Zondag 29/01/2023

AchtergrondThe Woman King

Zwarte vrouwen doen Hollywood-kassa’s rinkelen: ‘Ik heb gemerkt dat zulke menselijke verhalen iedereen raken’

Viola Davis schittert als Nanisca, aanvoerster van de Agojie. Beeld AP
Viola Davis schittert als Nanisca, aanvoerster van de Agojie.Beeld AP

Wees eerlijk: u had ook nog nooit gehoord van de Agojie. Maar dat leger vrouwelijke Afrikaanse soldaten toont Hollywood dat actiefilms met zwarte vrouwen in de hoofdrol een groot succes zijn. Al neemt The Woman King daarvoor wel een loopje met de geschiedenis.

Ewoud Ceulemans

“Laten we eerlijk zijn: Hollywood draait om commercie. Als we dit soort films willen blijven maken, moeten ze geld opbrengen. Dat begrijpen we.” Dat zei Julius Tennon enkele weken geleden in het Amerikaanse tijdschrift Variety. Tennon is filmproducent en de echtgenoot van de gelauwerde actrice Viola Davis. Samen produceerden ze de nieuwe historische actiefilm The Woman King, waarin Davis de hoofdrol vertolkt.

Davis vertolkt Nanisca, de generaal van de Agojie: een leger van vrouwelijke krijgers die het West-Afrikaanse koninkrijk Dahomey, dat deels overlapt met het huidige Benin, beschermden. Dat is geen fictie: de Agojie bestonden echt, van de vroege zeventiende eeuw tot de late negentiende eeuw.

Dat maakt van The Woman King een opvallende film, omdat naast Davis ook alle andere hoofdrollen vertolkt worden door zwarte vrouwen: de Britse Lashana Lynch, die opdraafde als concurrent voor Daniel Craig in de laatste James Bond-film, speelt Davis’ rechterhand, terwijl de Zuid-Afrikaanse Thuso Mbedu haar filmdebuut maakt als Nawi, een jong meisje dat zich aansluit bij de Agojie.

Die lijn wordt ook doorgetrokken achter de camera: The Woman King werd geregisseerd door de Afro-Amerikaanse Gina Prince-Bythewood, die eerder de Netflix-actiefilm The Old Guard, met Matthias Schoenaerts en Charlize Theron, inblikte.

Dat is in Hollywood sowieso al een zeldzaamheid, en al helemaal in het actiegenre, dat doorgaans films produceert waarin witte mannen met de wapens zwaaien en ‘actie!’ en ‘cut!’ mogen roepen. “Ik wist dat we iets aan het doen waren dat niemand al had gedaan”, vertelde Prince-Bythewood recent aan de Amerikaanse nieuwswebsite Vox. “En ik wist dat daarom, omwille van wie deze film draagt en omwille van wie de helden zijn in deze film, dat er meer druk was, dat ik mezelf meer druk oplegde om dit goed te doen.”

Afgaande op de kassaresultaten is dat alvast gelukt: The Woman King kwam op de eerste plaats binnen in de VS, en haalde in zijn openingsweekend 19 miljoen dollar op (zo’n 19,5 miljoen euro) – een stuk meer dan de 12 miljoen die insiders voorspelden. Inmiddels staat de teller voor de Amerikaanse markt op ruim 50 miljoen dollar (zo’n 51,5 miljoen euro). “We zitten met een industrie die niet ziet welke macht zwarte vrouwen hebben aan de wereldwijde box office”, vertelde Davis onlangs aan Variety.

Op naar de Oscars

Het succes van The Woman King in het algemeen en Viola Davis in het bijzonder beperkt zich niet tot de bioscoopkassa: ook de critici zijn over het algemeen lovend, en hier en daar wordt al gefluisterd dat Davis minstens een Oscar-nominatie zou overhouden aan haar rol als Nanisca. Het zou haar vijfde Oscar-nominatie zijn: de vier die momenteel op haar palmares staan (waarvan ze er één, voor haar bijrol in Fences, vijf jaar geleden verzilverde) zijn sowieso al een record voor een zwarte vrouw.

In de categorie Beste Actrice in een Hoofdrol is Halle Barry (voor Monster’s Ball) nog steeds de enige zwarte vrouw die werd bekroond: in de hele Oscar-geschiedenis werd slechts veertien keer een zwarte actrice genomineerd in die categorie. Voor Meryl Streep alleen staat de teller op zeventien.

Zo kan The Woman King een erg belangrijke rol spelen als aankomt het op de zichtbaarheid en waardering van zwarte actrices in Hollywood, en op de rollen die ze krijgen. Davis’ tweede Oscar-nominatie kreeg ze voor het omstreden The Help, waarin ze een dienstmeid vertolkte. Volgens critici was het een schrijnend voorbeeld van hoe weinig vooruitgang er was geboekt sinds Hattie McDaniel in 1939 als eerste Afro-Amerikaan een Oscar won, voor haar rol als slavin in Gone with the Wind.

Brent Staples, journalist bij The New York Times, merkte tien jaar geleden op dat de representatie van zwarte personages en zwarte verhalen “vaak stevig is geworteld in een verleden dat enkel een enge, verarmde blik op het Afro-Amerikaanse verleden toelaat.”

Zelfs toen uit cijfers van de Motion Pictures Association of America (MPAA) bleek dat het aantal Afro-Amerikaanse bioscoopbezoekers van 2012 naar 2013 met maar liefst 13 procent was toegenomen, werd de verklaring gezocht bij het succes van films als 12 Years a Slave, Lee Daniels’ The Butler en Fruitvale Station, over een zwarte jongeman die door een politieagent wordt vermoord.

