Dinsdag 10/12/2019

Portret

Wie is nu de echte opvolger van Jon Stewart?

Jon Stewart op de set van The Daily Show. Beeld ap

Volgens liefhebbers was het de betrouwbaarste informatiebron in de VS, het satirische tv-programma The Daily Show. Gastheer Jon Stewart vertrok een jaar geleden, zijn eloquentie wordt gemist. Wie wijst Amerika de weg, met de verkiezingsrace in het vizier? De Volkskrant selecteerde vijf mogelijke opvolgers.

John Oliver

Toen in de zomer van 2013 Jon Stewart drie maanden vrij nam van de satirische nieuwsshow The Daily Show om zijn eerste film te regisseren, werd hij vervangen door de Brit John Oliver, sinds 2006 de "Senior British Correspondent" van de show, een rol die hij met verve vervulde voor een foto van regenachtig Londen, opgehangen in de New Yorkse televisiestudio. Oliver was niet alleen een commentator die de absurde Britse en Europese politiek met een uitgestreken gezicht nog net even belachelijker maakte; hij was ook de man van het ongemakkelijke interview, waarbij hij meestal een extreem standpunt innam om zijn punt te maken en de geïnterviewde te ontmaskeren.

"Verlammend intimiderend", noemde hij deze vorm van interviewen, handelsmerk van The Daily Show. Maar het was niets vergeleken met het, al was het maar tijdelijk, vervangen van de presentator van de populairste satirische show op televisie, in de VS, maar ook ver daarbuiten. Een show bovendien, zo bleek uit onderzoek, die door een groot deel van het jonge publiek werd gezien als de betrouwbaarste bron van informatie op de Amerikaanse televisie.

John Oliver (39), voormalig Senior British Correspondent van The Daily Show, is de gastheer van Last Week Tonight (HBO), inmiddels de invloedrijkste satirische nieuwsshow op de Amerikaanse televisie. Vraag maar aan Donald Drumpf. Beeld getty

In het persbericht waarin het tijdelijke vertrek van Stewart werd aangekondigd, stond ook een quote van de nieuwe presentator: "Geen zorgen, we brengen nog steeds alles waar jullie van houden in The Daily Show. Behalve datgene waar jullie het meest van houden."

Het Stewarthiaat had drie dingen tot gevolg. Het gaf de oude gastheer een beeld van het leven buiten de show, The Daily Show kon op eigen benen kon staan en het maakte een ster van John Oliver. Er leken ruwweg twee scenario's mogelijk: Oliver zou op termijn The Daily Show overnemen of Oliver zou op termijn zijn eigen show krijgen.

Die show kwam er in april 2014, bij HBO, wat Oliver en zijn medewerkers de vrijheid gaf om elk onderwerp op een eigen manier, zonder commerciële onderbrekingen te presenteren. In Last Week Tonight staat ogenschijnlijk een Britse man in een ruitjesoverhemd op opgewonden toon de actualiteit door te nemen, maar de show is een andere weg ingeslagen dan The Daily Show. Waar The Daily Show, inmiddels met Trevor Noah, de actualiteit fileert door middel van scherpe montages van het Amerikaanse televisienieuws en daar zijn eigen nepcorrespondenten aan toevoegt, wordt in het hoofdsegment van Last Week Tonight een brandende kwestie aangepakt die weinig aandacht krijgt in de Amerikaanse media.

In de aflevering van vorige week ging het over de markt van autoleningen, die dezelfde kenmerken begint te vertonen als de huizenmarkt in de aanloop naar de crisis van 2008. Olivers authentieke opwinding, verontwaardiging of woede over een dergelijk onderwerp, de vele absurde zijstappen, met stemmetjes, krankzinnige graphics en neptrailers, maskeren dat onder al die decibellen en geroffel op de tafel een solide nieuwsdossier de huiskamers wordt ingeslingerd, of het nu over de FIFA, de Miss America-verkiezingen, de teloorgang van de journalistiek, het gevangeniswezen of gaat over de moeilijke bereikbaarheid van het alarmnummer 911. Veel verhalen krijgen miljoenen hits op het YouTubekanaal van Last Week Tonight met Olivers vlijmscherpe en geestige aanval op Donald Trump ("Make Donald Drumpf again") voorop: ruim 28,5 miljoen views, tot zover. En misschien zal, terugkijkend op dit krankzinnige verkiezingsjaar, het gestrekte been van de voormalige Cambridgestudent als een beslissend moment worden gezien. Niet gek voor een jongen met een green card uit het Britse Birmingham.

