Zondag 20/09/2020

AchtergrondEconomie

De beurs floreert, maar de economie lijdt. Hoe kan dat?

Beeld Cliff van Thillo

Terwijl de donderwolken zich samenpakken boven de economie, floreren de aandelenmarkten als nooit tevoren. Het schisma tussen de beurs en de echte wereld was nooit zo groot. Hoe valt dat te verklaren?

“Het is mijn taak om te raden wat de muziek speelt, binnen een week, een maand, een jaar. Momenteel hoor ik geen muziek.” Dat zegt John Tuld in de film Margin Call. In die film – uit 2011 – speelt de Britse acteur Jeremy Irons de baas van een (fictieve) investeringsbank op Wall Street.

Met die muziek worden de stijgende koersen op de financiële markten bedoeld. Als de muziek ophoudt met spelen, klapt de markt als een kaartenhuisje in elkaar. Zijn taakomschrijving ligt veel dichter bij de waarheid dan zijn fictieve karakter laat uitschijnen.

Wie vandaag naar de recordkoersen op Wall Street kijkt, wordt bevangen door hoogtevrees. Corona, werkloosheid, faillissementen, economische krimp: het lijken allemaal relicten uit een andere universum voor wie de S&P 500, Nasdaq en andere aandelenbeurzen bekijkt.

In maart, bij het uitbreken van de uit het Oosten overgewaaide pandemie in het Westen, doken de beursindexen met één klap naar beneden, met een nooit geziene klap van ruim 34 procent. Om meteen weer op te veren toen de centrale banken – met de Amerikaanse Federal Reserve op kop – over de brug kwamen met een gigantische hoeveelheid vers geld. De Fed loste een een steunpakket van 1.500 miljard dollar (1.270 miljard euro), de Europese Centrale Bank pompte op haar beurt 750 miljard dollar (635 miljard euro) in Europa. Die enorme muur van geld moest de tsunami tegenhouden die corona heette.

Wat de financiële markten betreft zijn ze daar duidelijk in geslaagd. De S&P 500 noteert op het moment van schrijven op 3.431,28 punten. Daarmee staat de belangrijkste graadmeter voor de aandelenhandel ter wereld op een nooit eerder gezien recordpeil. Ook de Nasdaq staat op een recordstand, van 11.379,72 punten. Terwijl overal in de wereld de werkloosheidcijfers toenemen, de staatsschulden oplopen, en de economie in een ongeziene recessie beland, rijgt Wall Street dus de records aaneen.

“Ik zie die kloof natuurlijk ook”, zegt Hans Bevers, Chief economist bij Bank Degroof Petercam en auteur van het boek Achteraf is het makkelijk. “Tegelijk zie ik ook de puzzelstukjes die het raadsel helpen verklaren waarom de aandelenmarkten nu zo presteren.” We kijken met zijn allen nog te veel naar de beurs als een graadmeter voor de economie. Maar dat klopt niet. “De aandelenmarkten kijken eigenlijk altijd vooruit”, zegt Bevers. De koersen zijn de winsten van de toekomst. “Welk dividend krijg ik binnen een jaar, twee jaar. En wat op de langere termijn.”

Een dividend is een deeltje van de winst van een bedrijf dat het terug uitkeert aan zijn aandeelhouders. Hoe beter het bedrijf het doet, hoe groter de winst. De koers van het aandeel loopt daar vaak een beetje op vooruit. Alleen groeit ook zo de verhouding scheef tussen die koers en de verwachte winst van een bedrijf. Als dat verschil te hoog oploopt, krijg je een overwaardering. Het aandeel is te duur volgens de verwachte winst. 

Beurzen Bel-20 en S&P 500.Beeld grafiek dm

Kijken we even naar de S&P 500, dan noteert hij met dit record op méér dan 29 keer de verwachte winst voor de komende twaalf maanden. De beurswaardering van de 500 grootste bedrijven ligt met andere woorden 29 keer hoger dan de bedrijven zelf in hun winstvooruitzichten verklaren. Een exuberant cijfer, zeker in de huidige omstandigheden. Alleen kijken analisten daar doorheen. Deze klassieke koersratio (P/E, wat staat voor price/earnings) is immers vertekend door corona. De financiële markten kijken vooruit, en zij zetten de toekomstige hogere winsten in het vooruitzicht, omdat de markt ervan uitgaat dat de economie zal opleven. De huidige winst- en omzetcijfers tellen maar ten dele mee in het complete plaatje. In het beursjargon heet dat verdisconteren.

Hans Bevers: “Dat wordt overigens ook nog eens afgezet tegen de huidige zeer lage rente, die ook nog eens geacht worden om nog voor lange tijd zo laag te blijven.” Anders gezegd: vandaag is de langetermijnrente zo laag dat het belang van toekomstig winsten in het hele totaalplaatje meer gewicht krijgen. De heilige drievuldigheid: lage rente, lage inflatie en de geldcreatie van de centrale banken maken dat de aandelenmarkten zich veel minder inlaten met uw economische zorgen van vandaag.

Coronablues in Main Street

Terwijl Wall Street dus aan het feesten is, heerst op Main Street een begrafenisstemming. Uiteraard, zou je bijna zeggen. De recordcijfers van de S&P500 zeggen veel over technologiereuzen als Facebook, Apple, Microsoft, Amazon, Google (Alphabet) en andere giganten. Zij samen zijn alleen al goed voor ruim 20 procent van de index die is samengesteld uit de 500 grootste Amerikaanse beursgenoteerde bedrijven. Daarmee is deze beurshausse eerst en vooral een technologiehausse. Maar dat zegt niks over het restaurant en café bij u om de hoek, of de bouwfirma in uw stad. Zij worden het hardst geraakt door de huidige crisis, maar zij hebben natuurlijk geen beursnotering op Wall Street.

De Belgische ondernemingen schatten hun omzet op dit moment nog steeds 13 procent lager in dan normaal, blijkt uit een rapport van de Nationale Bank van België (NBB). Ter illustratie : eind juni was dat nog 17 procent. De situatie blijft dus verbeteren, maar aan een heel traag tempo. In vrijwel alle sectoren is de zwakke vraag veruit de voornaamste oorzaak van het omzetverlies. De sector kunst, amusement en recreatie blijft veruit de zwaarst getroffen bedrijfstak en de ondernemingen die er deel van uitmaken, rapporteren deze week een omzet die nog 81 procent lager ligt dan normaal. 

De tweede zwaarst getroffen sector blijft de horeca met een omzetdaling van 42 procent ten opzichte van een normale situatie. In juni had het heropenen van bars en restaurants een positief en aanzienlijk effect op de omzet, maar sindsdien is de verbetering uiterst zwak gebleken. In de industrie melden de bedrijven 16 procent minder omzet dan normaal. Toen de lockdown begon, werd de coronacrisis door het IMF dan ook de ergste economische ramp genoemd sinds de Grote Depressie in de jaren dertig. 

Dat we aan de vooravond staan van een faillissementsgolf lijkt ook uit deze enquête van de NBB. Liefst 8 procent van de ondernemingen acht een faillissement waarschijnlijk. Bij het laatste onderzoek, eind juni, was dat ‘slechts’ 5 procent. Dat dit gevolgen heeft voor de werkende Belg is nogal wiedes. Wat de werkgelegenheid betreft, verwachten de ondernemingen een daling met 2 procent tegen het einde van dit jaar, dat betekent iets meer dan 50.000 werknemers hun job dreigen te verliezen. Door de verlenging van de maatregelen rond tijdelijke werkloosheid, worden eventuele ontslagen mogelijk uitgesteld naar het volgende jaar. Momenteel is zowat 6 procent van de werknemers in de private sector nog tijdelijk werkloos. Eind juni was dat nog 11 procent. 

Winner takes it all

Dat pessimisme straalt af van onze nationale beurs, de Bel-20. Die is – zeker gezien de omstandigheden – in goede doen, maar staat ver af van recordwinsten die de Amerikaanse aandelenmarkten laten zien. De Bel-20 noteert nu zo’n 20 procent onder zijn piek van februari. Tegelijk heeft hij met een stand van 3.400 punten tegelijk al een fikse remonte achter de rug van zijn dieptepunt in maart, toen in één klap naar 2.535 punten werd gedoken. De Bel-20 – de 20 grootste beursgenoteerde bedrijven van ons land – is een amalgaam van verschillende sectoren: banken, industrie en biotechbedrijven. Geen technologiebedrijven à la Facebook, dus, waardoor de hele techhausse grotendeels aan onze contreien voorbijgaat. Eenzelfde verhaal bij de andere Europese beursindexen overigens, die allen aan een remonte bezig zijn, maar ook de klap van de pandemie-uitbraak nog niet achter zich hebben kunnen laten.

