Zaterdag 03/12/2022

Satirerel Erdogan

Zijn de makers van De Ideale Wereld te ver gegaan met Erdogan-satire?

De heren van De Ideale Wereld: Sven Leijer, Otto-Jan Ham en Jelle De Beule Beeld SBS Belgium
De heren van De Ideale Wereld: Sven Leijer, Otto-Jan Ham en Jelle De BeuleBeeld SBS Belgium

Het satirische actualiteitsprogramma De Ideale Wereld heeft gisteravond de draak gestoken met de Turkse president Erdogan. Opmerkelijk, want een Duitse komiek die dat eerder deze week gedaan heeft, dreigt een proces aan zijn been te hebben. Moeten de makers van het populaire Canvas-programma ook beginnen vrezen?

Fernand Van Damme

"Ik zweer u, ik heb nog nooit een vrouw geslagen. Bij ons thuis is dat altijd omgekeerd. (...) Ik zweer u, ik heb nog nooit een geit geneukt. Dat was ook omgekeerd."

De makers van De Ideale Wereld hebben gisteren een filmpje getrukeerd waarin de Turkse president 'reageert' op de speech van de Duitse televisiekomiek Jan Böhmermann. Die heeft Erdogan vorige week in bijtende satire onder meer een 'rugridder en geitenneuker' genoemd en moet sindsdien vrezen voor vervolging. In Duitsland is het beledigen van een buitenlands staatshoofd immers strafbaar en bondskanselier Angela Merkel lijkt het ook niet voor Böhmermann te zullen opnemen.

Hoe zit dat in België? Moeten de makers van De Ideale Wereld nu ook vrezen voor vervolging en kan dat zomaar? Leo Neels, professor Mediarecht aan de KU Leuven: "In België is het lang verboden geweest om buitenlandse staatshoofden te beledigen, maar in 2005 is de wet uit de 19de eeuw afgeschaft. Die is er gebeurd na het arrest 'Colombani tegen Frankrijk'."

In dat arrest van 2002 vond het Europees Mensenrechtenhof dat de veroordeling van de Franse krant Le Monde wegens majesteitsschennis van de Marokkaanse koning in strijd was met de persvrijheid. Het Hof oordeelde dat de speciale wet die in Frankrijk nog bestond maar beter kon afgeschaft worden.

Leo Neels Beeld belga
Leo NeelsBeeld belga
Het omstreden fragment in De Ideale Wereld Beeld
Het omstreden fragment in De Ideale Wereld

Neels: "Zelfs voor de afschaffing is die voormalige wet van het Belgische Strafwetboek zelden of nooit actief aangewend."

Jaren geleden werd ze eens van onder het stof gehaald toen, naar aanleiding van een pausbezoek van Johannes Paulus II, pausonvriendelijke affiches ('Hij komt, hij kan ze kussen') verspreid waren. Ook voormalig dictator Mobutu heeft er zich wel eens op beroepen om kritische journalisten de mond te snoeren. Maar nu kan dat dus niet meer.

"Het recht op vrije meningsuiting is bepaald in de Belgische Grondwet en het Europees Verdrag voor de Rechten van de Mens", zegt Neels. "Die laatste is dominant, dat wil zeggen dat het internationaal recht voorrang heeft op het nationaal recht. Als we naar die rechtspraak kijken, dan zie je dat daar een zeer ruime mogelijkheid tot expressie is, ook voor meningen die ons ontredderen, beledigen of shockeren."

Neels voegt er nog aan toe dat publieke figuren die gezag uitoefenen, "bijvoorbeeld de Turkse president", aan veel scherpere kritiek onderworpen kunnen worden. "Van hen wordt immers verwacht dat ze een groot incasseringsvermogen hebben die scherpe, beledigende en onfatsoenlijke taal kan verdragen."

De makers van De Ideale Wereld kunnen volgens de KU Leuven-professor op hun beide oren slapen. "Onze rechtsbescherming is extreem solide tegenover dit soort gevallen."

Turks president Erdogan en Duits televisiekomiek Jan Böhmermann Beeld EPA
Turks president Erdogan en Duits televisiekomiek Jan BöhmermannBeeld EPA

Fuck koning Filip?

Opmerkelijk, in België bestaat de wet op de majesteitsschennis wel nog. Die luidt dat al wie de koning beledigt in het openbaar via geschriften, drukwerk of prenten een gevangenisstraf tot drie jaar riskeert. Tot een rechtszaak kwam het evenwel bijna nooit. Er gaan al jaren stemmen op voor een wetswijziging. In 2013 probeerden de toenmalige N-VA-Kamerleden Theo Francken en Kristien Van Vaerenbergh er nog een wetsvoorstel door te krijgen.

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234