Zijn beide ouders waren leraar en John ging studeren. Als zoon uit een typisch middenklassegezin voelde hij zich een "outcast and angry" (een buitenstaander en kwaad), zijn studietijd was een voedingsbodem voor wat een typische loopbaan voor een Engelse komiek genoemd kan worden. Via de de amateurtheaterclub Cambridge Footlights, waar je in de voetsporen van John Cleese, Hugh Laurie en Emma Thompson kunt treden en de Edinburgh Festival Fringe naar de BBC, als panellid van de satirische nieuws quiz Mock the Week.

In juli 2006 trad hij toe tot The Daily Show, op voorspraak van Ricky Gervais, die hij nooit had ontmoet. Zijn sollicitatiegesprek in New York was de eerste keer dat hij in de Verenigde Staten was en twee weken later kon hij beginnen: een dag na zijn aankomst stond hij voor de eerste keer voor de camera.

Zijn "Britishness", met dat uiterlijk van een volwassen schooljongen, en dat accent natuurlijk, was in die eerste jaren de troef die hij uitspeelde. Met op de achtergrond steeds het gevoel dat het allemaal een grote vergissing was en dat de Amerikanen een administratieve fout hadden gemaakt. Misschien werd dit gevoel in de hand gewerkt door het feit dat hij elk jaar een werkvergunning moet aanvragen. Hij haalde in die beginjaren stunts uit die makkelijk tot een arrestatie hadden kunnen leiden - en dan had hij die 'green card' kunnen vergeten. Toen hij in 2009 eindelijk de werkvergunning kreeg, werd deze hem door het personeel van Comedy Central overhandigd samen met appeltaart, Budweiser-bier en een stars-and-stripes.

In 2011 trouwde hij de Amerikaanse Kate Norris, een voormalige 'combat medic' uit het Amerikaanse leger en Irakveteraan. Dat zijn echtgenote Oliver met beide benen op de grond houdt is een understatement: "Ik heb elke bijdrage aan de samenleving in welke vorm dan ook vermeden, en zij is voor haar land naar het front gegaan", zei hij er zelf over. Toen Oliver onlangs te gast was in de webshow Comedians in Cars Getting Coffee van Jerry Seinfeld vertelde hij welke blik hij van zijn vrouw kreeg toen hij een weerbarstige zaal tijdens een tournee met een "war zone" vergeleek. Dat kun je beter niet doen met een vrouw die de slag om Fallujah heeft meegemaakt.

Net als The Daily Show heeft Last Week Tonight een verborgen motto dat Oliver in een interview met The Guardian omschreef als: "To tell bigger jokes about bigger things": als je belangrijke dingen aanvalt, dan moet je ook als komiek het onderste uit de kan halen: "Mensen zullen altijd stomme dingen blijven zeggen, en daar kun je altijd grappen over maken, maar het moet het laatste zijn dat je toevoegt aan een verhaal, omdat het ook het makkelijkst is."

Samantha Bee

Bij de Amerikaans-Canadese presentator en comédienne Samantha Bee (46) hoef je na een massaslachting niet meer aan te komen met het zijige 'love wins'. "That's great. That's beautiful", brieste ze vlak na de aanslag op een homoclub in Orlando in haar nieuwe satirische nieuwsshow Full Frontal. "But you know what? Fuck it. I am too angry for that. Love does not win unless we start loving each other enough to fix our fucking problems."

Met andere woorden: prachtig allemaal, maar liefde kan simpelweg niet overwinnen zolang we niet voldoende van elkaar houden om de oorzaak van onze verdomde problemen eens grondig aan te pakken.

Na dit statement volgde nog eens een zeven minuten durende vurige tirade over het Amerikaanse wapenbeleid. Zonder verontschuldigingen voor haar grove taalgebruik en zonder geforceerde pogingen om haar woede te temperen, maar wel doorspekt met zwarte humor en een dringend beroep op politici om de wapenwet aan te passen: "Deze penissubstituten zijn waardeloze middelen om mee te jagen of je huis te beschermen, maar potentiële rampen."

Zie hier de gouden formule van misschien wel de scherpste politiek commentator in Amerika van dit moment: polemisch, confronterend, geestig zonder opsmuk en inderdaad vlijmscherp.

Helemaal nieuw in deze tak van de sport is Bee overigens niet. Tot 30 april 2015 werkte ze als correspondent voor The Daily Show en met haar twaalf dienstjaren was ze zelfs de langstzittende medewerker op het moment dat presentator Jon Stewart zijn vertrek aankondigde. Fans van de show zagen in Bee dé ideale opvolger, maar die eer ging naar de jonge en relatief onervaren Zuid-Afrikaanse comedian Trevor Noah. Bee bleek niet eens gekandideerd te zijn.

