Maandag 25/01/2021

AnalyseAmateurvoetbal

Het amateurvoetbal kraakt: ‘Veel clubs staan op de rand van de afgrond’

Ondervoorzitter Alfons Smedts (72) van VK Heindonk, een club die helaas op sterven ligt.Beeld Thomas Sweertvaegher

Geen supporters, geen modderige kleedkamers, geen pintjes na de match. Als Voetbal Vlaanderen dinsdag beslist om de amateurcompetitie stil te leggen, dreigen veel pleinen voorgoed leeg te blijven. ‘We moeten ernstig nadenken hoe we dit sociale weefsel kunnen redden.’

Op sommige plaatsen staat de tijd stil. Zoals in Heindonk, een landelijk dorpje ten noorden van Mechelen. In dit drassige gebied, waar de Dijle en de Nete in de Rupel vloeien, wonen amper 706 mensen. Toch is er een traditie die al 66 jaar in ere wordt gehouden. Op zondag loopt de kantine van vierdeprovincialer VK Heindonk vol voor de wedstrijd van de eerste ploeg.

“Ik herinner me dat ik in 1965 ben begonnen als speler”, zegt ondervoorzitter Alfons Smedts (72). “Op dat moment had de club nog maar één ploeg, maar later kwam er nog een hele resem jeugdploegen bij.” De witte chalet met de tralies voor de ramen lijkt een relikwie uit het verleden, maar is nog steeds een verzamelplek voor de jeugd. En voor Fons. “Vandaag doe ik een beetje van alles, van lijnen kalken tot kleedkamers poetsen en onderhoud. Zeker vijf dagen per week.”

Maar helaas, VK Heindonk ligt op sterven. Op 13 december stuurde het bestuur een brief naar de leden met de boodschap dat er tegen 31 januari een overnemer wordt gezocht. Als die niet opduikt, dan gaan de boeken op het einde van dit seizoen dicht. Stamnummer 5906 wordt dan onherroepelijk uit de registers van de voetbalbond geschrapt. Een beslissing die het bestuur erg zwaar valt. “Maar wij zien echt geen mogelijkheid meer om verder te gaan.”

Corona hakt er stevig in. De pandemie maakte in maart een vervroegd einde aan vorig seizoen. Het huidige werd half oktober, na amper vijf speeldagen, stilgelegd. Alleen tot twaalf jaar mogen spelers nog trainen en vriendschappelijke wedstrijden spelen. “Het gemis van ons jeugdtornooi, onze mossel- en eetdagen en onze derby’s heeft zeker al 40.000 euro gekost”, zegt Smedts. Via de kantine komt er geen euro binnen. De vaste kosten lopen wel door.

Zoals bij andere clubs slepen de problemen al langer aan. Zo lopen de inkomsten uit de kantine jaar na jaar terug. “Vroeger tapten wij tijdens de rust een groot vat leeg. Nu komen we met zo’n vat minstens een week toe”, zegt Smedts. De vele B-elftallen die in vierde provinciale aantreden, brengen nauwelijks supporters mee. En door het nieuwe tv-contract voor de profclubs spelen zij voortaan net als de amateurs op zondagmiddag. Smedts: “Wie gaat er nu nog in de kou staan om een match te zien?”

Bovendien zit de sociale context niet mee: niemand heeft nog tijd. Het clubje tappers, scheidsrechters en trainers krimpt ieder jaar, terwijl de verwachtingen van sporters en ouders tegenover de club steeds groter worden. Voor kleinere clubs is die spagaat steeds minder houdbaar.

Intussen zijn de noodkreten niet meer te tellen. Uit een rondvraag van Het Belang van Limburg blijkt dat 8 procent van de Limburgse clubs voor hun voortbestaan vreest. Ook in andere provincies staan de alarmsignalen op rood. Overal worden spelers erop uitgestuurd om steunproducten, van wafels tot bier, te verkopen. Maar deze bedelacties zijn een druppel op een hete plaat. “Geloof me: veel clubs staan op de rand van de afgrond”, zegt Smedts.

