Zaterdag 04/04/2020

Kunst

Zes Belgische kunstenaars over hét urinoir

Een replica van Marcel Duchamps 'Fountain'Beeld BELGAIMAGE

De 'Fountain' van Marcel Duchamp bestaat honderd jaar. Waarom dat zo'n big deal is, leest u hier. We vroegen gelijk ook aan enkele Belgische kunstenaars of Duchamp hun dada is.

Michaël Borremans, schilder

"Duchamp is één van de grondleggers van de hedendaagse kunst. Een aantal van zijn werken, zijn essentieel geweest voor de verdere ontwikkeling van de kunst. Hij heeft de readymade uitgevonden, en die readymade, dat is een statement. 

Ik hou van Marcel Duchamp om zijn revolutionaire attitude. Hij werd vaak misbegrepen en zijn werk is pas decennia later naar waarde geschat. Waar hij precies zit in mijn eigen werk kan ik niet zeggen. Ironie, dat hebben we alvast gemeen. Maar hij zit gewoon diep in de fundamenten van ieder hedendaags werk. Duchamp staat aan de wieg van de conceptuele kunst, en relevante hedendaagse kunst is nu eenmaal altijd - in meer of mindere mate - conceptueel."

Beeld Wouter Van Vooren

Wide Vercnocke, stripauteur

"Ik wil niet per se ergens in passen, maar ik heb er niets op tegen dat een deel van mijn werk als dada zou worden bestempeld. Zeker mijn live tekenevenementen, waarin ik surf op improvisatie en inspiratie van poëzie, muziek en voordracht. Het je m'en fou-gehalte van het dadaïsme spreekt me enorm aan.

Toen ik nog studeerde, was er een student vrije kunsten die als project met een stoel rondliep. Dag in dag uit, tot die stoel uit elkaar viel. Vervolgens bleef hij met de stukjes rondlopen. Dat leek me redelijk geniaal, en erg dada. Ik leerde het urinoir van Duchamp kennen tijdens de lessen kunstgeschiedenis. De readymade was daarin een welkome afwisseling. Ze sprak tot mijn verbeelding omwille van de droogheid van het idee. Plots leek mijn pennenzak museumwaardig."

Kasper Bosmans, beeldend kunstenaar

"Als je kijkt naar de kunstenaarswereld van vandaag is het leuk om te zien dat hij daar toen al de draak mee stak. Ik heb zijn werk leren appreciëren door een boek van Calvin Thomkins, die zijn leven heeft gewijd aan essays over Duchamp. Ik had nooit verwacht dat zijn werk zo humoristisch was, en ik heb me met dat boek echt een kriek gelachen. Door dat anekdotische heb ik hem leren appreciëren. 

Zijn flessenrek, ook één van zijn bekende readymades, heeft Duchamp ooit achtergelaten in zijn atelier met een brief voor zijn zus. Daarin stond 'als je dit op het rek schrijft, dan is het kunstwerk af'. Belangrijke nuance: de term 'readymade' is ontstaan door hoe mensen zijn werk zagen, maar het was veel meer dan dat.

Duchamp had een bepaalde street cred. In de laatste jaren van zijn leven werkte hij nog ergens aan in het geniep. Toen dat bij zijn dood werd geopenbaard, was iedereen teleurgesteld. Precies wat hij wou: het hele aura rond zijn persoonlijkheid ontkrachten. Duchamp was een meestermanipulator die zijn omgeving continue controleerde. Of misschien was hij gewoon een ontembare speelvogel. Dat kan ook."

Kasper Bosmans tijdens HISK Open Studios in 2013Beeld jonas lampens

Anne-Mie van Kerckhoven, digitaal kunstenaar  

"Ik weet nog dat ik speciaal naar Philadelphia ben getrokken om Het grote glas van Duchamp te bekijken. Dat vind ik een heel belangrijk werk. Bij het urinoir vind ik vooral het verhaal erachter opmerkzaam. Het originele werk bestaat niet meer. Het is destijds wellicht gewoon bij het vuilnis gezet.

Zijn werk is zo ingebakken in het ironische discours van de hedendaagse kunst dat je er onmogelijk geen rekening mee kan houden. Maar ik denk toch dat zijn werk eerder als grap en als provocatie bedoeld was. Hij heeft de sérieux van kunst flink onderuitgehaald, en hij was ook de voorloper van de installatie. Hij zette een object in de ruimte en liet die ook meespreken."

Luc Tuymans, schilder

"Marcel Duchamp was voor mij een late ontdekking. Maar ik ben blij dat ik pas laat zijn biografie gelezen heb. Anders zou hij een reusachtige impact op mij hebben gehad. Volgens mij was Duchamp een zeer esthetische kunstenaar uit de hogere bourgeois, een kunstenaarsfamilie. Er zit toch een element van luxe in het idee dat je de mentale perceptie van iets kan keren. Het urinoir en wat dat zei over hoe je een object valideert, was een kleine bom.

Beeld jonas lampens

Ik heb hem nooit beschouwd als een lid van de avant-garde. Op zeer pertinente wijze – zonder zich te overstretchen door teveel te doen – wilde hij het perfecte werk leveren. Voor mij is dat redelijk middeleeuws. Niettemin is hij een interessant en belangrijk kunstenaar. Hij was de eerste die zich als drag queen presenteerde, en hij inspireerde daarmee Andy Warhol. Die heeft zijn werk in feite verder gezet."

Koen Vanmechelen, beeldend kunstenaar

"Ik heb een doodnormale kip uit de boerderijsfeer gehaald en in een artistieke context geplaatst. Dan krijg je een heel ander verhaal. Daarin merk ik zeker een bepaalde gelijkenis tussen mijn werk en dat van Duchamp, zij het in een andere context, een andere vorm en een andere tijd.

Het werk van Duchamp grijpt me aan. Hij heeft de kunstgeschiedenis overhoop gehaald. Duchamp trok zijn urinoir volledig uit de context, waardoor we het object anders gingen bekijken en in vraag stellen. Personen die van betekenis zijn geweest voor de kunstgeschiedenis laten een soort van golf na, waar je onbewust op meevaart."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234