Zaterdag 25/06/2022

ReportageHeropening KMSKA

Zucht van ontlading en verwondering bij de ‘wedergeboorte’ van Rubens

Vaklui zetten 'Het doopsel van Christus' van Peter Paul Rubens netjes op zijn plaats in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen. Beeld Bob Van Mol
Vaklui zetten 'Het doopsel van Christus' van Peter Paul Rubens netjes op zijn plaats in het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen.Beeld Bob Van Mol

Elf jaar nadat het Koninklijk Museum voor Schone Kunsten in Antwerpen de deuren sloot voor renovatie verdient de Rubenszaal zijn naam weer. Het doopsel van Christus, een monumentaal werk van de Vlaamse meester, is uit het depot gehaald. Dit is het begin van de laatste etappe naar de heropening op 24 september.

Ewoud Ceulemans

Toen een 28-jarige Peter Paul Rubens in het Italiaanse Mantua in 1605 de laatste hand legde aan Het doopsel van Christus, een immens doek van 6,7 bij 4 meter, hield hij waarschijnlijk geen rekening met het team van art handlers dat ruim vier eeuwen later zou worden belast met het op zijn plaats hangen van het schilderij in Antwerpen. Dit was immers geen poster die je uit een koker trekt en met een half dozijn duimspijkers in de muur duwt, geen familiaal kadertje dat je met een boormachine en de juiste plug even aan de wand hangt.

Na een huzarenstukje van ruim een uur slaagden acht mensen van de firma Hizkia erin om Het doopsel van Christus uit het depot van het Koninklijk Museum van Schone Kunsten Antwerpen (KMSKA) te tillen, tot in de Rubenszaal, en het daar met behulp van drie stellingen en veel wilskracht op de juiste plaats te manoeuvreren. Er was ontlading bij de werklui, die elkaar high fives gaven, en bij het kransje genodigden, onder wie Vlaams minister-president Jan Jambon (N-VA) en KMSKA-directeur Carmen Willems, die luid applaudisseerden. Op het moment dat het doek werd omgedraaid en Rubens’ figuren – “die doen denken aan Tintoretto en Michelangelo”, in de woorden van conservator Nico Van Hout – zichtbaar werden, werd de verwondering in de Rubenszaal hóórbaar.

Gesloten in 2011

‘Ein-de-lijk’ was het woord dat in de lucht hing, en met die drie lettergrepen had minister-president Jambon, tevens bevoegd voor Cultuur, even tevoren aangekondigd dat op 24 september, een dag vroeger dan eerder aangekondigd, “dit prachtige museum zijn deuren weer zal openen voor het publiek”. Toen het KMSKA in 2011 sloot voor renovatie werd verwacht in de zomer van 2018 de deuren weer te kunnen openen. Maar de werken liepen vertraging op, de grote heropening werd keer op keer uitgesteld.

Meer dan een decennium was het grootste Vlaamse museum “de schone slaapster op het Zuid”, zoals Jambon het omschreef. Maar de herintrede van een immense Rubens in de immense Rubenszaal luidt een nieuw begin in.

“Dit is een heel bijzonder moment. Het hele team heeft hier reikhalzend naar uitgekeken”, benadrukte directeur Willems toen ze politici, pers en medewerkers van het museum ontving in de vernieuwde De Keyser-zaal. “Hopelijk is het de laatste keer dat jullie deze zaal zónder kunstwerken aan de wand aanschouwen.”

Minister-president Jan Jambon:
Minister-president Jan Jambon: "Het gebouw is veelzijdig, spectaculair en van een internationaal topniveau. Onze Vlaamse meesters verdienen niet minder.”Beeld Tessa Kraan

De Rubenszaal zelf, “het kloppend hart van het KMSKA”, kreeg ook een update, met een nieuwe lichtinstallatie en vergulde friezen, maar blijft herkenbaar dankzij de bruinrode muren en het visgraatparket. De grootste vernieuwing zit onder de Rubenszaal. “Onder onze voeten bevindt zich ons intern depot”, legt Willems uit, “waarmee we gestart zijn meteen na de sluiting van het museum. Want dat hadden we als eerste nodig.”

In dat depot werden monumentale en moeilijk te mobiliseren meesterwerken als Rubens’ Het doopsel van Christus en De aanbidding der koningen ondergebracht, net als 1.300 andere werken uit de collectie “die sindsdien geen licht meer hebben gezien”, vertelt Willems. Een extern depot in Kallo herbergde inmiddels zo’n 4.000 andere kunstwerken die gedurende de sluiting de wereld rondreisden en door 6,7 miljoen kijklustigen werden aanschouwd.

Vast in de lift

De hoop is dat kunstliefhebbers van over de hele wereld vanaf september de weg vinden naar het hernieuwde KMSKA, waar de Vlaamse regering 110 miljoen euro in pompte. “Met een oppervlakte van 21.000 vierkante meter is dit het grootste museum van Vlaanderen, met de grootste en belangrijkste collectie”, zei Jambon. “Het gebouw is veelzijdig, spectaculair en van een internationaal topniveau. Onze allerbeste Vlaamse meesters verdienen niet minder.”

Toch leek het bij de thuiskomst van Het doopsel van Christus nog even mis te lopen. Het eerste deel verliep vlekkeloos. “We gaan het naar boven halen”, had een van de art handlers aangekondigd, en door luiken in het parket van de Rubenszaal werd, met behulp van elektrische katrollen, het kolossale canvas door de vloer heen de zaal in getakeld – Het doopsel van Christus paste niet door de deur. Maar op het vervolg was het even wachten. “Onze art handlers zitten vast in de lift”, duidde Willems het oponthoud.

Eenmaal bevrijd begon een manoeuvre dat meer dan een halfuur in beslag nam. Op stoffen dekens werd het kader beetje bij beetje omgedraaid en naar de juiste plaats geschoven – een constructie op wieltjes zou niet stabiel genoeg zijn door de omvang van het werk. “Eén, twee, ja!” waren de ouderwetse woorden van de voorman die telkens een verplaatsing van een dikke meter voorafgingen. Tot het doek, begeleid door applaus, weer op de juiste plaats kwam: het eerste van de 650 kunstwerken uit een collectie van zo’n 8.400 stuks die vanaf september in de vaste tentoonstelling te zien zullen zijn.

“Kunst is emotie, kunst doet zoveel met mensen”, had Jambon voor de plaatsing gezegd. “Kunst brengt verwondering, troost, loutering, brengt kracht om door te gaan. Kunst is broodnodig in deze donkere, onzekere tijden.” Donkere, onzekere tijden die, wat het KMSKA betreft dan toch, vanaf september eindelijk tot het verleden behoren.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234