Zaterdag 24/10/2020

Voor u uitgelegdVerkiezingen VS

Amerikaanse verkiezingen: dit is alles wat u moet weten

Dat de verkiezingen in de VS er door het coronavirus anders zullen uitzien, staat vast.Beeld Photo News

Op 3 november zijn alle ogen opnieuw op de Verenigde Staten gericht. Dan stemmen de Amerikanen over wie aan het roer komt te staan van een van de machtigste landen ter wereld. Wie zijn de tenoren, hoe verloopt de verkiezingsdag en wanneer weten we wie zijn intrede in het Witte Huis neemt? Dit is wat u moet weten over de verkiezingen in de VS.

Bekijk ook: waarom dit geen verkiezingen zoals de andere zijn

Wie zijn de kandidaten?

Aan Republikeinse zijde doet huidig president Donald Trump een gooi naar de verlenging van zijn ambtstermijn. Het presidentschap van de voormalige reality tv-ster en zakenman heeft de voorbije jaren voor heel wat controverse gezorgd. Een greep uit het aanbod: de door de Democraten in gang gezette afzettingsprocedure die op niets uitdraaide, de VS die uit het Klimaatverdrag van Parijs stapten, de bouw van een muur tussen Mexico en de VS en het plan om migranten uit een aantal moslimlanden uit de VS te weren. De pandemie heeft de kritiek op zijn beleid enkel doen toenemen.

Ook nu is Trumps verkiezingscampagne gestoeld op een sterk nationalistische en pro-Amerikaanse retoriek die geen enkele polemiek uit de weg gaat. Het vurige America First-beleid dat hem met de leuze ‘Make America Great Again’ groot maakte, staat opnieuw voorop. Een echt programma is er evenwel niet. In plaats van een uitgewerkt verkiezingsplan verkiest Trump een angstcampagne met losse punten.

In de presidentsverkiezingen wordt hij opnieuw bijgestaan door huidig vicepresident Mike Pence (61). In tegenstelling tot Trump, die graag in de schijnwerpers treedt, blijft Pence veeleer in de schaduw. Toch is ook hij als vicepresident, onder wiens bestuur Covid-19 miljoenen Amerikanen trof, niet onbesproken.

Donald Trump en running mate Mike Pence komen op voor de Republikeinen in deze verkiezingen.Beeld Photo News

Treden in het strijdperk tegen Trump en Pence:  de Democraat Joe Biden en diens running mate Kamala Harris. Ook Biden is geen onbekende in de Amerikaanse presidentsverkiezingen. De toppoliticus was de vicepresident tijdens de dubbele ambtstermijn van Barack Obama en zelf deed hij al twee keer een gooi naar het presidentschap – in 1988 en 2008.

Hoewel hij tijdens de Amerikaanse verkiezingen van 2016 een stap terug zette en opkwam als running mate, waagt Biden dit jaar opnieuw zijn kans als presidentskandidaat. In de strijd tegen zijn radicale rivaal Trump is het vooral het vertrouwen dat in zijn voordeel moet spelen. Biden ambieert een houvast te bieden in onzekere tijden en rekent vooral op de stabiele steun van de oudere, gematigde en gekleurde kiezers. Een frisse bries door het politieke landschap is hij niet: indien de 77-jarige Biden verkozen raakt, wordt hij de oudste president van de VS. Ook Ronald Reagan was 77 jaar, maar pas op het einde van zijn laatste ambtstermijn.

Joe Biden heeft senator Kamala Harris (55) als running mate. Ze is de eerste zwarte vrouw en eerste Aziatisch-Amerikaanse persoon die opkomt als running mate in de Amerikaanse presidentsverkiezingen. Op politiek vlak zit ze volledig op dezelfde lijn als Joe Biden, al toont haar indrukwekkende carrière dat ze zelf een kandidate met een eigen sterk plan is.

Joe Biden en running mate Kamala Harris vormen het Democratische duo.Beeld REUTERS

Hoe verloopt de verkiezingsdag?

Zoals zowat alles in deze presidentsverkiezingen te midden van de coronapandemie, zal ook de verkiezingsdag op dinsdag 3 november er anders uitzien dan in andere jaren. Om te vermijden dat de kiezers in groten getale op elkaar gedrukt staan aan de stemhokjes, laten verschillende staten toe dat geregistreerde stemmers via de post stemmen. Hierbij kunnen staten zelf beslissen of ze laten stemmen via de post, fysieke verkiezingen organiseren of dat ze de keuze aan de inwoners laten.

