Donderdag 18/07/2019

Frankfurter Buchmesse

"Wie zich als schrijver overbodig wil voelen, moet eens naar de Buchmesse komen"

Het Grunberglab op de Frankfurter Buchmesse. Beeld ANP

Een moment de gloire voor de Vlaamse en Nederlandse Letteren op de Frankfurter Buchmesse? In het gastlandpaviljoen maken de illustratoren en graphic novelmakers furore met een dagelijks eigen magazine. "Maar als schrijver kun je je hier ook overbodig voelen."

Priemende ogen van Arnon Grunberg, David van Reybrouck, Tommy Wieringa en Saskia De Coster verwelkomen de Buchmesse-bezoekers. Ze duiken overal op in Frankfurt: op videomontages of op grote banieren waarop 'Flandern und die Niederlande' hun gastlandschap aanprijzen. Als een 'golf' moet de Vlaamse en Nederlandse literatuurmarkt Duitsland overspoelen met een rits nieuwe vertalingen, en vervolgens bij voorkeur ook de rest van Europa en de wereld. Dat lijkt aardig te lukken, met vooral in de aanloop al 454 nieuw in het Duits vertaalde titels.

En toch. Wie een paar dagen rondstruint op 's wereld grootste boekenfestijn – 275.000 bezoekers, 7.000 standhouders en een bombardement van pitch- en promotalk – krijgt ook een les in nederigheid. Auteurs verzuipen in de immensiteit van de Buchmesse, waar het wemelt van literaire agenten, importeurs en professionals. “Als je je overbodig wilt voelen als schrijver, dan moet je vooral naar de Buchmesse komen”, lacht Annelies Verbeke. “Waarom zou je nog iets toevoegen aan de immense boekenberg, vraag je je hier af? Toch merk je dat dit gastlandschap vanalles in beweging zet. Ik heb 12 lezingen in vier dagen en ondervind veel weerklank voor de thema's in bijvoorbeeld mijn roman Dertig dagen. Ik heb het altijd essentieel gevonden om te ijveren voor vertalingen voor mijn werk en aanwezig te zijn op buitenlandse festivals. Ik kan daarom niet genoeg onze vertalers prijzen, ze vinden steeds nieuwe dimensies achter onze woorden.”

Bezoekers van het het Nederlands-Vlaams paviljoen op de Frankfurter Buchmesse. Beeld ANP

 Niettemin blijven auteurs en boeken in Frankfurt handelswaar, dat door hun uitgevers bij voorkeur als hapklare product wordt gesleten. Tom Lanoye, ook prominent aanwezig, beseft het duivels goed: “Mijn uitgever zegt altijd over Frankfurt. Tom, ga er niet heen. Je brengt een rund toch ook niet naar een abattoir om te laten zien hoe het zal geslacht worden? (lacht).” Een klein taalgebied op de kaart zetten, het blijft knokken.

In het Vlaams-Nederlandse gastpaviljoen vloeit geen bloed, al is het 2300 vierkante meter vloeroppervlak er opgetrokken uit rode baksteen. Een zandstrand moet dat voorstellen, al vergt dat flink wat verbeelding. De bezoeker krijgt via een wat schemerige inkom op het binnenplein een evocatie van de Vlaams-Nederlandse kustlijn, onder de baseline 'Dit is wat we delen'. “Ik heb mijn buikgevoel gevolgd”, zegt artistiek intendant Bart Moeyaert, die drie jaar lang aan dit gastlandschap timmerde. “Wat wil je meegeven aan de nietsvermoedende bezoeker? Pas gaandeweg laat ik hen de literatuur van de Lage Landen ontdekken. Via poëziefluisteraars bijvoorbeeld, die bezoekers een onverwachte sensatie bezorgen. Met nieuw speciaal gemaakte boekdocumentaires over vooraanstaande schrijvers – van Elvis Peeters tot Dimitri Verhulst. Er is een boekenshop waar al onze Duitse vertalingen liggen, met lezingen, performances of hommages aan onze klassiekers én en met radio Klara dat de hele periode door schrijvers ontvangt en interviewt. In een andere hal tonen we ook het Vlaamse kunstboek.

 Magazine in actie

Maar de place to be is de atelierhoek waar Vlaamse en Nederlandse illustratoren en graphic novelists elke dag van de Buchmesse een uniek gezamenlijk magazine in elkaar boksen. Gerda Dendooven is samen met Brecht Vandenbroucke en Randall Casaer, een van de bezielers. “Dit is een ongezien voorbeeld van ambachtelijke crossover”, zegt ze. “Elke dag werken we rond een bepaald thema en gieten we dat stipt om vijf uur in een collector's item, gedrukt op 500 exemplaren, dat bezoekers gratis meekrijgen. Het is eigenlijk zelden vertoond dat we op zo grote schaal samenwerken. Het is onze manier om het ambacht in actie te tonen. Want tegenwoordig moet het allemaal toch zo braaf en pedagogisch correct zijn in de jeugdliteratuur”, knipoogt ze. Nederlandse stripicoon Joost Swarte kijkt vanachter zijn zwarte brillenglazen goedkeurend toe als 'De Parade' van de persen rolt. Bij de vooropening trokken ook koning Filip en Mathilde grote ogen over de kleurenweelde van de Vlaamse illustratoren.

