Zaterdag 28/03/2020

Joost Zwagerman

Zwagerman, groot kunstenaar in bewonderen

Beeld ANP

Joost Zwagerman stond voor de klas, en een stel brugpiepers op een  highschool in Pittsburgh wist niet wat hen te wachten stond. Een paar Nederlandse dichters waren hem net voor geweest, maar ze wisten echt wel dat als Joost op stoom was, zijn handen bezwerend om zijn verhaal te onderbouwen, er niemand was die zo kon vertellen en voordragen als hij.

Het ging over Mark Rothko, de abstracte Amerikaanse kunstenaar die zelfmoord pleegde, en die een rol speelde in zijn Boekenweekgeschenk Duel. Het was nog vroeg op de dag, in april 2012, en geen van de kinderen had ooit van Rothko gehoord.

Joost versierde het levensverhaal van Rothko met krullen, ongekende mysteries, een onvermijdelijke opkomst en ondergang, en hij maakte van dit mini-college bijna een spirituele ervaring voor de brugpiepers, docenten en andere Nederlandse dichters.

Het was volstrekt ondenkbaar dat één van de aanwezigen ooit nog in hun leven Mark Rothko zou vergeten.

Beeld ANP

Euforisch en dankbaar

Als Joost iets ook was, was het een kunstenaar in bewonderen, en op deze dichtersreis van New York naar Pittsburgh kwam dat telkens op ongekende manier naar boven. Geen dag kon voorbijgaan zonder dat hij ergens kon bewonderen, dat hij iets kon zien wat hij niet eerder zag, maar wat hij nu eindelijk ging zien of had gezien. Hij ging naar het Andy Warhol Museum in Pittsburgh, dat stond vast, en de voorpret, hoofdpret, en napret zinderden door hem heen.

Toen hij tijdens een etentje in een schrijvershuis net boven New York naast een voormalige editor van zijn literaire held Saul Bellow kwam te zitten, voelde je zijn vibraties in real time - hij werd als het ware aangezet, en alles wat zich de afgelopen jaren in zijn hoofd had opgeslagen, kon benut worden.

Hij werd euforisch en zelfs dankbaar, dat dit hem zomaar was overkomen. De ook aanwezige Oekraïense schrijfster, Portugese dichter-advocaat, Poolse striptekenares en Dominicaans-Amerikaanse essayiste zagen hoe Joost bevlogen en in perfect Engels, en met een glas witte wijn in de hand, een zeer geestige ode bracht aan Bellow en het meesterwerk in zijn ogen, Herzog.

Beeld rv
Beeld rv

Toeschouwers

In het Poets House in New York was nog geen hond te bekennen en Joost stond buiten te roken. Hij keek naar de voorbij stromende Hudson River, en vertelde hoe hij als literair broekie twintig jaar eerder een reis had gemaakt door Amerika, en schrijvers als Bret Easton Ellis had ontdekt. Maar het kon ook gaan over Zomergasten dat hij ooit presenteerde en Hirsi Ali, of over Martin Bril, Theo van Gogh - hij voelde dat hij steeds meer vergroeide met de eigentijdse geschiedenis, zo zei hij het. Hij was erbij geweest, en deed er permanent verslag van.

Of er toeschouwers naar de Nederlandse dichters zouden komen kijken, interesseerde hem geen zier. Voor poëzie komen mensen zelden de deur uit, zei hij, en het heeft niks met de aanwezige dichters te maken. Ook Harry Mulisch was een bestsellerauteur maar voor zijn dichtbundel was geen koper te vinden. Toen Joost eenmaal ging voordragen, leek het alsof hij een volgepakt Yankee Stadium moest animeren - op halve snelheid, of je er maar een beetje mee van afmaken, dat zat er niet in.

Opgeknapt

Van de reis naar Amerika was hij enorm opgeknapt, hij zou het nog vaak zeggen de afgelopen jaren.

Zaterdag stond hij met Willem Snitker in galerie Bleeker in Heemstede. Ze hadden samen een prachtig project gedaan, Vol van Leegte. Het ging over de kunst van Francisco de Zurbarán, maar het geeft precies het gevoel aan dat zijn dood oproept, de dood van Joost Zwagerman, schrijver, essayist, dichter, vader en geliefde. Vol door de leegte die hij achterlaat.

Je volvoert de grootste handeling:
Opstaan, even maar, uit slapen gaan.
Je allereerste dag bleek altijd al geteld.
(uit 'Die overvloed')

Beeld Roeland Fossen/Hollandse Hoogte
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234