Een unicum is het stemmen via de post niet, ook bij vorige verkiezingen werd al in kleinere mate een beroep gedaan op ‘mail-in ballots’. Hoewel die methode veilig is, heerst er toch een zekere ongerustheid bij de kandidaten. Ondanks de betrouwbaarheid die wordt verzekerd, zijn er in het verleden al enkele fraudegevallen geweest. Zo werd eerder dit jaar in New Jersey bijna 20 procent van de opgestuurde stembiljetten ongeldig verklaard. Aangezien door Covid-19 wordt verwacht dat dit keer een recordaantal mensen via de post zal stemmen, leidt de angst tot een oorlog bij beide politieke partijen. 

Vooral bij de Republikeinen stoot deze kiesprocedure op heel wat weerstand. “Als iedereen per post mag gaan stemmen, worden die van 2020 de meest onnauwkeurige en frauduleuze verkiezingen in de geschiedenis”, schreef Trump op Twitter, waarna hij opperde om de verkiezingen uit te stellenOp dat voorstel kwam hij al snel terug nadat bleek dat hij die bevoegdheid niet had. 

Toch baart dat Republikeinse dreigement de Democraten zorgen. Donald Trump heeft het hoofd van de Amerikaanse post, die door hem is aangesteld en een bevriend Republikeins donateur is, namelijk opgeroepen tot bezuinigingen en herstructureringen. Deze bewuste strategische zet vergroot het risico dat de stembiljetten niet op tijd zullen aankomen, aldus de Democraten.

Hoewel hij stemmen via de post met zijn besparingen niet heeft kunnen vermijden, heeft Trump toch zijn doel bereikt: verwarring en angst zaaien. Door de vraag over frauduleuze verkiezingen te stellen, is het stemproces opnieuw verdacht gemaakt. Daarbij hoopt Trump kiezers, voornamelijk mensen van lagere klassen of met een andere achtergrond, af te schrikken om te stemmen. Is dat niet voldoende, dan kan hij de verwarring gebruiken om bij een verlies hertellingen te eisen. 

Hoe zit de kiesprocedure met kiesmannen in elkaar?

Geen namen als Donald Trump of Joe Biden op de stembriefjes in de Verenigde Staten. In plaats daarvan de namen van kiesmannen die op voorhand hebben beloofd op een van de kandidaten te stemmen. Kiezers stemmen dus niet rechtstreeks voor de nieuwe president, maar geven hun ‘volmacht’ aan de kiesmannen van hun staat. 

In totaal zijn er 538 kiesmannen verdeeld over de verschillende staten, afhankelijk van het aantal inwoners van die staat. Zo heeft het dichtbevolkte Californië er 55, terwijl de kleinste staten er slechts 3 hebben. De kandidaat die meer dan 270 kiesmannen achter zijn naam weet te krijgen, wint de Amerikaanse verkiezingen en mag zijn intrede nemen in het Witte Huis.

Daarbij maken voornamelijk de staten met grote aantallen kiesmannen het verschil door het zogenaamde winner-take-all-systeem. Behalve in de staten Maine en Nebraska moeten alle kiesmannen zich scharen achter de kandidaat die de meeste stemmen in de wacht heeft gesleept in die staat. De partij die de meeste stemmen binnenhaalt, krijgt dus alle kiesmannen van die staat.

Betekent dat dan dat de kandidaat met de meeste stemmen niet automatisch de verkiezingen in de VS wint? Ja. Er is zoiets als de ‘popular vote’ (stem van het volk): het aantal stemmen dat een kandidaat effectief binnenhaalt. Dat komt niet altijd overeen met het aantal kiesmannen dat een kandidaat achter zijn naam weet te zetten. Zo haalde Trump in 2016 3 miljoen minder rechtstreekse stemmen dan Clinton, maar mocht hij toch zijn intrek nemen in het Witte Huis.

Wat gaat er vooraf aan de verkiezingsdag?

Uiteraard gaan de Amerikanen niet over één nacht ijs en duren de verkiezingen in de VS langer dan die verkiezingsdag van 3 november. Maandenlang al vinden de talloze voorbereidingen plaats, die begonnen met de voorverkiezingen in januari. Deze verkiezingen zijn bedoeld om van de twee grootste partijen een kandidaat te verkiezen. Bij de Republikeinen werd Trump naar voren geschoven, bij de Democraten was dat Biden.