Nix en Vlaams minister van Cultuur en Media Sven Gatz op de 'Frankfurter Buchmesse'. Beeld BELGA

Pas omstreeks het happy hour, tussen vijf en zes, loopt het aardig vol in het gastpaviljoen. Decompressie met een La Chouffebier, Kriek of een Duvel van de beurshectiek? Bier blijkt nog altijd het beste literaire smeedijzer, zeker ook in Duitsland. “Na twee Duvels praat het allemaal vlotter”, lacht Moeyaert. “Ik ben er fier op dat ik mijn schrijvende Vlaamse collega's hier in Frankfurt zo een eersterangsforum mag schenken.”

Ook de uitgevers blijken behoorlijk opgetogen over dit gastlandschap. Vrijdag-uitgever Rudy Vanschoonbeek, voorzitter van de Vlaamse Uitgevers Vereniging (VUV), merkte al in de aanloop naar de Buchmesse hoe Duitse uitgevers gebrand waren om Vlaamse auteurs in hun fonds op te nemen. “In vergelijking met het gastlandschap in 1993 – toen Cees Nooteboom en Harry Mulisch nog de boventoon voerden - komt de Vlaamse literatuur nu veel evenwichtiger aan bod. Ook de optredens en Lesereisen door Duitsland vooraf maakten veel los, bijvoorbeeld voor Kris Van Steenberge. Verstandig om dit gastlandschap verder te laten reiken dan die vijf volgepropte dagen hier in Frankfurt.”

 Vanschoonbeek benadrukt dat de pas in het Duits vertaalde boeken van Fikry El Azzouzi ('Wir da Draussen', vertaling van 'Drarrie in de nacht') en Diane Broeckhoven het voortreffelijk doen, met al meteen 3.000 en 2700 verkochte exemplaren. “Dat is beter dan in Vlaanderen. Bij Fikry zie je dat thematiek rond migratie en radicalisering hier in Duitsland begrijpelijkerwijze veel losmaakt.”

Duitse pers 

Toch in de Duitse pers en media komen Vlaamse auteurs duidelijker schaarser aan bod dan Nederlandse toppers als A.F.Th. Van der Heijden, Grunberg of Tommy Wieringa. Moeyaert: “Dat klopt. Maar het is ook niet geheel onlogisch. De pers speelt op veilig door voor de grote Nederlandse namen te gaan. Grunberg geniet in Duitsland al een behoorlijke bekendheid. Ik ben opgetogen dat ze toch ook onze jongere Vlaamse auteurs belichten en niet enkel blijven steken bij 'Kaas' van Elsschot.”

Nederlandse uitgevers op de Frankfurter Buchmesse. Beeld ANP

Voor WPG België (met onder meer De Bezige Bij, Manteau, Standaard en Davidsfonds) heeft het gastlandschap minder rechtstreekse effecten, aldus de kersverse CEO Jeroen Overstijns. “Onze vertaalrechtenverkoop is in Frankfurt eerder bescheiden, al is deze Buchmesse wel bijzonder soepel en efficiënt om snelle contacten te leggen. We steunen sterk op een lokale context voor onze boeken. Met pakweg Sofie Dumont kun je toch niet opboksen tegen de Ottolenghi's van deze wereld. Wij kopen hier vooral zelf rechten aan.” Overstijns vindt wel dat het er nu op aankomt alle gegenereerde aandacht via het Schwerpunkt te bestendigen. “Je moet hierbij zo breed mogelijk gaan, ook de populaire non-fictie moet ervan kunnen profiteren en niet enkel het literaire topsegment, waar bij dit gastlandschap toch wel duidelijk de klemtoon ligt.” 

Cultuurminister Sven Gatz deed bij zijn bezoek aan het gastlandpaviljoen alvast een nieuwe duit in het zakje. Hij heeft volgend jaar 150.000 euro extra geld veil voor buitenlandse opvolging van de effecten van deze Buchmesse. “Dat betekent blijven investeren in nieuwe vertaalaanvragen en doorgedreven aanwezigheid op belangrijke buitenlandse festivals.” Mogelijk wordt deze som zelfs ook in 2018 budgettair ingeschreven.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden