Zaterdag 27/11/2021

BoekenAchtergrond

Weg vakantie, weg boeken? Enkele tips voor volgehouden leesplezier

null Beeld Eleni Debo
Beeld Eleni Debo

De sociale media stonden deze zomer bol van lezers en hun boekenstapel, maar nu klopt het echte leven weer aan. We moeten overal zijn en liefst op tijd, dus lezen komt er amper nog van. Maar dat hoeft niet zo te zijn. Enkele tips voor volgehouden leesplezier.

U zag ze ongetwijfeld ook voorbijflitsen in uw Facebook-tijdlijn of op Instagram. Trotse én ambitieuze lezers die pal voor de vakantie hun opgestapelde boekenvoorraad uitstallen. Voor aan het zwembad, in het buitenhuisje of aan het strand. Lezen zullen ze, tot de gensters er vanaf spatten. Want nu lonken er eindelijk zeeën van tijd. In de praktijk valt dat natuurlijk dik tegen.

“We zien het hier regelmatig”, grinnikt Katrien Merckx van de Antwerpse boekhandel De Groene Waterman. “Vooral wat oudere lezers die een hele voorraad inslaan, vlak voor de zomermaanden. Dat is zo’n typisch ‘goed voornemen’-moment, net als met Nieuwjaar. Achteraf hoor je wel dat de ‘stapelaars’ iets te ambitieus zijn geweest.” Collega-boekhandelaar Steven Van Ammel bij Passa Porta is zo’n veellezer én veelsjouwer: “Ik schat dat ik voor elk gelezen boek op reis er ook vier ongelezen meeneem. Ik ben daar te gulzig in, ja.”

Maar zelfs hij worstelt ermee: hoe hou je je leesgedrag op peil, na een periode waarin je hartstochtelijker over de pagina’s kon flaneren? “Elk serieus leesmoment moet tegenwoordig bevochten én gepland worden”, noteerde romanschrijver Tim Parks ooit in The New York Review of Books. Helaas, we leven in een cultuur van de ‘interruptie’: want, yep, daar is de volgende ‘ping!’ van onze smartphone of mail al. Een uur onafgebroken, geconcentreerd lezen is voor velen een overwinning op de tijd. De filosoof Arthur Schopenhauer verzuchtte al hoe handig het zou zijn om bij aankoop van elk boek meteen de leestijd er bijgeleverd te krijgen.

Hoe maak je van lezen een vastgebeitelde én plezierige gewoonte, ook als de tijd én de drukte tegenstribbelen? Vuistregels, tips en adviezen van ingewijden.

Creëer tijd & een leesritueel

Zeker in het najaar hopen de verplichtingen, vergaderingen, vrijetijdsactiviteiten én te bingen Netflix-series zich hoog op. En nu de wereld weer opengaat, zijn we veel meer de hort op. Hoe creëer je in godsnaam tijd voor een boek, is de hamvraag voor de modale lezer. Openslaan én er gewoon aan beginnen? “Tijd is de grootste drempel”, zegt Tine Kuypers van leesbevorderingsorganisatie Iedereen Leest. “Net daarom is het een goed idee om vaste leesmomenten en -rituelen te creëren: elke dag voor het slapengaan, elke vrije zaterdagmiddag of bijvoorbeeld als je het openbaar vervoer neemt, dan wordt het een routine. Want ook concentratie moet je opwekken. Sommige lezers staan zelfs een uurtje vroeger op.” Sluit externe prikkels af bij leesmomenten, vervolgt Kuypers: “Het klinkt misschien absurd maar leg je smartphone niet zomaar grijpensklaar. