Donderdag 23/09/2021

AchtergrondPlaat van 1991

‘Zap Mama’ van Zap Mama: hier keken de bleke Belgische festivalgangers in 1991 raar van op

Zap Mama. Beeld rv
Zap Mama.Beeld rv

Met hun bruisende debuut bewees Zap Mama in 1991 dat België niet alleen een land is van newwave, postpunk en aardedonkere elektronische muziek maar ook van wervelende Afrikaanse bastaardpop. In Amerika luisterde men met rode oortjes mee.

“Ik was meteen weg van hun a capella-sound”, zo vertelde David Byrne van de wereldberoemde Amerikaanse band Talking Heads ooit in het Canvas-programma Belpop waar hem werd gevraagd naar het appeal van Zap Mama’s titelloze debuut. “Ik hoorde pygmeeëngezang, Cubaanse muziek en Europese middeleeuwse muziek, allemaal door elkaar. Verbluffend, vond ik.” Hoe komt de frontman van een van de invloedrijkste alternatieve bands uit de jaren tachtig in vredesnaam in contact met Zap Mama?

In 1991 is Zap Mama een vooralsnog obscure nicheband uit een landje dat op dat moment de muziekindustrie teistert met new beat en Technotronic. Een manager met internationale connecties doet wonderen, zo blijkt: Teddy Hillaert speelt hun muziek door aan Byrne. Die brengt in ’93 het titelloze debuut van de Brusselse dames opnieuw uit op zijn eigen platenlabel Luaka Bop. Voor de Amerikaanse markt wordt het album omgedoopt tot Adventures In Afropea en groeit het datzelfde jaar uit tot het best verkochte wereldmuziekalbum in de VS.

‘Zap Mama’ van Zap Mama

• verscheen op 15 november 1991

• Het album werd geproduceerd door Brusselaar Vincent Kenis, die later een cultreputatie verwierf als producer van de Congolese band Konono N°1.

• De bekendste single ‘Brrlak!’ werd pas opgenomen in 1992 en werd toegevoegd aan een heruitgave van de plaat.

• Het album werd in 1993 onder de naam Adventures in Afropea uitgebracht op het Luaka Bop-label van David Byrne.

Die Amerikaanse heruitgave stond in ‘93 bovenaan de hitparade van bestverkochte wereldmuziekalbums volgens Billboard.

Tot aan dat moment heeft Zap Mama er opvallend genoeg een behoedzaam, weinig hobbelig parcours opzitten. Aan het einde van de jaren tachtig bloeit de band heel organisch open. Haar discipline dankt de groep aan spilfiguur Marie Daulne, de dochter van een witte Belgische vader en een Congolese moeder die haar eerste levensjaren doorbrengt in het Congo van de jaren zestig. Kort na de Congolese onafhankelijkheid wordt Daulnes vader er vermoord en ziet haar moeder zich verplicht met haar vier kinderen naar België te vluchten, waar zij terechtkomen in de Brusselse Matongewijk.

Van haar moeder leert Marie Daulne Congolese rijmpjes en krijgt ze de Congolese rumba te horen. Maar in Brussel vangt Daulne ook andere geluiden op, zoals de volksmuziek van Annie Cordy die bij haar een liefde voor catchy melodieën aanwakkert. Na klassieke zanglessen en pianolessen en een flirt met de muziek van Neil Young trekt ze opnieuw naar Congo, op zoek naar haar wortels. Ze dompelt er zich onder in de gezangen van de pygmeeën die de basis zullen vormen voor het debuut van Zap Mama.

Het titelloze debuut van Zap Mama in 1991. Beeld rv
Het titelloze debuut van Zap Mama in 1991.Beeld rv

Believe the hype

Wanneer het kwintet die plaat in ’91 uitbrengt op het Brusselse platenlabel Crammed Discs, kijkt de doorsnee Belgische muziekliefhebber raar op. De wereld wordt op dat moment geregeerd door Amerikaanse grunge en Britse dance. Madonna, Prince, George Michael en Michael Jackson domineren nog steeds de hitparades. Van op Afrikaanse polyfonie gestoelde a capella-liedjes hebben de Belgische festivalgangers hoegenaamd geen kaas gegeten. Of het moet zijn dat u in 1990 de allereerste editie van Couleur Café bezocht, een Brussels festival dat zich van de concurrentie onderscheidt door in te zetten op Afrikaanse en Zuid-Amerikaanse artiesten. Zap Mama speelt er dat jaar een van zijn allereerste concerten en vervelt er van undergroundsnoepje tot beloftevolle indie-act met internationaal potentieel.

Wie in die tijd een beetje verder kijkt dan zijn of haar neus lang is, ziet wereldwijd gelijkaardige muzikale cocktails het bleke popwereldje overspoelen. Een heuse world music-hype dient zich aan. Peter Gabriel maakt dan al grote sier met zijn WOMAD-festival, dat bands van overal ter wereld een podium biedt. Sting en Paul Simon betuigen in de media met veel poeha hun liefde aan respectievelijk Braziliaanse en Zuid-Afrikaanse muziek. David Byrne richt in New York het platenlabel Luaka Bop op, dat platen van Braziliaanse en Cubaanse artiesten uitbrengt. Langzaamaan groeit bij westerse muziekfans een gevoeligheid voor ‘exotische’ muziek die tot ver buiten het referentiekader van de traditionele rock-’n-roll valt. Zap Mama zal ten volle profiteren van deze hype.

Stevie Wonder

Los van de tijdgeest doet het Zap Mama-debuut adembenemend aan. De stemmen van Marie Daulne, Cécilia Kankonda, Céline ’t Hooft, Sabine Kabongo en Sylvie Nawasadio vervlechten zich er prachtig met elkaar. In ‘Plekete’ zorgen ze voor een wonderlijk luisterspel dat zich ontpopt tot een onweerstaanbaar dansnummer. Het koddige ‘Brrrlak!’ groeit uit tot een radiohit en geldt anno 2021 als een dijk van een belpopklassieker. Elders betoont Daulne eer aan haar Afrikaanse invloeden zoals in ‘Marie José’, een liedje dat ze in Congo opving en waarvan ze de harmonieën vereenvoudigt. Het blijkt Zap Mama’s ultieme troef: complexe Congolese elementen op maat snijden van een Europees publiek. “Soms riepen onze fans: wat een prachtig Afrikaans liedje!”, zo zei ze daarover. “Daar keek ik raar van op, want ik had het in die mate aangepast dat het in mijn oren niet langer Afrikaans klonk.”

Wat volgt? Een tweede album, Sabsylma, dat drie jaar na het debuut resoluut een Amerikaanse doorbraak forceert, waardoor iedereen van Michael Franti, The Roots, Erykah Badu en Common met Daulne wil touren of samenwerken. Zap Mama’s onevenaarbare sound lokt in 2004 ook Stevie Wonder naar een afterparty in L.A. waar het soulicoon een potje komt meejammen met de band. Van de debuutplaat verschijnt in 2019 voor het eerst een vinylversie, naar aanleiding van zijn dertigste verjaardag.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234