Maandag 23/11/2020

RecensieFilm

‘Yalda’: Jerry Springer op zijn Iraans

De Iraanse film YaldaBeeld rr

U vond ‘The Jerry Springer Show’ al extreem? Zet u dan maar schrap voor Yalda, een film over een sensationele Iraanse tv-show waarin beslist wordt over leven en dood. Het gekste van al: regisseur Massoud Bakhshi liet zich inspireren door een bestaand format.

We ontmoeten de Iraanse regisseur Massoud Bakhshi eind februari op het filmfestival van Berlijn. Vlak voor we aan ons gesprek beginnen, komt zijn persattaché met lichte paniek in de ogen bij hem staan. Ze overlegt met hem over hoe hij binnen enkele dagen weer terug in Teheran zal geraken. Er circuleert een griezelig nieuw virus, en aangezien Iran een van de eerste getroffen landen na China is, worden steeds meer vluchten afgelast.

Bakhshi lijkt het zich niet aan te trekken. Hij heeft al voor hetere vuren gestaan. Enkele jaren geleden nog wilden heel wat landgenoten – vrij letterlijk – zijn kop zien rollen. Zijn debuut A Respectable Family, dat op het filmfestival van Cannes vertoond werd, was namelijk niet mals voor de Iraanse overheid. Resultaat: nog voordat de film ook maar één keer in Iran kon vertoond worden, was hij al officieel verbannen. A Respectable Family belandde op de zwarte markt, Bakhshi op de zwarte lijst. Jarenlang wist hij niet of hij ooit nog een film zou maken.

“Ik schrok wel van de reacties”, geeft Bakhshi toe. “Een paar conservatieve filmmakers eisten zelfs in de pers dat ik terechtgesteld zou worden! Dat ging er bij mij niet in. Meer dan twee jaar lang heb ik me afgevraagd of ik ooit in staat zou zijn om mijn collega’s die uitspraken te vergeven.” Het hield Bakhshi zodanig bezig, dat een nieuw scenario begon te schrijven rond het thema vergiffenis.

Sensationele kapstok

Yalda is het verhaal van de 22-jarige Maryam, een vrouw van bescheiden komaf die onterecht ter dood veroordeeld wordt voor de moord op haar veel oudere man Nasser, na een ongelukkige val van de trap. Bakhshi vertelt het verhaal met veel begrip voor alle partijen, en verschaft inzicht in de tradities en klasseverschillen die de Iraanse samenleving verdelen. Maar wat de film echt memorabel maakt, is de sensationele kapstok waaraan hij wordt opgehangen: Yalda speelt zich af in de coulissen van een TV-show, ‘The Joy of Forgiveness’, waarin niet alleen Maryam, maar ook Mona, de dochter van Nasser, te gast is. Een soort Iraanse variant op ‘The Jerry Springer Show’, maar dan op leven en dood, want als Mona aan het eind van de avond vergiffenis schenkt aan Maryam, wordt haar executie omgezet in een celstraf. Ook de kijkers mogen via SMS mee stemmen.

Het klinkt als een dystopisch concept uit de koker van een Black Mirror-scenarist, maar Bakhshi vond de inspiratie voor zijn film gewoon in de realiteit. “Ik heb me gebaseerd op het programma ‘Honeymoon’, dat jarenlang echt bestond op de Iraanse TV. Het was een show die jaarlijks werd uitgezonden tijdens de Ramadan, en meestal in het teken stond van vergeving. De insteek was telkens anders: een paar jaar geleden werd er geld ingezameld om 25.000 gevangenen vrij te kopen, die al jaren vastzaten omdat ze simpelweg hun boete van 1000 euro niet konden betalen. Maar de aflevering die mij het meest bijbleef, was die waar ze een man hadden uitgenodigd wiens 17-jarige zoon was doodgestoken tijdens een straatgevecht. De presentator praatte een uur lang in op die vader, opdat hij de dader uiteindelijk zou vergeven. Maar je kon duidelijk zien dat hij het daar moeilijk mee had, en hij bleef weigeren. Dat format heb ik gebruikt om het verhaal van Maryam te vertellen. Ik hoefde enkel maar kleine details aan te passen. De film ligt dus niet zo heel ver van de waarheid.”

Vergiffenis speelt een belangrijke rol in de Iraanse rechtspraak, vertelt Bakhshi. “Volgens de wet heeft de familie van een vermoorde recht op wraak – de dader wordt dus terechtgesteld. Maar in bepaalde omstandigheden, bijvoorbeeld als de moord zich binnen een familie afspeelt, kunnen de nabestaanden beslissen om de dader te vergeven. Die wordt dan niet ter dood gebracht, en in ruil wordt er bloedgeld betaald. Er zijn in ons land heel wat ngo’s aan het werk die op die manier levens proberen te redden: ze gaan naar de families van slachtoffers, vragen hen om de daders te vergeven, en zamelen bloedgeld in om de nabestaanden te vergoeden. Zij doen dat op een heel gevoelige manier, maar wanneer zo’n overleg plots live voor de camera’s gevoerd wordt, in een show als ‘Honeymoon’, wordt het al snel een foute boel. Dan staat er te veel druk op de ketel.”

Verandering in de lucht

“Ik heb deze film gemaakt omdat ik door mijn eigen ervaringen weet hoe extreem moeilijk het is om te vergeven”, gaat Bakhshi verder. “Daarom toon ik niet alleen begrip voor Maryam, maar ook voor Mona.” De keuze om iemands leven te sparen zou dan ook niet bij de gewone burger moeten gelegd worden, betoogt hij. “De rechters zelf zouden vergiffenis moeten schenken, in plaats van dat aan de families over te laten.”

Bakhshi heeft er alleszins goede hoop op. Er hangt verandering in de lucht, zegt hij. “Enkele jaren geleden besloot het Parlement al om de executie van 6000 drugscriminelen tegen te houden. Daardoor waren er in 2018 nog maar half zoveel terechtstellingen als anders. Het thema leeft ook heel erg in onze maatschappij: elk jaar worden er meerdere films gemaakt over de doodstraf, bloedgeld, enz. En het Ministerie van Justitie heeft daar geen probleem mee, ook al zijn sommige van die films erg kritisch. De mijne is dat ook, en toch werd hij niet verboden. Dat is een goed teken.”

‘Yalda’ speelt nu in de bioscoop.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234