen, in China.

Ook Kristinn Hrafnsson, hoofdredacteur van WikiLeaks, de internationale klokkenluiderssite, ziet vooral gelijkenissen doorheen de verschillen. Kijk bijvoorbeeld naar de recentelijk weer opwellende verhalen over de Amerikaanse veiligheidsdienst NSA die Europese wereldleiders, zoals bondskanselier Angela Merkel, afluisterde, met hulp van andere EU-lidstaten. Straffe kost, maar wel een verhaal dat dateert uit de periode 2012-2014, midden in de ambtsperiode dus van ‘vredesduif’ Barack Obama.

WikiLeaks vestigde zelf al eerder de aandacht op dit afluisterschandaal, stipt Hrafnsson aan, die in 2018 Julian Assange opvolgde aan het hoofd van de site. “Enkele jaren geleden onthulden wij al dat de NSA, de National Security Agency, de gsm van Europese leiders aftapte en afluisterde. Wat recent aan het licht is gekomen, is dat de Deense inlichtingendienst de NSA actief hulp aanbood. Natuurlijk is dit totaal onaanvaardbaar gedrag voor bondgenoten, maar dit komt niet helemaal als een verrassing. Als bondgenoten elkaars gedrag bespioneren, dan toont dit aan dat er geen limieten meer zijn. Inlichtingendiensten gaan hun boekje ernstig te buiten. Wie de onthullingen van WikiLeaks en Edward Snowden (klokkenluider die onthulde hoe Amerikaanse veiligheidsdiensten wereldwijd digitale communicatie monitoren, ER) al langer volgt, weet dat dit niet nieuw is en al tien jaar aan de gang is.

Onder president Obama en vicepresident Biden zijn er verschillende journalisten gedood tijden de oorlog in Afghanistan, Syrië en Libië. Moet de pers dan niet wat strenger zijn voor Biden, die nu zelf president is?

Hrafnsson: “Sinds 9/11 zien we dat er steeds minder respect is voor journalisten. Dit werd het eerst zichtbaar in conflictgebieden. De video die WikiLeaks onthulde waarop te zien is dat Amerikanen journalisten van Reuters doodschoten, bracht een schokgolf in de hele wereld. Uit de onthulling van de diplomatieke kabels (vertrouwelijke tekstberichten, red.) die we in 2010 brachten, bleek dat de Spaanse administratie samenwerkte met de VS om te verhullen dat de Spaanse cameraman José Couso in Bagdad door een aanval van Amerikaanse soldaten was gestorven.

“Jammer genoeg moeten journalisten de laatste tijd niet alleen in conflictzones, maar ook in westerse landen zoals het Verenigd Koninkrijk en andere Europese landen voorzichtigheid aan de dag leggen. De aanvallen op journalisten nemen toe en de job van journalist wordt steeds onveiliger.”

U verwijst nu naar uw voorganger, Julian Assange, die nog altijd in de cel zit in het Verenigd Koninkrijk?

Het meest bekende voorbeeld is inderdaad de opsluiting van Julian Assange in een zwaarbewaakte gevangenis. Waarom? Omdat hij de waarheid heeft onthuld en wereldwijd bekend heeft gemaakt. Zolang hij in de gevangenis zit, is de claim van het Verenigd Koninkrijk dat ze opkomen voor persvrijheid een holle uitdrukking. Als westerse landen waarden als democratie, vrijheid van meningsuiting en persvrijheid serieus willen nemen, zullen ze eerst voor eigen deur mogen vegen vooraleer ze prediken hoe andere landen het beter kunnen doen.”

Is er een kans dat president Biden de politieke vervolging van Julian Assange en WikiLeaks wil stopzetten?

“Het zou absurd zijn mocht hij niet stoppen met deze oproep tot vervolging die hij overgeërfd heeft van zijn voorgangers. Ondanks dat de Amerikanen al tien jaar lang Julian Assange proberen te vervolgen, weten we ondertussen dat onder de administratie van Obama de beslissing was genomen om Julian Assange niet langer te vervolgen en aan te klagen. Het was de administratie van Trump die dit beleid heeft veranderd toen op 11 april 2019 Julian Assange gearresteerd werd op de Ecuadoraanse ambassade.”

Dus: niets verhindert president Biden om de koers weer te veranderen?

