Vrijdag 23/04/2021

GetuigenisGeboortecoach

Doula’s veroveren Vlaanderen: waarom steeds meer vrouwen een geboortecoach willen

Stéphanie Jaenen beviel van haar dochtertje Louisa Frances met de hulp van een doula. Nu volgt ze zelf een opleiding.  Beeld Damon De Backer
Stéphanie Jaenen beviel van haar dochtertje Louisa Frances met de hulp van een doula. Nu volgt ze zelf een opleiding.Beeld Damon De Backer

Een doula. Meghan Markle had er één, Josje Huisman ook en Eva Daeleman zelfs meerdere. Zo’n coach helpt vrouwen zo bewust en natuurlijk mogelijk bevallen. ‘We zijn een soort van pijnstilling’, klinkt het bij de beroepsfederatie, die in sneltempo groeit. Maar niet iedereen is enthousiast.

Op 17 december beviel Stéphanie Jaenen (35) van haar dochtertje Louisa Frances. Dat gebeurde thuis, in een bad, met gedempt licht, rustige muziek op de achtergrond en mantra’s als ‘Mijn lichaam en mijn baby werken samen’ aan haar livingmuur. “Een oerbevalling, zo kun je het wel noemen”, blikt Jaenen terug. “Mijn vroedvrouw en -man hebben me volledig mijn lichaam laten volgen. Ze stonden naast me en konden op elk moment ingrijpen mocht dat nodig geweest zijn.” Ze ving haar weeën op in een bevalbad en pakte bij de geboorte haar eigen kindje onder water aan. “Ik voelde me enorm in mijn kracht.”

Jaenen had op dat moment niet alleen haar echtgenoot aan haar zijde, maar ook een doula of persoonlijke geboortecoach. “Na mijn eerste bevalling belandde ik in een postnatale dip. Ik wilde dat voorkomen bij mijn tweede kind, door me emotioneel veel intensiever te laten ondersteunen”, verklaart ze die keuze. Via een vzw die aan zwangerschapsbegeleiding doet kwam ze bij een coach met wie het klikte. “Tijdens mijn zwangerschap nam ze veel van mijn angsten en vragen weg. We hadden goede gesprekken en voor het minste kon ik haar een whatsappje sturen.” De doula gaf ook een cursus hypnobirthing. “Daarbij leer je via zelfhypnose tot een diepe ontspanning te komen, zodat je een kalme geboorte kan beleven en je baby rustig ter wereld kan komen.”

Een doula – Grieks voor ‘dienende vrouw’ – is eigenlijk niets nieuw. Ze doen nu wat moeders, tantes en zussen eeuwenlang voor hen deden: mee aan het kraambed staan en vrouwen tijdens hun arbeid emotioneel en fysiek ondersteunen. “De begeleiding van zulke naasten is weggevallen toen bevallingen vaker in hun ziekenhuis begonnen plaats te vinden”, zegt Veerle Peeters van de Vlaamse beroepsfederatie. Tien jaar geleden begon ze zelf als professionele doula. “We waren toen in heel Vlaanderen met vijf. Vandaag hebben we een tachtigtal leden.”

Volgens Peeters hebben ze die “opmerkelijke groei” te danken aan een reeks bekende vrouwen. “Meghan Markle (de hertogin van Sussex en echtgenote van de Britse prins Harry, FVG) was de eerste. Toen zij in 2019 publiek sprak over haar doula, stond de telefoon hier roodgloeiend.” En dan zijn er ook nog een reeks bekende vrouwen dichter bij huis die de zaak vooruit hebben geholpen. Peeters wijst naar Clara Cleymans, Josje Huisman, Eva Daeleman die recentelijk bevielen en ook vertelden of nadrukkelijk verwezen naar hun geboortecoach, en soms zelf coaches. Peeters: “Die toegenomen bekendheid is zeker niet de enige verklaring. Vrouwen zijn de afgelopen jaren ook beter bewust geworden van de keuzes die ze in de aanloop naar en tijdens een bevalling hebben. Ze willen niet meer automatisch doen wat de gynaecoloog standaard voorstelt, maar hun eigen weg vinden hierin.”

