Dinsdag 22/10/2019

Expo

Wenen pakt uit met ongeziene Bruegel-expo, maar ook Bokrijk heeft grootse plannen met Vlaamse meester

Toren van Babel Beeld RV © KHM-Museumsverband

Al op de luchthaven van Wenen lokt het Kunsthistorisches Museum ons met de dwingende woorden: Once in a life time. Niet geheel gelogen is dat. 450 jaar na de dood van Bruegel is hier de grootste verzameling Bruegels ooit te zien. En ook Bokrijk kondigt hier grootse Bruegel-plannen aan.

“Het was werkelijk een emotioneel moment, om de seizoensschilderijen samen te zien.” We kunnen curator Sabine Pénot moeilijk van sentimentaliteit betichten. Geen museum ter wereld dat staat te springen om de kostbare en fragiele kunstwerken van Pieter Bruegel de Oude uit te lenen. Maar hier hangen ze dan: vier van de zes schilderijen die Bruegel maakte over de seizoenen. 

Een kans die we niet mochten missen

Daarom was Pénot even van slag, en daarom is de slogan van het Kunsthistorisches Museum (KHM) in Wenen niet overdreven. De kans dat we ooit nog een expositie als Bruegel meemaken, met 90 werken van de Vlaamse meester, is bijna onbestaand. 

“Al jaren werd aan mijn mouw getrokken: het Louvre, de National Gallery, de Vlaamse regering. Allemaal wilden ze ooit een overzichtstentoonstelling van Bruegel”, vertelt Manfred Sellinck, directeur van het Antwerpse Schone Kunstenmuseum en medecurator van deze expositie. “Nee, zei ik. Dat kan alleen in Wenen. En de herdenking van zijn dood was een kans die we niet mochten missen.” Want volgend jaar is Bruegel 450 jaar dood, en hier in het KHM hangen de meeste van zijn schilderijen. 

Dulle Griet Beeld RV © Museum Mayer van den Bergh

Dertig schilderijen – of driekwart van alle schilderijen die vandaag nog bestaan – en zestig tekeningen en grafiekwerken, ook Sellinck wordt er emotioneel van. Per hoge uitzondering stuurde Antwerpen het pas gerenoveerde topwerk Dulle Griet naar Wenen. Rotterdam leent even het overbekende De toren van Babel uit, het Prado in Madrid zond De triomf van de dood

Te fragiel om te reizen

Ook bijzonder: vanuit Rome kwam Zeeslag in de baai van Napels, een werk dat nog niet zo lang geleden aan Bruegel is toegeschreven. Een aantal schilderijen ontbreken hier, zoals De oogst die in het New Yorkse Metropolitan Museum hangt. "Sommige werken zijn simpelweg te fragiel om te reizen", verklaart Sellinck. 

De tentoonstelling is niet enkel een fraaie verzameling van wereldberoemde schilderijen, maar wil de toeschouwer vooral tonen waarom Bruegel ook vandaag nog als een uitmuntend schilder wordt ervaren. Sellinck: “We concentreren ons op het creatief proces.”

De boerenbruiloft Beeld RV © KHM-Museumsverband

Zo is er bijzondere aandacht voor Bruegels verbluffende gave voor detailwerk. Sellinck: “Je blijft de werken steeds opnieuw bekijken, maar tegelijk kan Bruegel ook heel los schilderen. Die combinatie is heel uitzonderlijk.” 

De expositie is veeleer thematisch opgevat. Bruegels twee Torens van Babel hangen hier naast elkaar: gelijkaardig maar zo anders van sfeer. Zijn boerenschilderijen delen één ruimte en het gruwelijke De triomf van de dood toont zich een vreemde eend in de bijt in het doorgaans speelse oeuvre van de schilder. De kruisdraging wordt zonder kader getoond, waardoor de toeschouwer ook de randen en achterzijde van het dunne paneel kan zien. 

Een millimeter of twee groot

Ook spectaculair is Inside Bruegel, een nieuwe website van het museum die op de schilderijen allerlei details onthult die met het blote oog amper zichtbaar zijn. Een treffend voorbeeld is de hoeve op De nestenrover. In het witte vlekje in de deuropening – nauwelijks een millimeter of twee groot – herken je ingezoomd plots een menselijke figuur. 

Zeeslag in de baai van Napels Beeld RV © Rome, Galleria Doria Pamphilj

Maar, zo vraagt u zich ondertussen af, wat heeft Bokrijk hier mee te maken? Het bekende Limburgse openluchtmuseum zoekt al een tijdje een nieuwe adem – weg van dat oubollige imago – en haakt nu zijn karretje aan het KHM aan. Zo gaven ze de Weense onderzoekers een hoop voorwerpen om te bestuderen, en een inkijk in de cultuur van de zestiende eeuw in Vlaanderen, de periode waarin Bruegel leefde.

Interesse in gewone mens

Maar belangrijker is dat ze met hulp van het KHM hun eigen Bruegel-tentoonstelling maken. In Bokrijk zullen er natuurlijk geen originele Bruegels te zien zijn, wel een Bruegel-route met zijn De strijd tussen carnaval en vasten als leidraad. Op verschillende plekken en via een interactieve game worden de typische Bruegeliaanse thema's, zoals zijn maatschappijkritiek, bekeken en naar vandaag vertaald. 

Lijkt wat vergezocht? Weet dan dat Bokrijks allereerste curator Jozef Weyns zich in 1958 door Bruegel liet inspireren, in die mate zelfs dat hij het park even Breugelheem wilde noemen. De linken zijn er: de interesse in de gewone mens, het Woonstalhuis, dat is samengesteld naar de hoeves van Bruegel, de Olieslagmolen, die mogelijk de geboorteplek is van Bruegel. Of zoals directrice Liesbeth Kees zegt: "Wandel Bokrijk binnen, en je stapt een schilderij van Breugel in."

Bruegel, tot 13/1 in het Kunsthistorischen Museum Wenen. khm.at en insidebreugel.net; De wereld van Bruegel, vanaf 6 april 2019 in Bokrijk. bokrijk.be 

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234