De echte verkiezingskoorts begint pas in augustus. Dan vinden de zogenaamde conventies plaats, waarbij de Democratische en Republikeinse partij officieel hun presidentskandidaat en running mate voorstellen. Geen saaie toespraken in muffe zalen, wel veel beroemdheden en ballonnen. Te midden van al die toeters en bellen lijken de kandidaten steevast ware sterren.

Door Covid-19 zien ook deze conventies er anders uit en vinden ze voornamelijk online plaats. Toch zijn de vervangende tv-uitzendingen op de grote Amerikaanse zenders dit jaar zo mogelijk nog belangrijker nu verschillende grote rally’s en bezoeken zijn afgelast. Hoe beter de impressionante staaltjes retoriek eruitzien op het tv-scherm, hoe beter.

Ook na die conventies is het nog niet afgelopen. Beide kandidaten bereiden zich nadien voor op de presidentiële debatten die van 29 september tot 22 oktober plaatsvinden. Op dat moment bevinden de presidentsverkiezingen zich in het heetst van de strijd. In debatten die live worden uitgezonden op de grote televisiezenders leggen journalisten beide kandidaten het vuur aan de schenen over tal van onderwerpen. Vorig jaar zaten hiervoor 84 miljoen aan het beeld gekluisterd.

En op de verkiezingsdag van 3 november, neemt de winnaar dan onmiddellijk zijn intrede in het Witte Huis? Neen. Hoewel iedereen meestal al overtuigd is van de winnaar, is die dan officieel nog geen president. De kandidaat kan pas formeel het presidentschap beklinken wanneer de kiesmannen hun stem hebben uitgebracht. De effectieve benoeming van de nieuwe president vindt dan uiteindelijk plaats op ‘Inauguration Day’, op 20 januari.

Wat zijn de verwachtingen?

De grootste economische crisis sinds de Tweede Wereldoorlog en een wereldwijde pandemie die lang niet is uitgeroeid: dat het een unieke presidentsrace is, staat vast. Ondanks de grote onzekerheid waarin deze verkiezingen daardoor zijn gehuld, zijn er vaste tendensen die elke verkiezingsperiode terugkomen. Zo zijn er de typische red (Republikeinse) en blue states (Democratische) waarin bijna elke verkiezingsperiode dezelfde partij de zege binnenhaalt.

In tegenstelling tot die echte Democratische of Republikeinse bastions, waarbij een voorkeur voor een van de partijen historisch is gebleken, zorgen vooral de ‘swing states’ voor spannende nek-aan-nekraces. Tijdens hun presidentiële campagnes doen de politieke duo’s er dan ook alles aan om het volk naar hun kamp te trekken. Het binnenhalen van die staten is een belangrijke sleutel voor succes. 

Er zijn verschillende kantelstaten waarin de polls voor deze verkiezingen in de VS gemengde indicaties geven. Staten als Arizona en Florida neigen naar Biden, terwijl Texas en Iowa een voorkeur hebben voor Trump. Hoewel de verschillen klein zijn, loopt Biden in de meeste kantelstaten voorop.

De interessantste strijdtonelen worden dit jaar verwacht in North Carolina, Florida, Michigan, Wisconsin en Arizona. In die staten was de overwinning van Trump tegen Clinton vorige keer erg nipt. Wil hij opnieuw winnen, dan moet hij ook nu de inwoners daar weten te overtuigen.

Ook de staten Ohio, Texas en Iowa zijn volgens experts belangrijke plaatsen om in de gaten te houden. In die kantelstaten kon Trump vorige keer met grote voorsprong de overwinning beklinken, maar nu is het verschil eerder miniem. Dat ook Trump de hete adem van Biden in zijn nek voelt, blijkt uit het feit dat hij in juli zijn campagnebaas verving na teleurstellende resultaten.

Naast die verschillende staten wordt er vooral rekening gehouden met de ‘Florida-factor’. Wie in die staat met 29 kiesmannen de meeste stemmen binnenhaalt, blijkt sinds 1964 elk jaar, behalve in 1992, de winnaar. Ook nu wordt in deze diverse en complexe staat opnieuw een spannende strijd verwacht.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234