Daarbij kan volgens Peeters een doula helpen. Zo iemand vertelt koppels wat je kan doen om de kans op een natuurlijke bevalling te vergroten, hoe je in een ziekenhuis of thuiscontext kan bevallen en welke dan je rechten zijn. “Dat ze helemaal niks moeten, maar altijd vrij zijn om te beslissen. Dat moet ik vrouwen nog al te vaak uitleggen. Zorgverleners mogen ingrepen – van iemand aan te monitor hangen tot een knip geven – nooit afdwingen.”

Vertrouwensband

Door het regelmatige contact over de maanden heen ontstaat er vaak een vertrouwensband. “Een vroedvrouw kan een zwangere vrouw natuurlijk ook ondersteunen. Dat zal ze ook graag willen. Maar het verschil is: door haar medische scholing en groot takenpakket is ze vaak gefocust op administratie, technische aspecten en allerlei protocollen.

De huidige organisatie van de zorg brengt ook beperkingen met zich mee. “In het ziekenhuis wordt er met shifts gewerkt en is één vroedvrouw verantwoordelijk voor drie of vier verloskamers. Daardoor wordt het vrijwel onmogelijk om voortdurend naast iemands kraambed te blijven staan.” Het is net die continue aanwezigheid tijdens een van de meest ingrijpende momenten in een vrouwenleven die het grote verschil maakt. “Een bekend gezicht, dat praktische hulp biedt, aanmoedigt of meepuft, zorgt voor rust en ontspanning. Dat vergroot dan weer de kans op een vlottere bevalling en minder medische ingrepen als een inleiding, knip of epidurale. Ik zeg vaak tegen de vrouwen die ik ontmoet: doula’s zijn een soort van pijnstilling op zich.”

Doula’s menen dat er voldoende wetenschappelijk onderzoek is dat de voordelen van hun werk ondersteunt. Ze verwijzen dan veelal naar het internationaal gerenommeerde Cochrane-onderzoeksnetwerk, dat al enkele reviews opstelde. Die gaan niet per se over dé doula, maar wel over “een continue aanwezige steunfiguur”, ook een partner of familielid kan daaronder vallen. Zo iemand heeft wel degelijk een positieve impact: de zwangere vrouw voelt een hogere tevredenheid, wat vervolgens een grotere kans op een spontane vaginale bevalling en kortere arbeid met zich meebrengt, zo stellen de onderzoekers. Ze wijzen er wel telkens op dat meer studies nodig zijn om te begrijpen hoe zo'n een-op-eenbegeleiding precies het welzijn beïnvloedt.

Meghan Markle (hier met zoon Archie en echtgenoot Harry) sprak publiekelijk over haar doula. Bekende vrouwen als zij dragen bij aan de populariteit van dit gegeven. Beeld Photo News
Meghan Markle (hier met zoon Archie en echtgenoot Harry) sprak publiekelijk over haar doula. Bekende vrouwen als zij dragen bij aan de populariteit van dit gegeven.Beeld Photo News

Hoeveel vrouwen ervoor kiezen, is onduidelijk. In 2019 leidden de leden van Vlaamse beroepsfederatie zo’n 150 bevallingen mee in goede banen. Maar recentere data, over het jaar waarin het aantal coaches opvallend toenam, is er nog niet.

Volgens Joke Muyldermans van de Vlaamse Beroepsorganisatie van Vroedvrouwen zal de populariteit regionaal erg verschillen. “In de provincie Antwerpen weten we dat de doula in opmars is, maar je hebt evengoed regio’s, zoals Vlaams-Brabant, waar ze minder gevraagd worden.”

Voor doulabeleiding moet je wel wat extra middelen overhebben, want er zijn maar drie mutualiteiten die in een beperkte terugbetaling voorzien. Een zogenaamd basispakket, met onder meer een kennismakingsgesprek, zes uren prenatale bijstand, een wachtvergoeding en aanwezigheid bij de geboorte, kost al snel 800 euro.

Wie gebruik wil maken van bijkomende services, zoals zwangerschapscursussen, yoga en postpartummassages, is nog eens enkele honderden euro’s kwijt. Die meerkosten gelden ook voor iets als het maken van pillen uit placenta of moederkoek. Een beperkt aantal doula’s gelooft dat die voordelen met zich meebrengen voor jonge moeders; ze zouden meer energie hebben en minder last van kraamtranen. Er is geen wetenschappelijk onderzoek dat bewijs hiervoor laat zien. Ook is niet duidelijk of zoiets wettelijk kan.

