Donderdag 01/12/2022

InterviewAnton Corbijn

Zelfs Anton Corbijn fotografeert met zijn telefoon, en ook dan herken je zijn meesterschap

‘Tui, the neighbour’s pup’, Shela, Kenia 2022. Beeld Anton Corbijn
‘Tui, the neighbour’s pup’, Shela, Kenia 2022.Beeld Anton Corbijn

Het werk van Anton Corbijn is over het algemeen gestileerd, zwart-wit en geënsceneerd. Met zijn telefoon is hij een andere fotograaf: losser, kleurrijker. Instanton toont een vrolijker Corbijn.

Marije Nieuwland

“Ik hou er helemaal niet van om camera’s bij me hebben. Dan ben je zo’n fotograaf. Dat heeft mij nooit zo gelegen.” Een misschien wat onverwachte uitspraak uit de mond van Anton Corbijn (67), die vanaf de jaren zeventig naam maakte als muziekfotograaf. Hij nam analoge contrastrijke zwart-witportretten van artiesten als Miles Davis, Nick Cave en David Bowie, hij schoot de bekendste videoclips van U2 en Depeche Mode en zijn films A Most Wanted Man en The American waren te zien in de bioscoop. In één blik op zijn werk maakt duidelijk hoe vakkundig Corbijn zijn camera gebruikt. Toch wil hij zich geen ‘cameranerd’ noemen: “Ik vind camera’s mooi, maar ermee slepen vind ik altijd zo’n gedoe.”

Onderweg neemt Corbijn dus geen zware cameratas mee, maar wel zijn mobiele telefoon. Waar fotografie eerst alleen werk was, on set, veranderde dat in 2011 toen hij voor het eerst een telefoon met ingebouwde camera in handen kreeg. Elke plek werd een decor en zijn vrienden en geliefde Nimi werden de belangrijkste modellen in zijn mobiele foto’s. En nu is zijn mobielefotobibliotheek een boek: Instanton.

Instanton werd onlangs gepresenteerd in Amsterdam tijdens de fotografiebeurs Unseen. Het fotoboek oogt in veel opzichten anders dan het werk waar Corbijn om bekend staat. Instanton is kleurrijk, persoonlijk en speels. “Ik zie iets en zet het op de foto. Dat is anders dan vaak in mijn werk. Dan ben ik bezig met wat ik ga fotograferen, hoe ik dat ga doen en wat ik eruit wil halen qua emotie of wat dan ook. Hierbij heb ik dat niet.”

De foto’s in Instanton zijn niet voor het boek gemaakt, maar komen rechtstreeks uit Corbijns telefoon. Dat maakt het enigszins ongeregisseerd en fragmentarisch. Maar bij elkaar vormen de tien jaar aan momentopnamen toch een verhaal. “Daardoor voelt het als een soort dagboek”, aldus Corbijn. “Je ziet waar ik dagelijks naar kijk en dat ik iets meer fun heb in mijn leven dan mijn andere boeken suggereren.”

Anton Corbijn: ‘Je ziet waar ik dagelijks naar kijk en dat ik iets meer fun heb dan mijn andere boeken suggereren.’ Beeld EPA
Anton Corbijn: ‘Je ziet waar ik dagelijks naar kijk en dat ik iets meer fun heb dan mijn andere boeken suggereren.’Beeld EPA

Blader door de eerste pagina’s en de dagboeksfeer is meteen voelbaar. Je waant je in de wereld van Corbijn, wat betekent: overal ter wereld. De foto’s zijn vaak onderweg genomen, vanuit de auto of het vliegtuig, in een hotel of op een filmset.

Corbijn deelt in het boek een aantal gedachten over digitale, mobiele en analoge fotografie. Hij schrijft hoe hij sinds zijn 18de fotografeert met dezelfde zwart-witcamera en alle technologische innovaties op het gebied van fotografie aan zich voorbij heeft laten gaan. Want hij houdt van de spanning tussen het moment waarop een analoge foto genomen wordt en dat waarop het resultaat zichtbaar wordt.

Die spanning ziet Corbijn als een ‘natuurlijke imperfectie’ die bij digitale fotografie ontbreekt: “Mensen kijken achterop de digitale camera en proberen dezelfde foto opnieuw en opnieuw te maken en dan wordt het plaatje al snel te perfect.”

Corbijn waardeert de imperfectie van zijn uit de hand geschoten analoge werk. Het digitale tijdperk heeft naar zijn idee zowel een streven naar perfectie voortgebracht als een oneindige verzameling aan visueel oninteressante beelden. De camera in je telefoon nodigt uit om alles altijd maar vast te leggen, wat Corbijn omschrijft als een ‘point and shoot’-mentaliteit. “Iedereen is tegenwoordig fotograaf. Wereldwijd wordt zoveel vastgelegd; van je eten tot aan selfies met vrienden en vriendinnen. We are drowning in a lot of nothingness – we verdrinken in een zee van nietsigheid.” Maar doet Instanton dat niet ook? Aan selfies en mooie borden met gerechten die zo op Instagram kunnen, ontbreekt het in elk geval niet. “Ik was inderdaad bang daar zelf aan bij te dragen.”

‘New York and Nimi’s reflection’, New York 2016

null Beeld Anton Corbijn
Beeld Anton Corbijn

“Nimi spiegelde mooi in het raam en dit waanzinnige hotelgebouw reflecteerde weer in dat andere gebouw. Zodra ik het zie, staat het al bijna op de foto.” Point and shoot. Wel neemt Corbijn altijd zijn ervaren fotografische blik mee, hoe snel hij iets ook vastlegt. “Compositie is het makkelijkste wat er is voor mij. Dat gaat zo natuurlijk. De foto’s zijn daardoor ook echt gecomponeerd als foto’s.”

Een spel van spiegelingen, lijnen en kleuren vloeit door het boek. De mobiele camera mag dan volgens Corbijn ‘het vakmanschap van analoge fotografie missen’, dat hij vakkundig met een telefoon kan fotograferen, wordt wel duidelijk. Vakkundig, zonder te streven naar perfectie. “Analoog fotografeer ik uit de hand en gebruik ik langere sluitertijden. Mensen die alleen digitaal fotograferen vinden het dan meestal een onscherpe foto, maar ik vind dat je op die manier iets van een ziel toelaat. Dat probeer ik ook met mijn telefoon. Ik blijf bezig met niet-perfecte fotografie.” Zo laat ook de reflectie van Nimi in het raam beweeglijkheid zien: “Het is niet een bewogen foto, maar een foto met een beetje beweging.”

‘Arriving at Charles de Gaulle early am’, Parijs 2015

null Beeld Anton Corbijn
Beeld Anton Corbijn

Beweeglijkheid kan ertoe leiden dat een foto geschilderd lijkt, blijkt uit de omgevingsbeelden die Corbijn voornamelijk rijdend, vliegend of varend vastlegde. Terwijl het vliegtuig bezig is aan de landing op het vliegveld van Parijs, maakte Corbijn een foto van het Franse landschap. De hoge horizon, warme kleuren van het ochtendlicht en de vlekkerige imperfectie waar hij zo van houdt, doen de foto haast op een schilderij lijken. De vegen van kleuren lijken met een kwast aangebracht.

Dromerige reisbeelden geven Instanton iets reportage-achtigs. Het toont niet alleen een intieme dagboeksfeer, maar ook het verhaal van succes, roem en rijkdom. Want dat is Corbijns leven: een concert bijwonen van Bruce Springsteen in Berlijn, een videoclip filmen in Montreal en uit eten met Bono bij Noma in Kopenhagen (het restaurant voert al vijf jaar de lijst van beste restaurants ter wereld aan).

“Het is onzin om te ontkennen dat ik zo leef. Ik reis veel, want ik fotografeer niet in een studio, maar daar waar de mensen zijn. Ik doe dat al sinds de jaren zeventig en ken zo langzamerhand heel veel mensen die ook weleens voorkomen op de foto’s.” Instanton laat je meevliegen, ver van huis, ver van het hier en nu. Beelden vanuit het vliegtuig tonen de verschillende plekken waar Corbijn de foto’s voor zijn dagboek schoot.

