Maandag 25/01/2021

AnalyseVaccinaties Israël

Hoe Israël de wereldleider in vaccineren werd

Een vrouw wordt ingeënt in een vaccinatiecentrum in Jeruzalem.Beeld REUTERS

Geen land ter wereld geeft zijn inwoners zo snel het vaccin tegen Covid-19 als Israël, zelfs al krijgen de Palestijnen voorlopig nog geen vaccins. Hoe is het land daarin geslaagd? 

Ongeveer 15 procent van de Israëlische bevolking heeft al een eerste vaccinatie tegen Covid-19 gekregen, geen enkel land ter wereld komt nog maar in de buurt. Dat is vooral ook goed nieuws voor premier Benjamin Netanyahu, die zijn aangetast imago in eigen land op een cruciaal moment sterk opgekrikt ziet.

De vaccinatiecampagne van Israël begon op 20 december. Ondertussen heeft het verhoudingsgewijs bijna vier keer meer mensen ingeënt dan het tweede land op de ranglijst, de kleine Perzische Golfstaat Bahrein, blijkt uit cijfers van Our World in Data, dat zich grotendeels baseert op gegevens van plaatselijke overheden. Het contrast met de Verenigde Staten en veel Europese landen is groot, volgens Our World in Data, hoewel China, de Verenigde Staten en Groot-Brittannië elk wel meer dosissen verdeeld hebben.

“Het is een behoorlijk verbazingwekkend verhaal”, zegt professor Ran Balicer, voorzitter van de nationale raad van experts die de Israëlische regering adviseert over de Covid-19-aanpak. Dat de nationale vaccinatiecampagne zo voorspoedig verloopt, is volgens gezondheidsdeskundigen grotendeels te danken aan het sterk gedigitaliseerde, lokaal verankerde Israëlische gezondheidssysteem – alle burgers zijn wettelijk verplicht zich te registreren bij een van de vier ziekenfondsen – en de voordelen van een gecentraliseerde overheid. Het feit dat Israël slechts 9 miljoen inwoners telt, speelt ook een rol, zegt Balicer, die ook chief innovation officer is bij Clalit, het grootste ziekenfonds in het land.

Alles begon met een agressieve aankooppolitiek. Gezondheidsminister Yuli Edelstein stelde vorige week in een interview dat Israël al heel vroeg onderhandelingen aanknoopte met farmabedrijven, die wat graag met het land samenwerken omdat zijn ziekenfondsen een sterke reputatie hebben op het vlak van efficiëntie en de verzameling van gegevens. “We lopen voorop in de wereldwedloop dankzij onze vroege voorbereidingen”, zei hij.

Interne politieke conflicten, verwarrende richtlijnen en een gebrek aan geloof in de politiek kenmerkten Israël toen het in oktober een antwoord probeerde te formuleren op het om zich heen grijpende coronavirus. Qua besmettingen en sterfgevallen in verhouding tot de gehele bevolking prijkte het land in de hoogste regionen op de wereldranglijst.

In het najaar leidden een aantal beperkingen nog tot een afname van de besmettingen, maar al een paar weken zit Israël opnieuw aan 5.000 gevallen per dag. Het land beleeft zijn derde gedeeltelijke lockdown. Meer dan 480.000 Israëli’s zijn inmiddels besmet geweest, 3.445 mensen zijn aan de ziekte gestorven.

Israël geeft geen cijfers vrij over het exacte aantal dosissen vaccin dat het tot dusver ontvangen heeft of hoeveel het ervoor betaalde. Het gaat naar eigen zeggen over vertrouwelijke informatie. Maar als achteraf blijkt dat Israël in vergelijking met andere landen te veel betaald heeft, dan nog zou het volgens Edelstein die prijs waard zijn, al was het maar doordat de Israëlische economie een week sneller zou opengaan.

Israël geeft voorrang aan gezondheidswerkers en burgers ouder dan 60 jaar. Volgens Edelstein zal de meerderheid van de risicogroepen eind januari de tweede en laatste dosis van het Pfizer/BioNTech-vaccin gekregen hebben. Elke dag worden ongeveer 150.000 Israëli’s gevaccineerd.

Missie

Netanyahu – tegen wie een rechtszaak loopt wegens omkoping, fraude en misbruik van vertrouwen – vat de vaccinatiecampagne op als een soort persoonlijke missie. Hij beschouwt de contracten met Pfizer, Moderna en andere farmabedrijven waardoor miljoenen dosissen van het vaccin beschikbaar zijn als zijn verdienste.

In maart zijn er opnieuw verkiezingen in Israël, de vierde in twee jaar tijd in het land. Een kordate respons op de pandemie en de resulterende economische crisis is cruciaal voor het politiek overleven van Netanyahu. Speerpunt van zijn aanpak is het vooruitzicht dat Israël het eerste land wordt waar de hele bevolking is ingeënt.

