Dinsdag 07/07/2020

CultuurHeropstart

Cultuur na corona: ‘Misschien weer overschakelen op wegwerpbekers, om contact te vermijden’

Beeld Levi Jacobs

De culturele sector staat te trappelen om opnieuw van start te gaan. Hoe bereiden de filmsector, de concertzalen, de musea en de podiumsector zich voor op postcoronacultuur?

Bioscopen: zakelijk interessant om te heropenen met beperkte capaciteit

Bioscopen hebben een groot voordeel ten opzichte van hun culturele collega’s van de concert- en theaterzalen. Voor een heropstart is enkel een ‘go’ van de filmverdelers nodig om de projectoren weer te doen draaien. Sinds de lockdown worden verschillende nieuwe titels uitzonderlijk meteen uitgebracht via video on demand en streamingdiensten. Maar er worden ook veel releases opgespaard tot wanneer de cinemadeuren weer opengaan. Dan is de vraag alleen hoe om te gaan met de social distancing.

De grootste speler, de multiplexketen Kinepolis, denkt deze zomer te heropenen. “Wij zijn ervan overtuigd dat de bioscoop een controleerbare omgeving is, en we hebben er een goed beeld van hoe we dit kunnen organiseren in onze bioscopen”, zegt communicatiemanager Anneleen Van Troos. Inhoudelijk wil het bedrijf daar nog niet op ingaan, maar volgens insiders gaat het om een aangepast ticketingsysteem waarbij bezoekers niet alle genummerde zetels kunnen aanduiden.

Bij de zes Vlaamse arthouses ligt een scenario op tafel om al op 8 juni te heropenen, mét beperkte capaciteit om de social distancing te bewaken. Zo zal een derde tot de helft van het aantal beschikbare plaatsen verkocht worden, zodat elke bezoeker voldoende afstand kan houden. “Verder passen we een aantal extra maatregelen toe, zoals het organiseren van de vertoningen op zo’n manier dat groepen buitengaande en binnenkomende bezoekers elkaar niet kruisen, en het ontsmetten van zaken zoals deurklinken na elke voorstelling”, zegt Johan Van Schaeren van Fonk/Cinema ZED (Leuven).

Wat dat laatste betreft, zit Cinema Palace in Brussel nog met vragen. “Het is onmogelijk om tussen elke vertoning alle stoffen zetels te desinfecteren”, zegt directeur Nicolas Gilson. “Maar zijn ze ook besmet? We hebben experts om duidelijke informatie gevraagd. Maar het herschikken van de wachtrijen, het verplichten van mondmaskers, het voorzien van hydroalcoholische gel of het werken met gespreide schema’s: dat is makkelijk te organiseren.” 

Voorlopig wacht de bioscoop op concrete voorschriften van het ministerie van Cultuur van de Fédération Wallonie-Bruxelles. Al wil men er ook over waken dat de ‘gewone’ bioscoopervaring bewaard blijft, én een zekere winstgevendheid verzekerd is.

Maar die financiële impact zal er altijd zijn, denkt Van Schaeren. “De topfilms op topuren die we in normale omstandigheden zouden uitverkopen, zullen minder volk halen door de limitering van het aantal plaatsen”, legt hij uit. “Toch is het zakelijk interessant om te heropenen. Sowieso doen we buiten de piekuren ook veel vertoningen voor relatief kleine groepen.” 

Ter vergelijking: Cinema ZED organiseert 3.600 filmvertoningen per jaar en klokte vorig jaar af op 110.000 bezoekers of gemiddeld 30 personen per vertoning. Met zalen van 68, 96 en 147 zetels is de gemiddelde impact dus veeleer beperkt.

Bovendien ligt het risico niet geheel bij de cinema, maar wordt dat verdeeld over bioscoop en distributeur. Van Schaeren: “Wij betalen geen vooraf afgesproken fee voor een film, maar werken met een split op de inkomsten. Voor andere disciplines met vaste gages is die impact dus veel groter. Mijn advies aan de overheid is dan ook: heropen snel de musea en kleinere bioscopen, zodat er toch íéts van aanbod is.”

Concerten: onder social distancing is niets mogelijk

Voor het concert- en clubcircuit liggen de kaarten het moeilijkst. De livesector ​ondervond als eerste de impact van de maatregelen, en de kans is groot dat die ook als laatste mag terugkeren naar business as usual. “Een bijkomende onzekere factor is de vraag wanneer het publiek opnieuw klaar zal zijn om concerten te bezoeken”, klinkt het bovendien bezorgd in een gemeenschappelijke platformtekst, ondertekend door nagenoeg alle festivals, boekers, artiestenmanagers, muziekclubs en culturele centra.

Zeker is dat de zalen gesloten blijven voor de rest van het seizoen. Maar of en hoe ze heropstarten in september, dat weet niemand. “Bij een heropening moeten de maatregelen het mogelijk maken activiteiten op een dusdanige manier te organiseren dat het voor iedereen economisch haalbaar en veilig blijft”, zegt Marc​ Vrebos van Ancienne Belgique in Brussel. 