Intussen ontvangt zij sinds het begin van haar show Full Frontal (in februari dit jaar begonnen) goede kritieken en blijft het aantal kijkers rap groeien: van 2.2 miljoen in februari naar gemiddeld 3,2 miljoen mensen per aflevering in juni - en nog eens 27 miljoen views op YouTube (waar je alle afleveringen gratis kunt bekijken).

Ja, Samantha Bee is hard op weg om zelf een grote tv-persoonlijkheid te worden. Daar heeft ze The Daily Show niet voor nodig. Inmiddels mag de enige vrouwelijke presentator van een Amerikaanse latenightshow ook beroemdheden als stand-upcomedian Louis C.K. tot haar grootste fans rekenen. In een interview met Vulture.com (juni 2016) roemt hij de ongepolijste woede van Bee waarmee ze zwaargewichten als John Oliver, Stephen Colbert en zelfs "genius" Jon Stewart het nakijken laat. Mannen proberen nog "cool" over te komen na een uitval, zegt C.K. tegen het internetmagazine. "Ze willen de controle houden, zijn ineens kalm en toveren dan een glimlachje op hun lippen. 'But Samantha doesn't do that. She's really fucking mad! She's like, yes, I am a fucking feminist!"

En een feminist is ze zeker. Waar presentator Jimmy Kimmel van de gelijknamige latenightshow beroemdheden giechelend gemene tweets over henzelf laat voorlezen, ging Bee nog een stap verder. Zo trommelde ze vijf tamelijk onbekende vrouwelijke raadsleden uit Seattle op toen die medio mei het mikpunt werden van een vloedgolf van seksisme op Twitter omdat ze tegen de bouw van een peperduur stadion stemden. Terwijl de raadsleden de fantasieën over geweld en beledigingen aan hun adres voorlazen, verscheen naast iedere vrouw een kadertje met een indrukwekkend cv. Het contrast kon niet schrijnender én grappiger zijn: vijf hoogopgeleide vrouwen, van een voormalige rechter tot een sociaal werkster die zich inzet voor daklozen, op wie desondanks wordt neergekeken door mannen die zelf niet in staat blijken om coherente zinnen te formuleren.

Onlangs heeft Full Frontal de eerste Emmy-nominatie in de wacht gesleept voor 'best writing' - een team dat overigens op onconventionele wijze is gevormd. Zo werd sollicitanten tijdens de procedure gevraagd niet hun gender en ervaringsniveau te vermelden. Op die manier werden schrijvers op basis van potentie en originaliteit - en niet ervaring - geselecteerd. Het resultaat: een divers team dat voor de helft uit vrouwen bestaat, en een derde uit Amerikanen met een niet-witte achtergrond.

Maar Bee klopt zichzelf niet op de borst voor de diversiteit in haar team, noch voelt ze de behoefte om te concurreren met de schrijversteams van haar mannelijke collega's in het latenighttalkshow-segment. "We don't feel like we solved the diversity problem. We didn't fix racism, quite", vertelt ze in een interview met Rolling Stone (juni 2006).

Wat Bee wel met blijdschap vervult, zegt ze in hetzelfde artikel, is dat haar kantoor nu gevuld is met mensen die gedurende hun hele carrière zijn onderschat. En daar kan Bee over meepraten.

Stephen Colbert

De vraag wie Jon Stewart moest opvolgen werd in het Amerikaanse televisielandschap in 2015 alleen overvleugeld door de kwestie wie de opvolger van David Letterman, legendarische presentator van The Late Show, moest worden.

Stephen Colbert was weliswaar een populaire verschijning, maar de keuze was verrassend. Letterman excelleerde in absurdistische humor, van elk engagement losgezongen rubrieken als "stupid pet tricks" en melige gesprekken met sterren, terwijl Colbert de man was die, als zijn conservatieve alter ego van The Colbert Report, de hoofdspreker was op het 2006 White House Correspondents' Dinner en daar George W. Bush en niet te vergeten de Witte Huis-correspondenten verschrikkelijk op de hak nam. Hij ging dwars door het groeiende ongemak en de ijzige stiltes heen, een speech die door critici afwisselend, "niet grappig", dan wel "de politieke-culturele toetssteen van het jaar" werd genoemd.