‘Selfie with Francis Coppola’, Marrakech 2015

null Beeld Anton Corbijn
Beeld Anton Corbijn

Het intieme inkijkje in Corbijns leven dat Instanton geeft, creëert ook afstand tussen hem en publiek. Op de ene foto voelt Corbijn dichtbij, op de andere ver weg. Sommige foto’s doen beide, zoals de selfie in black tie met filmregisseur Francis Ford Coppola, bekend van The Godfather en Apocalypse Now. De achtergrond is een rode loper setting met pers, limousine en felle lampen.

Corbijn neemt de foto en kijkt recht in de camera, al staat hij er zelf maar half op. Coppola draait zich om naar Corbijn en kijkt hem recht aan. Hij lijkt zich nét te realiseren dat Corbijn een selfie met hem maakt, maar is te laat om de camera in te kijken en ‘goed’ op de foto te staan. Het resultaat is een wat onbeholpen selfie, waarbij roem op een intieme en grappige manier in beeld wordt gebracht. Corbijn speelt ermee. “Zelf ervaar ik die glamour-kant niet zo.”

‘Nimi in the kitchen’, Den Haag 2022

null Beeld Anton Corbijn
Beeld Anton Corbijn

Wanneer Nimi in beeld komt, wordt Corbijn echt persoonlijk. “Nimi is een groot onderdeel van mijn leven. We zijn net getrouwd, maar zijn al vrienden sinds 1994. Als je met iemand bent, dan maak je snel foto’s van die persoon. En het is fun.” In de vele foto’s met Nimi staat intimiteit op de voorgrond en wordt de ‘fun’ zelfs tastbaar.

De foto waarop Nimi een ‘komkommertong’ uitsteekt, brengt meteen een lach op Corbijns gezicht. “Dit was in de keuken tijdens het koken. Je ziet een komkommer, maar als je goed kijkt zie je een komkommer waarvan een stukje is afgebeten. Dat stuk heb ik er afgebeten. Het lijkt zo een hele lange tong.” Dit soort foto’s maakt ook dat de dagboeksfeer verder reikt dan een ‘inkijkje’ in Corbijns wereld. Het afgebeten stukje van de komkommer maakt Corbijn zichtbaar in de foto, samen met Nimi. De knusse speelsheid komt door alle zintuigen binnen.

‘Tui, the neighbour’s pup’, Shela, Kenia 2022

null Beeld Anton Corbijn
Beeld Anton Corbijn

Corbijn valt niet voor een streven naar perfectie, ook niet met zijn mobiele telefoon. “Het is mooi dat je eigenlijk geen detail ziet. Het is bijna een zwart masker”, zegt hij over het haast aanraakbare beeld van de hond van de buren in Shela, waar hij en Nimi deels wonen. De rafelige randen, ruis en het zwart doen denken aan zijn analoge werk. Onderbelichting leidt ertoe dat het onduidelijk is waar het oor eindigt en het hoofd begint. Juist de imperfectie die bestaat in de donkere vlakken en korreligheid brengt de foto, en daarmee de hond, nabij. “Met ruis heb je het idee dat het onderdeel van het leven is, dat je iets pakt. Een foto moet voor mij toch altijd een beetje een gestolen moment zijn.”

Joshua tree

In 1986 fotografeerde Corbijn U2 voor het nieuwe album dat de band op de planning had staan. Corbijn wilde graag een foto van de band en een joshua tree (een soort yucca-boom). Het resultaat werd de albumcover en The Joshua Tree werd de titel. Sindsdien is hij de huisfotograaf en een goede vriend van de bandleden. In 2005 publiceerde Corbijn het fotoboek U2 & I met alle foto’s tussen 1982 en 2004. In Instanton is Bono ook op een aantal foto’s te zien. Deze beelden tonen de innige vriendschap tussen Corbijn en Bono.

Anton Corbijn, ‘Instanton’, Hannibal Books, 287p., 55 euro

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234