Beeld Levi Jacobs

Maar zolang de maatregel van social distancing van kracht blijft, is er vrijwel niets mogelijk. Vrebos: “Het geheel van de op dat moment geldende maatregelen moet toepasbaar zijn in de verschillende specifieke werkomstandigheden, en die zijn niet voor iedereen hetzelfde. Dat heeft te maken met de specificiteit van het gebouw, de zaalopstelling en de organisatie van onder meer de entree, de ticketcontrole en de sanitaire voorzieningen. Ook hier geldt de regel dat de ketting zo sterk is als de zwakste schakel. Onder de huidige omstandigheden is dat uiteraard onmogelijk.”

En dat geldt zeker in de grotere, commerciële zalen. “Een concert van Dimitri Vegas & Like Mike waar 18.000 mensen staan te springen behoort in september nog niet tot de mogelijkheden”, zegt Jan Van Esbroeck van de Sportpaleis Group. “Maar als 400 mensen naar een concert in het CC van Mortsel mogen gaan, kan men zich afvragen wat het verschil is met een voorstelling in onze kleinste zaal, Captiole in Gent, met een capaciteit van 1.650 bezoekers. Wij hopen dat we die samen met onze andere kleine zalen (Stadsschouwburg in Antwerpen en Ethias Theater in Hasselt, RB) snel kunnen heropenen.” 

Zo wil het bedrijf zoeken naar ingrepen die een gelijksoortig resultaat kunnen hebben als bijvoorbeeld een mondmasker op de tram. Er wordt onder meer gedacht aan het gebruik van de 180 uitgangsdeuren om het binnengaan gespreid te doen verlopen.

Ook Mike Naert van Het Depot in Leuven beklemtoont dat weinig mogelijk is onder social distancing. “We moeten daar niet flauw over doen. Wat is een concert? Uit de bol gaan met veel mensen. Dat is een sociaal gebeuren. Fysieke afstand bewaren is moeilijk. Dat wil niet zeggen dat we niets kunnen doen. Als creatieve spelers is dat onze taak.” 

Naert verwijst naar het M-idzomer-festival dat Het Depot elke zomer organiseert in de binnentuin van Museum M. “Niets zal mogen doorgaan voor 31 augustus, of toch niet in de vorm die we gewoon zijn. Maar misschien kan het wel voor maar 150 mensen. En hoewel sommigen dat niet graag zullen horen: misschien moeten we overwegen om tijdelijk weer over te schakelen op wegwerpbekers, om contact te vermijden. We moeten creatief zijn en de zaken op maat uitdenken én financieren.”

Podium: lege stoelen, openluchtzalen en middernachtvoorstellingen

“Nee, we hebben nog geen mondmaskers besteld voor ons publiek”, zegt Bart Vanvoorden, artistiek leider van het Mechelse kunstencentrum Nona. Toch wordt daar nagedacht over hoe de deuren na de zomer weer open kunnen. “Het is onze morele plicht en verantwoordelijkheid om opnieuw open te gaan. We zijn vol goede hoop dat we in september weer kunnen openen, al zal dat waarschijnlijk niet op de manier zijn die we kennen.”

Studio 100-CEO Hans Bourlon hoopt nochtans dat het pop-uptheater in Puurs tijdens de zomer al open kan, zei hij eerder in deze krant. Met volledige bezetting. “In een theater kun je geen anderhalve meter afstand hanteren, maar we kunnen mensen wel gespreid laten binnenkomen. Om rendabel te zijn, moeten we al onze 1.600 plaatsen in de zaal verkopen. Tussen elke stoel een plek vrijlaten is niet leefbaar.”

Het is een oefening die veel huizen maken: kunnen we lege stoelen tussen laten? “Als je ervan uitgaat dat mensen per twee komen, kunnen wij in onze grote zaal van 800 stoelen 169 tickets verkopen”, zegt Bert Heylen van het Turnhoutse cultuurcentrum De Warande. “Dan verkoop je minder dan een vierde van je tickets. Financieel is dat moordend. Wel een optie is voorstellingen van onze vlakke vloer – een kleine zaal voor 200 toeschouwers – in de grote zaal te laten plaatsvinden. Maar dan verdwijnt de beleving, die zo belangrijk is bij theater.”

Om het verlies aan inkomsten te beperken, overwegen sommige theaters voorstellingen in te korten en twee keer na elkaar te spelen, telkens voor een beperkt publiek. De KVS, die kan spelen met de opstelling in de grote én de kleine zaal, denkt in die richting, net als Nona. “We moeten hoe dan ook per voorstelling bekijken hoe we op een veilige manier een zo groot mogelijk publiek kunnen bereiken. Met middernachtvoorstellingen kunnen we twee keer voor 50 man spelen, in plaats van één keer voor 100.”

Voorstellingen in de openlucht liggen ook op tafel: deSingel wil gebruikmaken van de grote binnentuinen, en de KVS wil het publiek op de Arduinkaai laten plaatsnemen. “Daar is genoeg plaats om de toeschouwers in vakken van anderhalve meter te plaatsen”, stelde KVS-leider Michael De Cock eerder deze week. Ook De Warande wil kansen geven aan jonge makers, eventueel in de openlucht in de publieke ruimte. 