Door in te zoomen op historische, sterke Afrikaanse vrouwen gooit The Woman King het over een heel andere boeg. “Dit is ons verhaal”, stelde Davis tegenover het persagentschap Reuters. “Er is geen white saviour in deze film. We redden onszelf.”

Bovendien kan The Woman King bogen op de geschiedenis voor haar portret van vrouwelijke Afrikaanse krijgers in Dahomey. “Wat heel uniek is, is dat de sociale normen in Dahomey erg genderinclusief waren”, duidde Leonard Wantchekon, een professor aan Princeton University die zich specialiseert in de Agojie, in The Guardian.

En dat vertaalde zich dus ook in de strijdmacht van het West-Afrikaanse koninkrijk: in de vroege negentiende eeuw, wanneer The Woman King zich afspeelt, trok koning Ghezo (in de film vertolkt door Star Wars-acteur John Boyega) het aantal Agojie op van zeshonderd naar zesduizend, goed voor zo’n 30 tot 35 procent van alle soldaten.

Het leger van ‘de amazones van Dahomey’, zoals Europese kolonisten ze noemden, werd ontbonden nadat het koninkrijk werd veroverd door de Fransen. De laatste Agojie stierf in 1979 op 100-jarige leeftijd en heette Nawi: dezelfde naam die de jonge rekruut in The Woman King draagt. “In 1970 waren enkele van deze vrouwen, die door velen worden beschouwd als mythische figuren, nog steeds in leven”, aldus Wantchekon, die een stamboom met een Agojie-krijger deelt en als adviseur dienstdeed voor The Woman King.

Edutainment

Toch zit er een erg giftige rand aan de geschiedenis van Dahomey: het koninkrijk verwierf rijkdom door naburige stammen en staten te plunderen en gevangenen te verkopen in de trans-Atlantische slavenhandel. De Agojie speelden daarbij geen onbelangrijke rol.

Die pagina’s worden in The Woman King niet uit de geschiedenisboeken gescheurd, maar wel danig herschreven: de Agojie zijn moreel onberispelijk, en Nanisca dringt er bij koning Ghezo op aan om de slavenhandel stop te zetten en over te schakelen op de export van palmolie. Naar aanleiding van de film publiceerde het tijdschrift van de Amerikaanse Smithsonian Institution een artikel waaruit blijkt dat Ghezo pas in 1852 stopte, onder druk van de Britten, maar er enkele jaren later alweer mee begon.

Die verdraaiing van de geschiedenis wordt Prince-Bythewood, Davis, Tennon en scenaristen Maria Bello en Dana Stevens aangewreven. Onder de hashtag #BoycotWomanKing werd her en der opgeroepen om de film te dwarsbomen.

Zover is het, getuige de puike bioscoopcijfers, niet gekomen, maar de makers werden wel in het defensief gedwongen. “We vertellen het verhaal op het moment dat het koninkrijk in beweging was, zich op een kruispunt bevond”, vertelde Davis in Variety.

Tennon omschreef The Woman King als “edutainment” in datzelfde artikel. “Het is geschiedenis, maar we moeten creatieve vrijheid gebruiken. Als we gewoon een geschiedenisles vertellen, wat we evengoed hadden kunnen doen, was het een documentaire. En jammer genoeg zouden mensen dan niet in zo’n grote getale naar de bioscoop komen.”

‘Black Panther’

Mochten de Agojie u overigens vaag bekend voorkomen, dan denkt u waarschijnlijk aan de Dora Milaje, een gelijkaardig leger van vrouwelijke strijders in de superheldenfilm Black Panther, die zich afspeelt in het fictieve Afrikaanse land Wakanda.

Die film bewees vier jaar geleden tot wat voor immense successen blockbusters met zwarte hoofdpersonages konden uitgroeien, terwijl Wonder Woman een jaar eerder al had bewezen dat ook vrouwen superhelden konden zijn. The Woman King lijkt een logische volgende stap in het doorbreken, of minstens in het aanlengen, van de vertrouwde formules die grote filmstudio’s zo graag gebruiken.

“Hollywood is een fascinerende plek,” stelde Prince-Bythewood in Vox, “omdat mensen er spreken over de nood aan originele verhalen en toch voortdurend terugvallen op wat vertrouwd is. Want wat vertrouwd is, is veilig.” Maar wie soms risico durft te nemen, wordt ook beloond.

“Het gevoel bestond dat onze verhalen niet universeel zijn, en de witte man of witte vrouw, of hispanicman of -vrouw niet kunnen bereiken”, aldus Davis in Variety. “Maar ik merk dat menselijke verhalen voor iedereen zijn, niet enkel voor een zwart publiek.”

En op die manier lijkt The Woman King een lucratieve manier te hebben gevonden om een grote stap vooruit te zetten op het vlak van de representatie van zwarte vrouwen in Hollywoodfilms. Niet langer de dienstmeid of slavin, maar wel de held.

“Sheila vertelde dat ze wou dat ze deze film had gezien als 12-jarig meisje”, vertelde Prince-Bythewood in The New York Times over Sheila Atim, de Oegandees-Britse actrice die Nanisca’s trouwste luitenant vertolkt. “En dat is waar we het enthousiastst over zijn: hoe kan deze film veranderen hoe we naar onszelf kijken, vooral voor kleine meisjes? Kun je nu opgroeien en jezelf op een heroïsche manier zien? Dat is echt wat ik hoop voor deze film.”

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234