Stephen Colbert (52) is de gastheer van The Late Show with Stephen Colbert, waar hij in de schoenen van David Letterman is gestapt. En dan zit je daar met de filmster van de week. Maar af en toe komt de oude Colbert opeens bovendrijven Beeld kos

In 2010 reageerden Jon Stewart en Colbert samen op het initiatief van conservatief Glenn Beck, de Restoring Honor Rally, door maar liefst twee bijeenkomsten in Washington aan te kondigen, Stewarts Rally to Restore Sanity en Colberts March to Keep Fear Alive.

Colbert creëerde zijn personage als een reactie op de nieuwsshows, vooral op Fox News, waar feiten net zo makkelijk voor ideologie werden ingeruild, de show van Bill O'Reilly voorop. Het was even wennen aan de Late Show, niet alleen door de afwezigheid van Letterman die 33 jaar de late avond had gedomineerd, maar ook omdat Colbert zichzelf moest zijn. Politieker dan zijn voorganger, maar minder op dreef als een gast een boek of een film kwam aanprijzen.

De reactie op Colberts stunt bij de Republikeinse conventie, waar hij er in slaagde om als het personage Caesar Flickerman uit The Hunger Games het podium te halen en de zaal toe te spreken, was duidelijk: dit was de Colbert die iedereen gemist had. "Ik weet dat ik hier niet thuishoor", had hij de zaal toegeroepen. "Maar laten we eerlijk zijn: dat geldt ook voor Donald Trump."

Trevor Noah

Een half jaar nadat hij Jon Stewart had vervangen verscheen er een stuk over Trevor Noah in The Atlantic. Titel: "Missing Jon Stewart." Om gek van te worden natuurlijk. Je kon het een gok noemen om voor de opvolger niet uit de aanzienlijke talentenschool van het programma te kiezen, maar een relatief onbekende komiek van Zuid-Afrikaanse afkomst, met een zwarte moeder en een blanke vader, geboren in een tijd dat die relatie illegaal was en die zijn moeder in de gevangenis deed belanden.

Een paar uur nadat zijn naam was genoemd als opvolger doken de eerste "beledigende" grappen uit zijn verleden op en kreeg hij voor het eerst te horen dat hij het niet waard was om in de voetsporen van Stewart te treden.

Noahs voorbeelden zijn de grote zwarte komieken, van Richard Pryor tot Eddie Murphy en Chris Rock. Nee, hij is geen Stewart, maar hij brengt ook een nieuwe invalshoek: zijn vergelijking tussen Amerikaanse politici en Afrikaanse dictators was ijzersterk.

In hetzelfde stuk in The Atlantic stond ook dat Stewart zestien jaar de tijd gehad om te groeien in zijn rol en dat hij de eerste jaren ook niet altijd scherp was. Maar die tijd is in dit medialandschap niemand gegeven. Laatste regel: "It's now or never, Trevor."

Jon Stewart

Hij was natuurlijke een van de scherpste interviewers op de Amerikaanse televisie, genadeloos geestig in het demonteren van zijn tegenstanders, Fox News en CNN voorop, maar hij blijft toch vooral de man die zo eloquent uit het hart sprak na de zoveelste Amerikaanse tragedie: de eerste show na 9/11 of de uitzendingen na dodelijke schietpartijen.

Jon Stewart (53) was zestien jaar de presentator van The Daily Show, de kweekvijver van veel talent. Wat is hij nu aan het doen? Beeld Getty Images for Comedy Central

Het leverde hem een moreel gezag op waar maar niemand op de Amerikaanse televisie aan kon tippen. Hij was niet alleen te gast in het Witte Huis, maar hij was ook in staat om het debatprogramma Crossfire op CNN van binnenuit op te blazen. Als gast viel hij de presentatoren aan, die alleen voor het spektakel zouden gaan. "Stop hurting America", zei hij. Het fragment werd een onlinehit en maanden later werd het programma geschrapt.

Wat is hij nu eigenlijk aan het doen, naast het laten staan van een baard (zie ook: Letterman)? Hij dook onlangs op in de show van Colbert, die hem had opgezocht in zijn "cabin in the woods", waar hij zich had teruggetrokken in de veronderstelling dat Jeb Bush de Republikeinse kandidaat was.

Stewart heeft een contract voor vier jaar getekend bij HBO, onderkomen van zijn oude strijdmakker John Oliver. Volgens Variety lanceert hij daarin het komend najaar, net op tijd voor de Amerikaanse verkiezingen, een show en een website, die draaien rond een parodie op een kabelnieuws netwerk, à la Fox en CNN. En dat alles in animatie-vorm. 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234