Alternatief programma

Bij Voetbal Vlaanderen, een tak van de nationale bond, hebben ze tot nu toe geen signalen dat lokale voetbalclubs massaal over de kop gaan. “Maar hier en daar zullen clubs stoppen of fusioneren”, zegt beleidsmedewerker Nand De Klerck. Hij geeft mee dat er in 2020 in totaal bijna 7 miljoen euro steun naar het amateurvoetbal vloeide. Sommige lokale besturen steken een extra handje toe door het onderhoud van de pleinen op zich te nemen.

Belangrijk: dinsdag zit Voetbal Vlaanderen samen met zijn Waalse tegenhanger om te beslissen wat er met de rest van het amateurseizoen moet gebeuren. Een maand geleden beslisten zij dat er dit jaar nog een halve competitie zou worden afgewerkt. Op basis van deze heenronde zouden de stijgers en dalers worden aangeduid. Maar toen gingen ze ervan uit dat er rond 15 januari weer in groep getraind zou kunnen worden, en dat de wedstrijden op 14 februari konden hervatten.

“Na het Overlegcomité van afgelopen vrijdag is het duidelijk dat die heropstart op 14 februari er niet inzit. We gaan nu bekijken of de kampioenschappen nog ingepland kunnen worden”, zegt De Klerck. In het basketbal werd dit weekend al beslist dat de amateurcompetities worden stilgelegd, behalve voor kinderen en profs. De Klerck: “Voor alle duidelijkheid: wij hebben de ambitie om voor alle leeftijden zoveel mogelijk sport te blijven voorzien. Zelfs als de competitie wordt geannuleerd, komen we met een alternatief programma.”

De crisis in het amateurvoetbal baart ook niet-supporters zorgen. Voetbal is veruit de populairste clubsport in Vlaanderen. Volgens Voetbal Vlaanderen hebben zich dit seizoen 310.000 leden ingeschreven, waarvan 160.000 minderjarigen. Ze zijn verdeeld over iets meer dan 3.000 clubs (zowel op het veld als in de zaal), een getal dat de voorbije jaren min of meer stabiel bleef. Daarnaast zijn er de ouders, de délégués, de toeschouwers, de truitjeswassers, noem maar op.

Ook voor corona hadden veel amateurclubs het al moeilijk.Beeld Thomas Sweertvaegher

“We mogen niet onderschatten welke rol de voetbalclubs spelen in het verbinden van mensen”, zegt psycholoog Koen Lowet, lid van de expertengroep Psychology and Corona. “Even buiten komen, anderen ontmoeten: mensen hebben daar nood aan. Vooral jongeren, die dit soort ontmoetingen nodig hebben om hun persoonlijkheid te ontwikkelen.” Het is de reden waarom de expertengroep erop aandrong om het jeugdvoetbal deze winter niet compleet stil te leggen.

Voetbalclubs zijn wat de Amerikaanse antropoloog Benedict Anderson ‘imagined communities’ of verbeelde gemeenschappen noemde. Mensen met verschillende sociale en culturele achtergronden voelen zich met elkaar verbonden via hun liefde voor de club. “Ze vormen een ideale mix van de samenleving”, zegt Lowet. “En vooral: een sociaal weefsel dat ons allemaal samenhoudt.”

Jeroen Scheerder, hoogleraar sportsociologie aan de KU Leuven, spreekt van een democratisch labo. “Tijdens de wedstrijd georganiseerd ruziemaken en achteraf samen een pint drinken: daar wordt vaak lacherig over gedaan, maar het heeft echt een meerwaarde. Spelers leren al op jonge leeftijd dat fairplay en respect voor de tegenstander belangrijk zijn. Deze waarden dragen ze voor de rest van hun leven mee.”

Structureel iets scheef

Worden de clubs slecht beheerd? Of hebben ze gewoon pech door corona? Feit is dat ze het al langer moeilijk hebben. Dat blijkt uit het ‘Vlaams Sportclub Panel’, een barometer waarmee de Onderzoeksgroep Sport- & Bewegingsbeleid van de KU Leuven peilt naar het welzijn van sportverenigingen. De barometer leert dat amper 49 procent van de voetbalclubs hun financiële toestand in 2019 als gezond beschouwde. Een pak minder dan de gemiddelde sportclub (67 procent). 

