Zondag 18/08/2019

Street art

"Zonder internet stond streetart nergens": kunstenaars The Crystal Ship over Instagram en co.

Een kunstenaar aan het werk in Oostende. Beeld Henrik Haven

De kunstenaars van The Crystal Ship reizen de wereld rond om overal muren te beschilderen. In hun kielzog reizen steeds fotografen mee. Want dankzij mooie beelden op Instagram is de wereld van streetart ontploft. "De muur blijft, de foto reist."

Colectivo Licuado is al zes maand op de baan. Het duo uit Uruguay schilderde net een muur in Chili, zit nu in Oostende voor The Crystal Ship en de komende drie maanden reist het naar gelijkaardige festivals in Kroatië, Portugal, Duitsland, Italië, Roemenië, Nederland en Griekenland. 

"In Europa heeft elke kleine stad tegenwoordig een eigen festival", zeggen Camilo Núñez en Florencia Durán. In de Verenigde Staten zijn er voor hen iets minder mogelijkheden, net als de rest van de wereld. "Soms worden we gevraagd, soms sturen we zelf een aanvraag." 

Beeld Henrik Haven

In de zogenaamde HQ van The Crystal Ship, de plek waar de verfpotten en dozen vol spuitbussen staan, gegeten wordt en 's avonds in de zetels bier gedronken, druppelden de kunstenaars de voorbije dagen toe. Dat leidt af en toe tot enthousiast geroep en omhelzingen. "Het is een grote wereld, maar op den duur begin je elkaar te kruisen", vertellen Núñez en Durán. 

Deksel op de neus

Het is nog niet zo lang geleden, vertelt Bjorn Van Poucke, de organisator van Crystal Ship, dat hij net niet uitgescholden werd toen hij steden en gemeenten belde met de vraag of hij er een festival mocht organiseren. "Ik kreeg overal het deksel op de neus." 

Dat streetartfestivals – Van Poucke verkiest in Oostende de term 'kunstenfestival' – vandaag zo bon ton zijn, komt omdat (stedelijke) overheden ze hebben omarmd als een manier om wijken te verfraaien, toeristen te lokken en buurtbewoners bij elkaar te brengen. 

Maar ook: "Het internet is alles. Zonder zou dit allemaal onmogelijk zijn", vertelt Colectivo Licuado. Pakweg tien jaar geleden zat streetart nog diep in de underground. De kleine groep ingewijden vond elkaar op prille internetfora en gespecialiseerde zines.  Van Poucke: "Als Banksy midden jaren 90 een werk maakte, dan was het soms weken zoeken voor we wisten waar het stond: 'Dat type bakstenen vind je enkel in het noorden van de stad'."

Het internet is een enorme katalysator geweest, met vooral Instagram als een handige manier om een zichtbaar portfolio op te bouwen. "Mensen denken vaak dat Banksy de wegbereider was voor streetart, en hij heeft zeker geholpen. Maar de technologie evenzeer", vertelt Doug Gillen, die het graffiti- en streetartkanaal Fifth Wall runt. 

Gillen reist de wereld rond om streetart en de artiesten te filmen – hij komt net van een festival in Hong Kong – en maakt zo deel uit van een parallel circuit: de mensen die de werken vastleggen op beeld. Veelal fotografen die zich volledig toeleggen op allerlei vormen van streetart en zo ook binnen het wereldje naam maken. Zo ook Hendrik Haven, die hier in Oostende de kunstenaars volgt.

Beeld Henrik Haven

Want net door de tijdelijkheid en immobiliteit van streetart zijn sterke beelden van levensbelang. "Een werk kan morgen weg zijn. En van de 100 muren die je op Instagram liket, ga je er 90 wellicht nooit echt zien. Streetart leeft vooral digitaal", vertelt Gillen. Colectivo Licuado: "De muur blijft maar de foto reist." 

Validering op Instagram

En ook nog, over Banksy alweer, zegt Gillen: "Ik hou van het idee dat hij misschien van alles doet waar we niets vanaf weten. Want pas als hij er een foto van op Instagram zet, dan krijgt het werk een soort officiële validatie."

Gillen gebruikt de video's die hij maakt voor zijn eigen kanaal of wordt ingezet door de festivals zelf, zoals nu The Crystal Ship. Juxtapoz is een belangrijk magazine en er zijn kanalen als Street Art News of Street Art Globe. Dat laatste heeft op Instagram 6,8 miljoen volgers. 

Voorbereidingen voor The Crystal Ship. Beeld Henrik Haven

De artiesten zetten zelf ook beelden op Instagram, de big shots hebben zelfs mensen in dienst om hun sociale media te verzorgen. Gillen: "Het aantal volgers is zogezegd niet belangrijk voor kunstenaars, maar natuurlijk speelt dat wel mee." 

De zichtbaarheid zorgt er volgens hem alleszins mee voor dat dit de snelste en meest relevante kunstvorm is geworden. "Streetart heeft onze attitude ten opzichte van het woord 'kunst' veranderd. Een traditioneel elitaire wereld is nu vrij toegankelijk voor iedereen."  

Núñez en Durán van 
Colectivo Licuado vertellen dat ze het gevoel hebben dat ze met elke muur een stempel achterlaten in een stad. "Elk werk is een deeltje van ons." Sommige artiesten reizen net als hen van festival naar festival waar ze de affiche delen met collega's, anderen willen enkel solowerk. 

De grote angst van Gillen is dat streetart een slachtoffer wordt van zijn succes, nu grote bedrijven en multinationals de aantrekkingskracht hebben ontdekt en kunstenaars vragen om voor hen dingen te maken. "De grens tussen kunst en reclame wordt dan heel dun." 

Compromissen

Ook bij grote werken of festivals moeten soms compromissen gesloten worden. Een kleine tekening is makkelijk en snel gezet, ook zonder toestemming. Voor een hele muur hebben de kunstenaars een lift nodig en andere praktische hulp. Soms willen de organisatoren of de eigenaars van de muur inspraak. Zo werd ook in Oostende een ontwerp van iets minder naakt voorzien. 

Beeld Henrik Haven

De reacties op die evolutie zijn heel verschillend: iemand als Alec Monopoly laat zich graag fotograferen met dure patserbakken en rondborstige vrouwen, anderen blijven daar liefst zo ver mogelijk van weg en houden vast aan het anti-establishmentidee waar streetart, via de graffiticultuur, uit is gegroeid.  

Gillen is pragmatisch: het geld moet van ergens komen. "Bedrijven en overheden mogen betalen, maar niet beïnvloeden. Je wil ook dat er kunstwerken gemaakt worden die zichtbaar zijn voor de volgende generatie. Dat er iets is om hen te inspireren." 

De derde editie van The Crystal Ship start officieel op 7/4 in Oostende. thecrystalship.org

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden