Dinsdag 12/11/2019

Literatuur

Wie is Kazuo Ishiguro, de verrassende winnaar van de Nobelprijs voor Literatuur?

Kazuo Ishiguro sprak gisteren in zijn tuin met de media. Beeld EPA

De Brits-Japanse auteur Kazuo Ishiguro (62), auteur van onder andere The Remains of the Day en Never Let Me Go, volgt Bob Dylan op als laureaat voor de Nobelprijs voor Literatuur.

Ishiguro (geboren in Nagasaki) stond niet hoog aangeschreven bij de bookmakers, die de favorietenrollen toedichtten aan de Japanner Haruki Murakami, de Keniaan Ngugi Wa Thiong'o en de Canadese Margaret Atwood. Ishiguro is de elfde Brit die de Nobelprijs voor Literatuur ontvangt. Ishiguro ontvangt de prijs voor zijn "krachtige, emotionele romans, waarin hij de afgrond toont die achter ons ingebeeld gevoel van verbondenheid met de wereld schuilgaat".

Er is een buitenkant, en die kan harmonieus ogen. Maar daarachter en daaronder kolken de emoties. Zo gaat het toe in de romans van Ishiguro, die op zijn vijfde met zijn zusje en ouders van Japan naar Engeland kwam, en zijn geboorteland bijna dertig jaar lang alleen in zijn fantasie durfde te bezoeken.

Evenmin iets bijdragen aan de wereld

Niet vaak laat hij interviewers thuis in Londen toe, maar als het gebeurt, doet een smetteloos Engels sprekende heer open ("Mijn Japans is vreselijk") die thee offreert alsof hij grote overeenkomsten vertoont met zijn beroemdste personage, de butler Stevens uit Remains of the Day (1989). Die heeft geleerd zijn gevoelens zo hardnekkig achter rituelen te verbergen, ook als er een romance mogelijk lijkt tussen hem en huishoudster Miss Kenton, dat hij juist kwetsbaar en ontroerend wordt.

Zijn twee vroegste romans, A Pale View of Hills (1982) en An Artist of the Floating World (1986), spelen beide in het Japan van net na de Tweede Wereldoorlog en de atoombommen, met personages die te midden van alle kolkende veranderingen op maatschappelijk en moreel gebied hun waardigheid proberen te behouden.

Om van de loze lof van critici af te komen dat hij zo 'typisch Japans' delicaat schreef, koos Ishiguro voor zijn derde roman voor een uitermate Britse butler uit de jaren 40, die terugblikt op zijn leven. Deze Stevens is in dienst van een belangrijke minister. "Ik denk dat dat mijn metafoor is voor ons allemaal", zei Ishiguro tegen de Volkskrant in 1987, toen hij nog bezig was met de roman die hem wereldberoemd zou maken, mede door de Booker Prize en de verfilming met Anthony Hopkins in een onvergetelijke rol. "We bevinden ons vlakbij waar belangrijke beslissingen genomen worden. Je kunt zo langs de Houses of Parliament lopen. En toch kan ik, evenmin als die butler, iets bijdragen aan de wereld."

Dreun van een les

Vanaf zijn vierde roman slaat Ishiguro de vleugels wilder uit, met surrealistische en labyrintische romans vol vreemde hotels, een merkwaardige mist uit de mond van een draak waardoor niemand nog bij zijn herinneringen kan (The Buried Giant, 2015), gangenstelsels, een detective die ook politieagent kan zijn en een onbekende vrouw die de verblufte hoofdpersoon laat merken al jaren een verhouding met hem te hebben.

De Engelse plattelands-kostschool Hailsham in Never Let Me Go (2005), dat ook werd verfilmd, doet misschien nog herkenbaar aan. Maar op dit geïsoleerde instituut krijgen de leerlingen te horen dat er voor hen geen toekomst in het vat zit. Na hun volwassenwording moeten ze hun organen doneren, om meteen te sterven. Een onderwijzeres van Hailsham geeft toe: 'Ja, in veel opzichten hebben we jullie voor de gek gehouden (...) maar we hebben jullie gedurende die jaren beschermd, en we hebben jullie jeugd gegeven'. Een luguber toekomstbeeld of een wijs sprookje? Geen ouder zal ontkennen dat een kind gelukkiger is wanneer het afgeschermd wordt voor de wereld der volwassenen, waarin iedereen ook nog eens uiteindelijk lijf en leden aan het verval en de dood zal moeten prijsgeven.

Als kind gaan we ervan uit dat de wereld mooi is, zei Ishiguro in 1995, toen The Unconsoled verscheen. "Eenmaal volwassen komen we erachter dat we teerden op een leugen." Zijn bijna zachtaardige stijl, en de vervreemdende sfeer waarop deze literaire grootmeester het patent heeft, maken de dreun van die prozaïsche les alleen maar ongenadiger.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234