Woensdag 21/04/2021

ReportageExpo 'BXL Universel II : Multipli.City'

Zo levendig en kleurrijk is het Babel aan de Zenne

Het werk van Pélagie Gbaguidi vertelt wat onderwijzen in een hoofdstad betekent. Beeld Philippe De Gobert
Het werk van Pélagie Gbaguidi vertelt wat onderwijzen in een hoofdstad betekent.Beeld Philippe De Gobert

Vijf jaar na de eerste expo over Brussel kun je in de Centrale gaan kijken naar het tweede deel. BXL Universel II : Multipli.City gaat op zoek naar de hartslag van wat er in de stad broedt en leeft. Marc Didden liet zich al onderdompelen in de veelheid aan culturen.

De Franse acteur Louis Jouvet (1887-1951) speelde voor zijn plezier toneel en af en toe, vooral voor het geld, ook weleens in een film. Van dat laatste medium had hij niet bepaald een hoge pet op. Men zegt dat hij vaak zei: “Au cinéma, le plus difficile c’est de trouver une chaise.” En daar is wel iets van aan. Een acteur die zijn weg moet zoeken op de bouwwerf die een filmset meestal is, doet er goed aan om te weten waar precies hij af en toe kan neerploffen op een stoel.

Mutatis mutandis is die zoektocht ook de mijne geworden telkens wanneer ik het afgelopen jaar toch wat corona-cultuur tot mij wilde nemen, in afwachting van betere tijden.

Het ontbreken van stoelen en banken heeft zowel mijn privéleven als mijn museum- en galerijbezoek de laatste tijd serieus beperkt. Onze hele openbare ruimte is trouwens gericht op jonge, gezonde mensen die leven in een wereld waar geen handvatten nodig zijn, waar scheefgezakte stoepen en vastgelopen roltrappen absoluut geen bezwaar vormen. Voor oudere mensen en al degenen die niet meer 100 procent te been zijn geldt nog steeds: le plus difficile c’est de trouver une chaise.

Ruimdenkend

Toen ik me vorige week aanbood bij de Centrale for Contemporary Art, een immense museale ruimte die zich ophoudt in een voormalige fabriek vlak bij het Brusselse Sint-Katelijneplein (om nog preciezer te zijn: tussen het partijkwartier van de Open Vld en een klokkentoren uit 1626), werd mij uiterst hoffelijk en op eenvoudig verzoek een stoel bezorgd. Ik gebruikte hem als uitvalsbasis om de levendige en kleurrijke tentoonstelling BXL Universel II : Multipli.City die zich rondom mij afspeelde te bezoeken en ging er af en toe zitten om na te denken over wat ik zag en hoorde. Dat was niet weinig. Zoals steeds bij tentoonstellingen in de Centrale is het aanbod van wat er getoond wordt veelzijdig, ruimdenkend en wars van alle pretentie. Het kunstencentrum wordt sedert 2012 met vaste hand geleid door Carine Fol, destijds ook al de bezielster van het kleine maar fijne museum Art en Marges in de Marollen.

Curator Fol: “Wij tonen in essentie vooral Brusselse – zowel Belgische als internationale – artiesten. Bij solotentoonstellingen nodigt een Brusselaar in regel ook nog een internationale collega uit. Onze groepstentoonstellingen zijn vaak thematische expo’s rond filosofische of politieke onderwerpen, met een scherpe nadruk op de diversiteit die de actoren binnen de hedendaagse kunstwereld zo typeert.”

Vincen Beeckman. Beeld Philippe De Gobert
Vincen Beeckman.Beeld Philippe De Gobert

BXL Universel II : Multipli.City (een hele mondvol, moet ik toegeven nadat ik de naam van de expo telefonisch aan een vriend wilde meedelen) is het uitstekende tweede luik van de over vijftien jaar gespreide tentoonstellingscyclus BXL Universel.

Alhoewel dit luik zich helemaal losrukt van de eerste aflevering van BXL Universel, uit 2016 alweer, sluit het er ook naadloos bij aan. Opnieuw blijkt uit de geselecteerde kunstwerken een liefde voor sociaal geëngageerde projecten, een zeer open visie op kunst, die erg naar buiten gericht is en, nogmaals, vooral niet elitair of pretentieus is, alhoewel altijd gericht op kwaliteit en authenticiteit.

Waar het eerste luik nog wat in nostalgie baadde en hier en daar zelfs een post-Expo ’58- gevoel meedroeg, gingen Carine Fol en haar cocurator Tania Nasielski deze keer op zoek naar de hartslag van wat er in de stad anno nu broedt, leeft en naar boven borrelt. Als ik aan mevrouw Fol vraag wat nu precies de selectienorm was voor de artiesten die in deze aflevering hun werk mogen zien staan, liggen, hangen of laten horen, is het antwoord duidelijk. “Diversiteit, interculturaliteit zo eigen aan de kosmopolitische hoofdstad en een geëngageerde kijk op de maatschappij. Zeer persoonlijke universums, eerder mid-career artists die wij al lang volgen. Ook enkele kunstenaars die participatief werken. En, dat zal je gemerkt hebben, veel vrouwen ook.”

Een bel, een verhaal

Oussama Tabti is geen vrouw maar toch is het werk ‘Parlophones’ van deze Algerijnse Brusselaar het eerste wat mij opvalt tijdens mijn rondgang. Het is een eenvoudige installatie die bestaat uit een collectie deurbellen zoals je die aan de gevel van vrijwel ieder huis in Molenbeek, Sint-Joost of elke andere gemeente langs de Brusselse kanaalzone aantreft; een knutselwerk van naamplaatjes, draadwerk en diverse soorten belknoppen. Er staat zelden een naam bij die ‘Belgisch’ klinkt. Meestal treffen we er patroniemen aan waar de zon doorschijnt. Veel mensen uit de Maghreb-landen, maar de laatste jaren werkelijk volk vanuit de hele wereld.

