Zaterdag 25/01/2020

film

Wereldgezondheidsorganisatie wil leeftijdsgrens voor films waarin gerookt wordt

Acteur Sean Penn steekt een sigaret op tijdens een persconferentie in Zwitserland. (archieffoto) Beeld epa

Hollywood zou een derde van de jonge, Amerikaanse rokers ertoe hebben aangezet om te beginnen roken. Daarom wil de Wereldgezondheidsorganisatie (WHO) films waarin wordt gerookt een '18+'-label te geven. Maar wat met de artistieke vrijheid?

In haar rapport Smoke-free movies: from evidence to action heeft de WHO zichzelf alvast ingedekt. "Roken op het scherm is zelden realistisch, over het algemeen vertonen de beelden meer overeenkomsten met tabaksreclame dan met een authentieke voorstelling van de ernstige gevolgen voor de gezondheid", klinkt het. En daar raakt de organisatie een gevoelige snaar.

Reclame maken voor tabakswaren is in verschillende landen (waaronder België en de Verenigde Staten) verboden, alleen blijft de cinema een grijze zone. Het is geen geheim dat Hollywood zich laat betalen voor product placement. Dat het ook voor sigaretten gebeurt, wordt zo stiekem mogelijk gedaan.

"Film blijft een van de laatste kanalen die roken nog zonder beperkingen in beeld brengt", staat in het rapport. "Roken in films wordt niet beschouwd als reclame en wekt dus niet het scepticisme van reclame. Films geven de tabaksindustrie zo de kans om een dodelijk product om te zetten in een statussymbool, door informatie te geven over de 'voordelen' van roken."

Met haar voorstel wil de WHO ook deze laatste vorm van (verdoken) reclame helemaal aan banden leggen. Zinvol, vindt Tim Smits van het Instituut voor Mediastudies (KU Leuven). "Ik begrijp de anti-paternalistische reflex om niet te gaan overreglementeren", zegt hij. "Maar we mogen de effecten van publiek roken niet onderschatten. Wanneer een beroemdheid rookt, ontstaat de descriptieve norm dat roken populair en normaal is. Het kan zelfs het idee opwekken dat mensen die roken ook succesvol zijn."

Hoe afdwingen?

Als de WHO zijn slag thuishaalt, zou zelfs een kinderfilm als Paddington (2014) het '18+'-label krijgen met twee rookscènes. "Je kunt je afvragen of er in een film als Paddington moet worden gerookt", zegt Smits. "Door de voorgestelde maatregel gaan filmproducenten misschien beter nadenken of dit soort gedragingen nodig zijn."

Het is evident dat je roken in films op zich niet kunt verbieden, zegt Roel Vande Winkel, filmdocent aan de KU Leuven en LUCA School of Arts. "Film is een reflectie van wat er leeft in de samenleving, dus komen er ook zaken aan bod die maatschappelijk afkeurenswaardig zijn, zoals geweld, verkrachting, racisme of alcoholisme. Roken kan niet zomaar uit het beeld worden geweerd, dus is de voorgestelde leeftijdgrens het enige alternatief. Al rest de vraag hoe men dat wil afdwingen. Films zijn makkelijk toegankelijk, ook voor de groepen die ze niet zouden mogen zien, zeker in tijden van legale en vooral illegale downloads. Een label geeft hooguit een signaal."

Wet van 1920

In ons land is er nog geen reglementering rond rookgedrag in films. Bovendien geldt hier enkel de leeftijdsgrens van 16 jaar. "Ons huidig systeem van filmkeuring is nog steeds gebaseerd op de wet van 1920", zegt professor Mediarecht Eva Lievens (UGent). "Inhoudelijk zijn er geen expliciete criteria vastgelegd, dus zeker geen vermelding van roken of tabaksproducten. Op televisie is er wel een verbod op reclame en product placement voor tabaksproducten."

Deze recente blockbusters waren niet rookvrij

Paddington (2 blootstellingen aan rookgedrag)
Bridge of Spies (>50)
The Walk (>50)
The Revenant (6)
The Man From U.N.C.L.E. (6)
Ant-Man (2)
Mission Impossible - Rogue Nation (2)

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234