De beursgeschiedenis zit boordevol drama: de crash van 1929; Black Monday in 1987, toen de aandelenkoersen op een dag 20 procent ​​verloren, de dotcom-manie in 1999. Met dergelijke precedenten mag niets eigenlijk nog verbazen. Al blijft de Wall Street-remonte na Covid-19 toch opmerkelijk. Een ‘hartverscheurende’ uitverkoop van aandelen, zoals The Economist het noemde, werd gevolgd door een uitzinnige rally. Beleggers schakelden over van paniek naar optimisme. Bloomberg-analist Joe Weisenthal zegt daarover dat voor hem het bewijs geleverd is dat Wall Street minder dan ooit Main Street is. “Main Street, dat zijn bakstenen winkels en horeca.”

Wall Street is Big Tech, en wordt door analisten ook wel ‘asset light’ gedoopt, stellen economen Jonathan Haskel (Imperial College London) en Stian Westlake  (senior fellow bij Nesta, de nationale stichting voor innovatie in het Verenigd Koninkrijk). Hun analyse ‘kapitalisme zonder kapitaal’ is inmiddels een standaardwerk geworden (Capitalism Without Capital: The Rise of the Intangible Economy; Princeton University Press 2018). De beurswaarde van big techbedrijven als Facebook of Microsoft is er eentje van onzichtbare activa. Ze draaien op merknaam en software, wat niet gehinderd wordt door een lockdown die een echte fabriek tot sluiten – en finaal op z’n knieën – dwingt. Het is een winner takes all-economie.

De digitalisering van de samenleving komt door de crisis in een stroomversnelling en beleggers spelen daarop in. Dat die aandelen inmiddels peperduur zijn geworden, lijkt niet zoveel uit te maken. Hans Bevers: “In tijden dat geld op een spaarboekje in waarde afneemt door de inflatie, groeit de aantrekkelijkheid voor meer risico.”

Feestje loopt uit de hand

Toch is niet iedereen gerust in de goede afloop van dit feestje, waar de muziek stilaan te luid staat. Het is eigenlijk, zo stellen waarnemers, wachten tot iemand de stekker uit de muziekinstallatie komt trekken.

Eminence grise van de zakenwereld, Georges Ugeux, ex-vicevoorzitter van de New Yorkse beurs en tegenwoordig voorzitter van Galileo Global Advisors, een zakenbank in New York die bedrijven adviseert, is deejay van dienst. Volgens de Amerikaanse Belg negeert Wall Street de economie. “Het contrast tussen Wall Street en Main Street kan niet opvallender zijn. Volgens het Internationaal Monetair Fonds zullen de Verenigde Staten dit jaar minstens 8 procent inkrimpen. De bewegingen op Wall Street bevatten geen “boodschap” over de economie. De optimistische Wall Street-analisten zijn verliefd op de markt. Maar hun optimisme slaat nergens op”, oordeelt Ugeux – niet voor het eerst – scherp. “Wall Street negeert de winstgevendheid van bedrijven.”

Ugeux krijgt alvast gelijk van vermogensbeheerder Janus Henderson, die elk jaar analyseert hoeveel dividend de 1.200 grootste beursgenoteerde bedrijven ter wereld uitbetalen aan hun aandeelhouders. In het jongste kwartaal, midden in de wereldwijde lockdown, daalde het totaalbedrag aan dividenden met de gigantische som van liefst 108 miljard dollar (91 miljard euro) tot 382,2 miljard (323 miljard euro). Het laagste bedrag sinds 2012. Dit jaar dreigt barslecht te worden voor beleggers die hopen op een dividend. De Amerikaanse vermogensbeheerder gaat er nu van uit dat er dit jaar zo’n 400 miljard dollar (338 miljard euro) aan bedrijfsdividenden worden geschrapt: een daling met 19 procent.

Ugeux wijst in zijn analyse op eenzelfde discrepantie. “Gedreven door technologiebedrijven, negeert de markt wat er in de andere 75 procent van de economie gebeurt.” Ook Hans Bevers ziet die beweging met enige argwaan tegemoet. “Het lijkt een beetje op ‘animal spirit’, niemand wil de trein missen en dan krijg je dergelijke grillen van de markt.”

Voor Ugeux moeten de centrale banken dringend het geweer van schouder veranderen. “Tijd om je te concentreren op de reële economie, werkgelegenheid en schulden. De huidige focus van de autoriteiten en bankeconomen is in wezen verkeerd. Hoe kan de vernietiging van de koopkracht van de huishoudens worden voorkomen? Hoe een vorm van consumptie in stand houden? Er mag geen belastinggeld worden uitgegeven om de aandelenmarkten te stimuleren. Laat de bubbel maar ontploffen.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234