Maar wat kan er op de scène plaatsvinden? Solo’s en monologen lijken het eenvoudigst, grote ensemblevoorstellingen of choreografieën lijken voorlopig moeilijk. “Kunnen acteurs en dansers wel anderhalve meter afstand houden?”, vraagt Heylen zich af.  

Voorlopig is zelfs repeteren onmogelijk. Waardoor de tijd begint te dringen. “Dat is het grootste probleem op dit moment”, zegt Vanvoorden. “Hoe kun je de repetities laten doorgaan binnen de marge van de voorzorgsmaatregelen? En zal het binnenkort mogelijk zijn om in beperkte kring, bijvoorbeeld een acteursgroep, nauwer samen te werken?” 

Op zulke beslissingen is het nog wachten. “We zullen ons en cours de route nog herhaaldelijk moeten aanpassen”, beseft Vanvoorden. “Zeker aan het begin van het seizoen lijkt het me weinig waarschijnlijk dat voor een volle zaal gespeeld kan worden.”

Musea: vastgelegd parcours, beperkt aantal bezoekers per uur en eventueel mondmaskers

“Het is meer een symbolische stap: we willen cultuur weer toegankelijk maken voor de mensen.” Deze week kondigden de Koninklijke Musea voor Schone Kunsten van België (KMSKB) aan dat, als de epidemie voldoende onder controle blijft, de deuren op 19 mei weer opengaan. 

Dat zal niet meteen op volle kracht zijn: de KMSKB opent voorlopig enkel het Oldmasters Museum, en kan maximaal 500 bezoekers per dag toelaten: vijf tot zes keer minder dan in normale omstandigheden. Tickets worden zo veel mogelijk online verkocht. 

Bezoekers moeten vooraf een tijdslot kiezen, zodat niet meer dan vijftig personen tegelijk langs de schilderijen lopen. Een vastgelegd parcours moet helpen om de social distancing te garanderen: terugkeren naar een vorige zaal mag niet. Suppoosten kijken erop toe dat het maximale aantal personen per zaal wordt gerespecteerd. In de KMSKB zullen mondmaskers worden aangeraden, maar ze zijn niet verplicht.

Beeld Levi Jacobs

WIELS in Brussel hoopt in de week van 18 mei de deuren weer te openen, met dezelfde maatregelen, zegt directeur Dirk Snauwaert. “Na al die weken van virtuele expo’s denk ik dat het duidelijk is dat je een echt museumbezoek niet kunt vervangen.” WIELS zal een uur vroeger openen, om bezoekers meer te kunnen spreiden. Het personeel zal verplicht mondmaskers dragen, bezoekers die er geen hebben, kunnen er krijgen. Aan de kassa’s wordt plexiglas voorzien.

Ook de Vlaamse musea hopen niet al te lang meer gesloten te blijven. Museumoverleg Vlaanderen stelde, net als de KMSKB, voor de Veiligheidsraad een zevenpuntenplan op met voorgestelde maatregelen. Zo wordt het aantal bezoekers, net als in de KMSKB, beperkt tot één persoon per 15 vierkante meter. In eerste instantie worden geen groepsbezoeken toegestaan. Ook een verplicht parcours behoort tot de maatregelen, net als vooraf vastgelegde tijdsblokken om crowding te vermijden. “Als je vooraf een afspraak maakt voor een bepaald tijdsblok, zijn er geen rijen aan de kassa en hoeft het museumbezoek niet in te boeten aan kwaliteit”, zegt Patrick Allegaert van Museumoverleg Vlaanderen.

Onder andere het Museum Dr. Guislain in Gent, de Brugse musea en Museum M in Leuven zouden bij de eerste zijn die weer bezoekers kunnen ontvangen, al wil niemand zich daarop vastpinnen. Allegaert: “De beslissing van de Veiligheidsraad was nog erg voorwaardelijk. De musea wachten nog op een definitief ja.” 

Ook is het niet voor elk museum even vanzelfsprekend om de juiste maatregelen in te voeren. “Dat hangt af van veel factoren: de veelheid aan gebouwen, de grootte van de museumzalen, de veiligheid van het personeel. Dat moet per museum worden uitgewerkt. Niet alle musea zullen meteen weer open kunnen.” 

Bovendien weet niemand hoe snel de mensen weer de weg naar het museum vinden. “Zeventig tot tachtig procent van onze bezoekers komt met het openbaar vervoer, maar ik heb niet de indruk dat mensen al snel op bussen en treinen zullen zitten”, zegt Snauwaert. “Deze zomer verwachten we wel veel binnenlandse bezoekers”, zegt Allegaert. “Het toeristisch potentieel van de musea is heel groot.”

In WIELS loopt de Wolfgang Tillmans-expo alvast door tot half augustus. En in september komt er een nieuwe groepstentoonstelling, met de titel Risquons-Tout. “Een expo over grenzen overschrijden en onvoorspelbaarheid”, legt Snauwaert uit. “Als dat niet toepasselijk is.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234