Zaterdag 18/01/2020

Interview

"Wij gunnen de kijker zoveel mogelijk vrijheid"

Jean-Pierre en Luc Dardenne: "Adèle Haenel is niet berekend. Net als haar personage. Ze kent nog niet alle lelijke kantjes van de mens." Beeld EPA

Wellicht daarom dat ze al hun films met hun tweeën draaien: "Al onze personages zijn eenzaam", zeggen Luc en Jean-Pierre Dardenne. Hun schuld misschien, want de jonge dokteres uit La fille inconnue zadelen ze op met een enorm schuldgevoel. Waarom?

"Kom binnen en ga vooral zitten", zegt Luc Dardenne. "We hebben bruisend water en ook plat", vult broer Jean-Pierre aan. Ze zijn in alles zuinig en sober. Maar ze vinden dat grappig, want ze lachen erom. "Als we mensen ontvangen, dan doen we het goed", schatert Luc. Drie kwartier met hen praten en ze hebben al meer plezier beleefd dan de verzamelde personages uit hun vaak bekroonde oeuvre.

Maar hoezeer de regisserende broers ook op elkaar zijn ingespeeld, een komische double-act zien we ze niet meteen beginnen. Hun nieuwste film, La fille inconnue, speelt zich gewoontegetrouw in hun grauwe geboortestad Seraing af en vertelt het verhaal van een jonge dokteres die na de werkuren haar deur niet opent wanneer er wordt aangebeld. Als de volgende dag blijkt dat het meisje dat tevergeefs hulp zocht, dood is aangetroffen en dat niemand weet wie ze is, wil de dokter absoluut haar naam te weten komen, zodat ze waardig begraven kan worden.

Toen de film enkele maanden terug in première ging in Cannes, trokken de Dardennes met lege handen huiswaarts. Niet van hun gewoonte. En nog ongewoner is dat ze sindsdien 8 minuten uit hun film geknipt hebben. Door nog meer naar de essentie te gaan wordt de arts zelf ook een beetje 'la fille inconnue'. Ze kan dan wel goed luisteren naar haar patiënten, ze komt strikt, afstandelijk en streng over.

Jean-Pierre is verrast dat te horen. "Streng? Dat weet ik niet. Serieus ja. Ze heeft een missie. Alles staat in het teken van haar zoektocht. Maar we hebben vooral ook een verhaal trachten te vertellen van iemand die nog aandacht heeft voor haar medemens, die wel luistert naar de anderen, die niet wegkijkt."

Luc: "Daarom hebben we Adèle Haenel gekozen. Eigenlijk hadden we Marion Cotillard in gedachten. Maar toen we Adèle op een prijsuitreiking in Frankrijk ontmoetten, hadden we allebei dezelfde reflex: wat als we onze huisarts nu eens een stuk jonger zouden maken? Adèle heeft een open gezicht, er straalt een zekere naïviteit van uit. Ze gelooft in mensen, ze is nog niet berekend. En hetzelfde geldt voor haar personage. Ze kent nog niet alle kleine, lelijke kantjes van de mens. Doordat ze zelf vertrouwen uitstraalt, gaan anderen zich ook voor haar openstellen. Ze gaan dingen zeggen die ze tegen een ander niet zouden verklappen. Door haar gedrag verandert ze mensen. Ik vind haar helemaal niet afstandelijk."

Ze is er toch al achter gekomen dat het leven niet bepaald een feest is. Haar enige vreugde is het sporadische sigaretje dat ze opsteekt.

Jean-Pierre: "Ze laat alle kansen om haar leven te verbeteren aan zich voorbijgaan omdat ze een missie heeft. Omdat ze hoopt op die manier de naam van het meisje te vinden."

"Verhaalmatig leek het ons niet nodig om te tonen hoe ze met vrienden een glas gaat drinken. In het begin waren er nog andere personages. Maar we dachten net dat die de aandacht zouden afleiden van wat we wilden zeggen. De dokteres is een jongedame die het gevoel heeft dat ze een fout gemaakt heeft en ze wil die fout rechtzetten. En ondertussen blijft ze haar werk doen."