Maar ook los van die politieke motieven oogst de premier lof voor zijn aanpak, zelfs van gezworen criticasters, nadat hij vorig jaar zwaar op de korrel was genomen voor zijn verkeerde beleidskeuzes. “We kunnen Netanyahu niet de schuld geven voor alle zonden van Israël – meestal terecht – en vervolgens zijn bijdrage negeren als het wel goed is”, schreef columnist Gideon Levy deze week in de linksgezinde krant Haaretz.

Bij de ultraorthodoxe Joodse gemeenschap, die bijzonder hard getroffen wordt door het virus, lijken de reserves tegen vaccinering weg te ebben.Beeld EPA

Netanyahu was de eerste Israëli die gevaccineerd werd, op 19 december. Hij wilde naar eigen zeggen het goede voorbeeld geven. Vorige donderdag bracht hij een bezoek aan een vaccinatiecentrum in de Centraal-Israëlische stad Tira om de Arabische minderheid op te roepen zich in te laten enten. Arabische burgers vormen een vijfde van de bevolking, maar zijn minder happig om zich te laten vaccineren. “We hebben miljoenen vaccins naar hier gebracht, meer dan alle andere landen in de wereld afgezet tegen de bevolking”, zei Netanyahu. “Ze zijn bedoeld voor iedereen: Joden en Arabieren, religieuzen en seculieren. Kom en laat u vaccineren”, drong hij in het Arabisch aan.

Arabische vertegenwoordigers zeggen dat ze te kampen hebben met een stroom aan desinformatie over het vaccin in Arabische nieuws- en sociale media. Dr. Samir Subhi, de burgemeester van Umm al-Fahm, waar Netanyahu en Edelstein vrijdag op bezoek kwamen, vertelde aan de Israëlische televisie dat hij een stembericht naar 25.000 telefoons in de omgeving had gestuurd om mensen te vragen zich te laten vaccineren, en waarin hij het had over een “voor iedereen heilige strijd” tegen het virus.

Ook van de ultraorthodoxe Joodse gemeenschap, die bijzonder hard getroffen wordt door het virus, werd veel verzet tegen de vaccinatie verwacht, maar de aanvankelijke reserves lijken weg te ebben. Rabbijn Yitzchok Zilberstein, een vooraanstaande ultraorthodoxe autoriteit inzake de Joodse wetten, vaardigde na overleg met Balicer een richtlijn uit die stelde dat de gevaren van het vaccin verwaarloosbaar zijn vergeleken met die van het virus. Belangrijke figuren in de gemeenschap lieten zich fotograferen terwijl ze het vaccin toegediend kregen.

Palestijnen

Tot dusver is de vaccinatiecampagne niet uitgebreid naar de Palestijnse bevolking van de bezette Westelijke Jordaanoever en de Gazastrook. Zij maken nog geen aanspraak op vaccinatie, en de Palestijnse Autoriteit lijkt daar publiekelijk niet om te vragen. Volgens juristen en mensenrechtenactivisten is Israël hoe dan ook verplicht vaccins aan de Palestijnen te bezorgen.

Op 3 januari al werd de miljoenste Israëli gevaccineerd. Dat gebeurde in aanwezigheid van premier Netanyahu (r.), die de campagne uitspeelt in de komende verkiezingen.Beeld VTM

Het agentschap voor humanitaire zaken in de bezette gebieden van de Verenigde Naties meldde deze week dat de Palestijnse Autoriteit financiële steun heeft aangevraagd van het vaccinfonds Covax en voor de logistiek samenwerkt met internationale organisaties.

Edelstein stelt dat de regering in eerste instantie verplichtingen heeft ten aanzien van de eigen burgers, maar dat het in het belang van Israël is ook de besmettingen onder Palestijnen te beteugelen. “Als we in een situatie terechtkomen dat we anderen kunnen helpen, dan zal dat zonder twijfel gebeuren”, zei hij.

Op het hoofdkwartier van een van de ziekenfondsen in Jeruzalem ging het er deze week rustig en ordelijk aan toe. Een constante stroom mensen nam plaats in kleine cabines om binnen één à twee minuten na hun aankomst gevaccineerd te worden – het had langer geduurd om een telefonische afspraak te maken.

In Tel Aviv gaat nog deze week een enorm vaccinatiecentrum op het iconische Rabin-plein open om aan de vraag tegemoet te komen. Jonge Israëli’s die opdaagden met oudere familieleden lanceerden oproepen naar het grote publiek om ook te komen, en zo te vermijden dat vaccins weggegooid moeten worden omdat ze maar één dag bewaard kunnen blijven. “We gebruiken elke druppel”, zei Sharon Alroy-Preis, een hoge gezondheidsambtenaar, op de televisie.

© The New York Times

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234