Haat-liefdeverhouding met vroedvrouwen

Over de doula’s lopen de meningen uiteen. Gynaecoloog Johan Van Wiemeersch van de Vlaamse Vereniging voor Obstetrie en Gynaecologie (VVOG) is niet te vinden voor thuisbevallingen, maar heeft an sich niets tegen een doula die mee naar de verloskamer komt. “Dat kan een heel waardevolle vertrouwensfiguur zijn voor een vrouw.” Hij omschrijft het wel als een marginaal fenomeen. “Je ziet dat opkomen, maar het is zeker niet iets van de grote massa.”

Ook collega Hendrik Cammu (Vrije Universiteit Brussel) ziet er geen graten in. “Het is iets van alle tijden, de rol die zij innemen. Vroeger kwam de kinesist ook al eens mee. Maar daar zijn ze vrij snel mee gestopt, omdat ze voor die hulp niet vergoed werden.” Cammu bevestigt dat zo’n steunfiguur kan leiden tot minder technische ingrepen. “In principe zouden doula’s niet nodig zijn, met voldoende vroedvrouwen die kunnen voorzien in een-op-eenbegeleiding. Maar dat is niet de realiteit.”

Bij de vroedvrouwen klinkt een ander geluid: daar is niet iedereen onverdeeld enthousiast over het aandeel van de doula in het bevallingsproces. “Ik kan niet uit eigen ervaring spreken, maar ik hoor vaak over een haat-liefdeverhouding”, zegt penningmeester Joke Muyldermans. Ze kent vroedvrouwen die hele fijne ervaringen hebben gehad met doula’s en spreken over optimaal verlopen bevallingen. “Maar evengoed hoor ik over problematische situaties. Een zwangere vrouw die al maanden begeleid wordt door een doula, vertrouwt zo iemand vaak heel erg. En dat zorgt in de verloskamer, als er bepaalde handelingen nodig zijn, weleens voor spanning.”

Stel: de nog ongeboren baby blijkt niet goed gepositioneerd te zijn. Muyldermans: “Op zo’n moment kan het van belang zijn dat een moeder een houding op handen en voeten aanneemt. Maar dat kan al eens moeilijk vallen bij een vrouw die al maanden te horen krijgt dat zij het recht heeft om haar houding te kiezen. Zeker als de doula zich dan opwerpt als verdediger van de mening en autonomie van de vrouw. De belangen liggen op zo’n moment ver uit elkaar. Want een doula heeft geen enkele medische verantwoordelijkheid. Die zit bij ons, de verpleegkundige of de gynaecoloog. Ik denk dat het soms nog wat zoeken is hoe alle betrokkenen met dat spanningsveld moeten omgaan.” Een vroedvrouw wil ouders dolgraag steunen, zegt Muyldermans nog, en ze doet dit ook dagelijks. “Dit kan om organisatorische reden inderdaad soms niet in de verloskamer, maar we zijn er heus wel.”

Bij de doula’s spreken ze tegen dat er spanningen zouden zijn. “We nodigen zorgverleners vooral uit om uitleg te geven aan de vrouw en aan haar de keuze te laten”, zegt ze. “We willen op elk moment ‘samen’ werken en zijn niet ‘tegen’ iemand.”

Iemand als Cammu pleit vooral voor voldoende flexibiliteit. “Er is eigenlijk maar één ding dat je met zekerheid tegen elke zwangere vrouw kan zeggen: vasthouden aan een plan heeft geen enkele zin, er is niets zo onvoorspelbaar als een bevalling. Ik denk dat het vooral een kwestie is van redelijk te zijn langs twee kanten: zowel de vrouw die moet bevallen als de professionals die zich rond haar verzamelen.”

Jaenen merkte zelf niets van zo’n spanning tijdens haar bevalling. “Ik wilde vertrouwde gezichten rondom mij te hebben. Die van mijn man natuurlijk. Maar dus ook van mijn doula en van mijn vroedvrouw en -man. Voor mij voelde het alsof we één hechte familie waren met hetzelfde doel: dat baby’tje op de wereld zetten. Ik ben zo blij dat we daarin geslaagd zijn.” Jaenen is momenteel ook zelf doula in opleiding. “Mijn interesse in nieuw leven is door mijn zwangerschappen alleen maar toegenomen. Ik voel me sterk verbonden met andere mama’s en papa’s, en wil ik hen nu zelf ook bijstaan tijdens deze bijzondere fase in hun leven.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234