Woensdag 29/06/2022

InterviewKyoko Scholiers

‘Zone X’ is een futuristische wandeling die doet kijken ‘naar hoe bizar wij vandaag bezig zijn’

Kyoko Scholiers. Beeld Joris Casaer
Kyoko Scholiers.Beeld Joris Casaer

Zone X van Kyoko Scholiers is letterlijk en figuurlijk een unieke trip. Deze voorstelling in de vorm van een ‘futuristische stadswandeling’ laat je met andere ogen kijken naar de eigen tijd.

Jonas Mortier

Er hangt een samenzweerderig sfeertje op het verzamelpunt voor Zone X. Een gids in futuristische outfit geeft je als bezoeker een hoofdtelefoon en meteen word je meegezogen in een nieuwe realiteit. Het is 2124 en jij en veertien andere grootverdieners uit de toekomst worden door gids Miko op wandel genomen door een gebied dat na het tijdperk van De Grote Rampen ‘door werkloze kunstenaars’ steen voor steen werd heropgebouwd. Je bent met andere woorden toerist in de ruïnes van onze tijd. Terwijl je nu en dan in je hoofdtelefoon vermakelijke duiding krijgt bij wat je ziet, laat gids Miko je met andere ogen kijken naar auto’s, cafés en rioolputjes, maar vooral naar de bizarre wezens die wij vandaag zijn.

“Ik speelde al lang met het idee om mensen met een hoofdtelefoon door de stad te laten rondlopen en hen enkel door wat ze horen op een andere manier te laten kijken naar een plek die ze heel goed kennen”, vertelt Scholiers. “De pandemie heeft er de apocalyptische insteek aan gegeven. Onze tijd wordt gekenmerkt door veel crisissen, pandemische, maar ook ecologische en sociaal-economische. Ik ben met sociologen gaan praten om te achterhalen hoe zij naar het heden kijken, wat er vandaag anders is dan vroeger. Daarnaast ben ik ook met toekomstonderzoekers zoals Maya Van Leemput gaan praten over de vraag: hoe gaat onze toekomst eruitzien? Zo is het idee ontstaan om vanuit de toekomst terug te blikken op het heden.”

Nooit meer ongemak

Ook al krijg je heel wat hints over hoe de wereld er in de toekomst zal uitzien, met ‘happy hosties’, een ‘rellenradar’ of een ‘retraitekraag’ (een kraag om je in je eigen bubbel terug te trekken), gaat de voorstelling dan ook in de eerste plaats over het hier en nu.

“Ja,” zegt Scholiers, “het is vooral kijken naar hoe bizar wij vandaag bezig zijn, vanuit een verwondering of zelfs verontwaardiging. Daarin werd ik mee aangestuurd door mijn huisdramaturg en man Tom (Hannes, red.). Hij schrijft regelmatig over zijn maatschappelijke en vooral ecologische bezorgdheden, en ook in zijn hoedanigheid van filosofisch onderzoeker aan de Technische Universiteit van Eindhoven is hij bezig met de vraag waar we naartoe evolueren. Dus toen ik dit verhaal ging schrijven, begon hij mij heel veel leesmateriaal aan te voeren, in die mate dat ik hem uiteindelijk maar gevraagd heb of hij mee wilde schrijven. (lacht) Die rellenradar bijvoorbeeld is gebaseerd op een essay dat Tom mij gegeven heeft over hoe men in de toekomst met algoritmes criminele acties wil gaan voorspellen. Ook de ‘happy hostie’ is gebaseerd op een soort ideaalbeeld dat in de medische industrie leeft, waarbij kanker of een hartaanval getraceerd en behandeld zouden kunnen worden voor je ook maar enig ongemak zou voelen, alleen – en dat vind ik dan weer eng – zouden sommigen dat ook willen uitbreiden naar emotionele schommelingen.”

Belerend vingertje

De voorstelling slaagt er heel goed in om het belerende vingertje te vermijden – daarvoor is ze veel te hilarisch –, maar ondertussen gaat het wel over zaken als waterverspilling, dieren eten, de alomtegenwoordigheid van economisch denken en niet in het minst de ‘après nous, le déluge’-houding van veel mensen. De voorstelling zet je – op een speelse, zachtaardige wijze – aan het denken.

“In alles wat ik doe, zit een zeker engagement,” legt Scholiers uit, “in de hoop dat ik mensen kan wakker schudden of anders laten kijken, zij het altijd wel op een artistiek verantwoorde manier. In dit geval hoop ik zelfs dat de toeschouwer emotioneel bewogen wordt, wat niet evident is omdat je tijdens zo’n wandeling geen controle hebt over de omstandigheden. In een zaal kan je naar een emotie toewerken, maar hier kan er onverwacht een groep zatte vrijgezellen voorbijkomen, het kan beginnen te regenen, je hebt weinig controle over de emotionele boog die je maakt. Maar ik hoor wel aan allerlei reacties dat we erin slagen om mensen anders te laten kijken.”

null Beeld rv
Beeld rv

Het unieke aan deze voorstelling is dat de hele stad meespeelt. Een tour de force van de gidsen, die, terwijl ze strak de regie houden, voortdurend inspelen op toevallige voorbijgangers of omstandigheden. Ook inhoudelijk klopt de keuze voor een stadswandeling als een bus: een voorstelling die het over onze manier van leven heeft, komt maar best heel dicht bij dat leven.

Mooiste momenten

“Zo’n locatie geeft een extra laag”, aldus Scholiers. “Gombrowicz (Pools schrijver, red.) drukte dat ooit heel mooi uit. Hij zei: ‘Klassieke muziek klinkt het mooist als je die toevallig meepikt uit een open raam.’ Je hoort er misschien maar een flard van in het voorbijgaan, maar toch komt ze dan beter tot haar recht dan in een zaal.”

Het ongecontroleerde leven op straat zorgt voor de mooiste momenten in de voorstelling, zoals kerkklokken die toevallig beginnen te luiden op het moment dat we op onze sterfelijkheid worden gewezen. Zone X wijst ons op onze fragiliteit, die vandaag op scherp wordt gesteld door de pandemie, de oorlog in Oekraïne en de klimaatverandering.

“Als er één boodschap in de voorstelling zit, dan is het toch wel deze,” besluit Scholiers, “Kijk eens goed naar wat er allemaal op het spel staat. Stel je voor dat we hier afscheid van moeten nemen. Misschien ga je een en ander zo weer waarderen en er vanzelf beter zorg voor dragen.”

Zone X, op locatie in onder meer Gent en Antwerpen, www.kyokoscholiers.be

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234