Dat er structureel iets scheef zit, is duidelijk. Afgelopen zomer schaarden meer dan tachtig voetbalclubs zich achter Vista!, een initiatief dat het amateurvoetbal weer leefbaar wil maken. Ze verzetten zich onder andere tegen de individuele winstpremies voor spelers, die zelfs op het laagste amateurniveau tot 250 euro gaan – bij de mannen. In geen enkele andere sporttak krijgen spelers zoveel geld betaald om hun hobby uit te oefenen. Geld dat volgens Vista! beter naar de jeugdopleiding zou gaan.

Veelzeggend is dat veel amateurclubs nu zelf vragende partij zijn om de competitie stil te leggen. Ze hebben al een lastig jaar gehad. Als ze de spelers van hun eerste ploeg nu ook nog wedstrijdpremies moeten gaan betalen, redden ze het niet meer. Al blijkt de crisis hier en daar ook een moment van bezinning te zijn. De derdeprovincialer Sint-Jozef Londerzeel kondigde vorige week aan dat ze straks geen individuele spelerpremies meer zal betalen. In ruil komt er ‘slechts’ een collectieve premie.

Bij dit alles komt de nieuwe belasting op verenigingswerk. Tot voor 1 januari konden trainers en scheidsrechters onbelast bijverdienen. Door een nieuw systeem, dat in december werd goedgekeurd, moeten zij 10 procent belasting betalen op hun vergoeding. Ook de clubs moeten een solidariteitsbijdrage van 10 procent betalen. In praktijk nemen de meeste clubs die 20 procent voor zich. Kosten waar ze geen rekening mee hielden in hun financiële planning.

Te hunner verdediging: voetbalclubs worden ook wel extra zwaar getroffen door corona. Dat heeft te maken met hun kostenstructuur. De gemiddelde voetbalclub haalt 20 procent van haar inkomsten uit de kantine, dubbel zoveel als een andere sportclub. Achttien procent komt uit geldacties zoals tombola’s, eveneens dubbel zo hoog. En ook de bijdrage van sponsors (16 procent) ligt aanzienlijk hoger dan in andere sporten. “Ga er gerust vanuit dat deze inkomsten gehalveerd zijn”, zegt professor Scheerder.

Het gevaar is dat clubs hun lidgelden gaan optrekken om hun verlies te compenseren. Nu kost een lidmaatschap gemiddeld 130 à 140 euro per seizoen. Als de spelers straks de rekening gepresenteerd krijgen, dan zullen een aantal onder hen zich afvragen of het dat nog wel waard is. Die drop-out is een reëel gevaar, zegt Scheerder. “Sinds corona vertoont ruim 55 procent van de schoolgaande jongeren al veel meer zitgedrag dan vroeger. Ook de schermtijd neemt toe. We kweken een obesitasgeneratie.”

Hunkeren naar uitlaatklep

Wat nu? Kan de traditie van het voetbal worden gered? Wel als we mogen afgaan op de geschiedenis. Door de Spaanse griep in 1918 werd de sport ook volledig ontwricht. Nadien kende ze een grote heropleving, met als hoogtepunt de Olympische Spelen van 1920 in Antwerpen. Net in moeilijke tijden hunkerden mensen naar de uitlaatklep die sport biedt. Iets wat deskundigen ook na deze coronacrisis zien gebeuren.

Het wordt wel een sportmodel 2.0. Want het voetbal zal niet meteen in de oude vorm terugkeren. Daarvoor zullen we nog te lang opgescheept zitten met de corona-erfenis. “Ik geloof niet dat het back to normal zal zijn”, zegt Scheerder. “We moeten creatieve oplossingen bedenken. Als het niet elf tegen elf kan, misschien zijn er dan wel andere mogelijkheden?” Binnen de Vlaamse voetbaltak gaan er stemmen op om een soort bekercompetitie te organiseren waar ploegen vrijblijvend op kunnen intekenen.

Volgens Koen Lowet moet de overheid haar verantwoordelijkheid nemen. “Het zou een ramp zijn als amateurclubs hun activiteiten na de crisis niet meer kunnen hervatten. We hebben hen meer dan ooit nodig als we straks de samenleving weer op gang moeten trekken.” 

Ook Scheerder richt zich tot de bewindvoerders en het middenveld: “Ik denk dat ik het niet duidelijker kan stellen: er zijn problemen op komst. We moeten ernstig nadenken hoe we dit sociale weefsel kunnen redden.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234