“Het zou logisch zijn, maar het gaat niet gebeuren, vrees ik. President Biden zou daarvoor zijn departement van Justitie de juiste instructies moeten geven, waardoor de aanklacht geseponeerd kan worden. Helaas hebben Amerikaanse journalisten deze mogelijkheid onderzocht en zij kwamen tot de conclusie dat dit scenario weinig waarschijnlijk is. Tot op de dag van vandaag zijn er regelmatig ongegronde aanvallen vanuit het departement van Justitie richting de pers. President Biden zou een actieve rol moeten innemen om deze praktijken een halt toe te roepen. Hij kan niet toelaten dat de wanpraktijken onder Trump verder worden gezet namens zijn regering.”

Waarom doet hij dat niet?

Uit de persmededelingen van het Witte Huis blijkt dat Biden vooral wil bewaken dat Justitie autonoom kan handelen en dat hij daar niet te veel wil interveniëren met zaken die onder de bevoegdheid van het departement Justitie vallen. Dit wil dus zeggen dat hij stilzwijgend de corrupte praktijken die in dat departement onder Trump zijn toegestaan, verder laat betijen. Op zich is dit ook een politieke beslissing, want niets doen heeft een serieuze impact. Joe Biden en zijn regering zullen positie moeten innemen en de politieke achtervolging van Julian Assange een halt toeroepen.”

Loopt Julian Assange nog steeds het risico om uitgeleverd te worden?

“Helaas wel. Hij heeft nog niets vernomen over het Amerikaans beroep tegen de uitspraak van de rechter in eerste aanleg in Londen. Die hield de uitlevering van Assange tegen op gevaar van zijn mentale gezondheid in een Amerikaanse gevangenis. De rechter meende wel dat er sprake was van vluchtgevaar, waardoor Assange alsnog in de zwaar beveiligde Belmarsh-gevangenis in Londen opgesloten zit. Stel dat het beroep niet ontvankelijk wordt verklaard, dan kan Assange overal naartoe gaan waar hij wil. Als het beroep wordt toegewezen, dan zal de strijd verder gezet worden en dreigt hij opnieuw uitgeleverd te worden aan de VS. Het is een schande dat het Verenigd Koninkrijk een onschuldige man in zulke omstandigheden opsluit.”

null Beeld Steffen Roth
Beeld Steffen Roth

U noemt hem onschuldig, volgens het Amerikaanse ministerie van Buitenlandse Zaken vormen WikiLeaks en Julian Assange een bedreiging voor de veiligheid in de VS.

“Dat is een absurde bewering. WikiLeaks openbaart de waarheid. Soms is dit confronterend en gaat het om een goed bewaard geheim, maar in een gezonde samenleving is transparantie essentieel. Instellingen zouden niets te verbergen moeten hebben, dat vormt de basis van democratie. De bevolking heeft het recht om te weten wat hun instellingen doen. Als er zaken in het duister worden gehouden, ondermijnt dat de democratie. Helaas hebben we de voorbije jaren moeten vaststellen dat overheden er alles aan doen dat hun burgers niet op de hoogte te houden.

“WikiLeaks ondermijnt de veiligheid van de naties allerminst. Integendeel: wij willen burgers bewustmaken van de keuzes die leiders waarop ze vertrouwen maken. WikiLeaks is er wel in geslaagd om krachtige instellingen te ondermijnen door te openbaren hoe zij hun macht misbruiken.”

Ook Rusland heeft zijn ‘high profile’ politieke gevangene: Aleksej Navalny. Hoe schat u zijn situatie in?

“Het is duidelijk dat Navalny steun nodig heeft. Het is totaal onaanvaardbaar dat hij op zo’n zware manier wordt aangevallen en dat hij opgesloten wordt voor zijn activisme en kritische houding tegen Poetin. Maar zolang ook Julian Assange vastzit, hebben westerse democratieën weinig argumenten. Recent verwees de Russische ambassadeur in Londen nog naar Assange, toen hij over zijn standpunt over Navalny gevraagd werd en ook Chinese leiders verwijzen regelmatig naar Assange als hen het schenden van mensenrechten worden verweten.”

Denkt u dat Julian Assange een topic op de agenda was bij het bezoek van Biden aan Boris Johnson?