In Tabti’s werk levert elke druk op de bel een verhaal op. Een verhaal van mensen die in Brussel zijn aangekomen en er een (t)huis hebben gevonden. Waar taal geen strijdmiddel is maar een pasmunt om met elkaar te kunnen omgaan in onze hoofdstad waarvan de naam, laten we dat nooit vergeten, begint met de B van Babel.

'Parlophones' van Oussama Tabti. Beeld Philippe De Gobert
'Parlophones' van Oussama Tabti.Beeld Philippe De Gobert

Even ontroerend is het werk van Pélagie Gbaguidi dat in een ‘schoolse’ sfeer baadt, wat betekent dat de uiterlijke kenmerken van het schoolleven (banken, borden, speelgoed, krijt, allerlei soorten gerief) gebruikt worden om het verhaal te vertellen van wat onderwijzen in een hoofdstad betekent. Gbaguidi trekt de lijn ook door van het kunstzinnige naar het dagdagelijkse: er wordt via workshops met een rist hoofdstedelijke kids gewerkt aan de praktijk van leven en leren in het Babel aan de Zenne.

Laat ons daarna even verpozen in het café Africa Moto van Vincen Beeckman, daar waar Tonton Roger de dans leidt. Zijn motief luidt ‘Laisse parler les gens’. En dat is wat de mensen daar doen. Beeckman luistert mee en noteert. Zijn fotokamer in de Centrale is er een waar het goed toeven is.

Er werd ook geschilderd voor deze BXL Universel. Hadassah Emmerich, een Nederlandse kunstenares die woont en werkt in Brussel, maakte achter in de grootste ruimte van de Centrale een monumentale wandschildering waarbij het woord ‘kleurrijk’ een understatement is. “Exotisme” zei de ene. “Niet echt kunnen kiezen tussen abstract en figuratief” hoorde ik iemand anders brommen.

Indrukwekkend in ieder geval. Warm ook. Vond ik.

De monumentale wandschildering van de Nederlandse Hadassah Emmerich. Beeld Philippe De Gobert
De monumentale wandschildering van de Nederlandse Hadassah Emmerich.Beeld Philippe De Gobert

Goed om weten is ook dat de samenstellers er heel erg op wijzen dat deze editie van BXL Universel veel meer is dan een expositie. Er worden vanuit de Centrale bruggen gebouwd naar andere organisaties (Brussel Behoort Ons Toe, Moussem, Globe Aroma en Zinneke), er worden talrijke nevenactiviteiten georganiseerd, er zal kunst te zien zijn in vitrines in en om het Sint-Katelijneplein. Er komen vertel-ateliers.

En over vijf jaar, laat ons dat hopen, een derde luik? Fol: “Daar zijn we natuurlijk al over aan het nadenken. De eerste editie had het over de utopische stad, deze editie gaat dus voluit voor multi- en interculturaliteit en het associatieve: kunst als koppelteken in de stad, de huidige stad. Het derde luik zal erg toekomstgericht zijn. We discussiëren nu al met de verenigingen die aan dit luik deelnemen over pistes die verder uitgewerkt zullen worden naar 2026 toe, en zelfs naar 2030, wanneer Brussel cultuurhoofdstad wordt.”

Vreedzame clash

“Kan kunst de stad redden?” vraagt Eric Corijn zich af in zijn bijdrage aan de catalogus die bij BXL Universel II : Multipli.City hoort. Ik vermoed dat het hier geen quizvraag betreft, maar ik beantwoord ze toch graag met een volmondig “ja”.

Kunst, en bij uitbreiding alle cultuur, is zeker bepalend voor de leefbaarheidsindex die men in allerlei lijstjes zo graag aan steden toebedeelt. In een gecompliceerde, bonte stad als Brussel, die niet kan rekenen op, of af te rekenen heeft met een leitkultur, is het niet zo dat een nieuwkomer die zich assimileert met een van de gangbare culturen ook automatisch inburgert. En, slecht nieuws voor wie graag simpel denkt: het gaat in Brussel, na Dubai de meest kosmopolitische stad ter wereld, allang niet meer over een spanningsveld tussen een Vlaamse Gemeenschap en de Communauté Française maar om een meestal vreedzame clash tussen werkelijk tientallen talen en een multitude aan culturen.

Fol: “Kunst als koppelteken. Dat is wat deze expo, die tegelijk ook een forum wil zijn, beoogt. Een patchwork van eigenzinnige projecten, een beeldend parcours door internationale kunstenaars die ervoor kozen om in Brussel te leven en te werken.”

Maar geloof ons vrij: zelfs als u niet in Brussel leeft of werkt, zal u er welkom zijn. Er zijn weinig stoelen voorhanden maar er is veel te zien.

BXL Universel II : Multipli.City loopt nog tot 12 september 2021 in de Centrale for Contemporary Art, Sint-Katelijneplein 44 in Brussel.

Deelnemende kunstenaars: Younes Baba-Ali, Vincen Beeckman, Aleksandra Chaushova, Effi Weiss, Amir Borenstein, Hadassah Emmerich, Pélagie Gbaguidi, Stephan Goldrajch, Sabrina Montiel-Soto, Anna Raimondo, Lázara Rosell Albear, Oussama Tabti.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234