In La fille inconnue wordt huisarts Jenny (rol van Adèle Haenel) verpletterd door haar schuldgevoel. Beeld rv

Luc: "Fabrizio Rongione, die een collega-dokter speelt, zegt het haar ook: een uur na sluitingstijd heb je niet opengemaakt? Dan ben je toch niet verantwoordelijk? En dat was ook de reactie van sommige mensen die het scenario lazen: wat is het probleem? Maar dat is juist het probleem: dat we ons daar geen vragen meer bij stellen."

"We zouden graag hebben dat de kijkers zeggen: 'Waarom kan een dokter geen mensen helpen na de openingsuren? Is een dokter er niet om onze pijn te verlichten en het leven te beschermen?' Waarom zou ze zich niet schuldig voelen? Zo niet begrijp ik de menselijkheid niet meer. Want als we niet meer naar elkaar moeten omkijken, moeten we dan maar alles laten gebeuren? Is alles toegelaten?"

"We hebben geen psychologische studie nodig van het karakter van Jenny om haar beweegredenen te verklaren. Ze heeft de deur niet geopend, dat volstaat voor ons als reden."

In Le gamin au vélo hoorden we voor het eerst wat muziek in een Dardenne-film, glipte er wat zon door de wolken en werd er zelfs gelachen. Hier is het weer ellende troef. De interieurs zijn kleurloos en smakeloos, en niemand heeft ook maar ergens muziek opstaan. Het is allemaal zo streng.

Luc: "Waar wij mee bezig zijn, en misschien gaan we daar te ver in, is het hoofd van Jenny. Door de stiltes gaat de kijker zich even eenzaam voelen als zij. Er is geen muziek die de emoties stuurt. Jenny is een eenzaam personage, zoals al onze personages eigenlijk eenzaam zijn. Zelfs wanneer ze de liefde of de vriendschap ontdekken, staan ze er alleen voor. En we zorgen dat onze decors niet afleiden. We zouden voor meer sfeer kunnen zorgen, meer voorbijgangers, meer leven... Maar wij geloven nog altijd dat minder meer is."

In zekere zin is jullie aanpak even manipulatief als die van de regisseur die muziek gebruikt of veel couleur locale om zijn verhaal te vertellen.

Jean-Pierre: "Inderdaad. Zonder visie, zonder standpunt kun je geen film maken. De kijker moet zich schikken naar het perspectief van de filmmaker. Maar wij trachten ons perspectief op de hoogte te houden van de kijkers. We willen de mensen in de zaal de kans bieden om zelf een weg te zoeken in wat we hen laten zien. Ons standpunt is niet totalitair of autoritair. De kijker moet onze partner zijn en niet een pion die wij manipuleren. Eigenlijk willen wij de kijker juist zoveel mogelijk vrijheid gunnen."

Is dat dan voor jullie de betekenis van het adjectief 'dardennesk', dat intussen in tal van talen het woordenboek heeft gehaald?

Jean-Pierre: "Ik zou het niet weten. Claude Chabrol had daar een goeie uitleg voor. Hij zei ooit: 'Weet je waarom de gebroeders Dardenne met zijn tweeën zijn? De ene hanteert de camera terwijl de andere hem kietelt.'" (lacht)

Geweldig toch, als iconen al grappen gaan maken over jullie. Zijn er nog momenten dat jullie twijfelen?

Jean-Pierre: "Iedereen die al meerdere films heeft gemaakt, denkt vroeg of laat wel te weten hoe het moet. En dat is goed. Maar je moet ook ruimte laten voor onzekerheid, anders word je een fossiel. Dat we met twee zijn, helpt ook wel. We trekken elkaars ideeën in twijfel. Dat is ons geluk, want succes brengt een leger jaknikkers op de been. Daar moet je tegen vechten."

Lees ook de review van onze filmrecensent: 'La fille inconnue: een harde tik op de vingers'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234