“Ik hoop dat dit gebeurd is, maar ik twijfel er eerlijk gezegd aan. Het is de rol van de journalisten om deze vragen te stellen, zodat het thema bespreekbaar blijft. Wat zijn de drijfveren van Engeland om hun eigen systeem te misbruiken om de corrupte belangen van Amerika te ondersteunen?”

Met welk onderzoek houdt WikiLeaks zich tegenwoordig bezig?

“Ik bespreek nooit de onderzoeken waar we op dit moment mee bezig zijn. Er zijn projecten lopende en de tijd zal uitwijzen wanneer we ze publiceren en waarover die dan zullen gaan. Persvrijheid en het recht op vrije meningsuiting zijn cruciaal. Grote instellingen en samenwerkingsverbanden moeten hun krachten bundelen om onze planeet en hun bevolking te beschermen. Het is zorgwekkend dat we moeten vaststellen dat een machtige organisatie zoals de Verenigde Naties zwakker is dan enkele jaren geleden.”

Iets anders. Recent werden verscheidene belangrijke websites van de Belgische overheid aangevallen door verschillende hackers. Hoe groot is volgens u de kans dat op een dag hackers gevoelige plaatsen zoals ziekenhuizen of kerncentrales zouden kunnen treffen?

“Overal ter wereld zien we tegenwoordig spionageagentschappen informaticasystemen hacken, zoals bij de Belgische telecom onlangs gebeurd is. Natiestaten maken zich grote zorgen over deze evoluties. De veiligheid van hun burgers komt hierdoor in het gedrang. Maar ook hier weer is de vraag in welke mate natiestaten de legitimiteit hebben om deze praktijken zonder meer te verwerpen. Denk dan maar aan de manier waarop bondgenoten elkaar bespioneren. Het is belangrijk dat de machtige natiestaten zelf geen precedenten creëren.”

U vindt dat burgers daar nog te weinig gevoelig voor zijn?

“Mensen moeten hun ogen openen en meer belang hechten aan de aanvallen en schendingen van basisrechten die we dag na dag zien toenemen. Het is met kleine stappen aan het gebeuren, maar het neemt meer en meer toe. Wie het grote plaatje bestudeert, zal dit al sneller opmerken. De lichten zijn aan het dimmen. Dat is een observatie die ieder die focust op wereldzaken kan waarnemen. Elk individu moet weten wat er rondom hem gebeurt. Als er zaken worden achtergehouden, als er sprake is van machtsmisbruik of als mensenrechten geschonden worden, moeten burgers actie ondernemen. Als we niet vechten voor de basisrechten, riskeren we dat op een dag alle lichten doven en we in duisternis moeten verder leven.”

Wat gebeurde hiervoor: de zaak-Assange

11 april 2019. Onder grote mediabelangstelling wordt WikiLeaks-oprichter Julian Assange uit de Ecuadoraanse ambassade in Londen geleid door politieagenten. Zeven jaar had Assange daar verbleven, op de vlucht voor verschillende aanklachten die tegen hem liepen. Dat zijn er wel wat. In Zweden liep al enkele jaren een zedenzaak tegen hem. Al werd de vervolging van Assange daar intussen wel stopgezet.

De belangrijkste aanklacht tegen Assange is er een in de Verenigde Staten. In dat land wordt hij verdacht van spionage en medeplichtigheid aan de verspreiding van duizenden geheime militaire documenten. De informatie gaat over wandaden van het Amerikaanse leger in de oorlogen in Afghanistan en Irak.

Het is een van de strafste stoten van klokkenluidersorganisatie WikiLeaks. Ze publiceerden daarnaast ook informatie over het Amerikaans gevangeniskamp Guantanamo Bay, de afluisterpraktijken van de Amerikaanse inlichtingendienst en de e-mails die toenmalige Amerikaans presidentskandidaat Hillary Clinton schreef als minister van Buitenlandse Zaken.

Volgens de Amerikaanse overheid bracht WikiLeaks het leven in gevaar van verschillende informanten door informatie naar buiten te brengen. Daarvoor riskeert Assange een celstraf van 175 jaar in de Verenigde Staten. Medestanders van de Australiër menen dan weer dat hij gewoon zijn job deed als journalist.

Een Britse rechter oordeelde in januari van dit jaar echter dat Assange niet uitgeleverd mag worden. De Verenigde Staten tekenden beroep aan. Intussen verblijft Assange in een zwaarbewaakte gevangenis in het Verenigd Koninkrijk. (PG)

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234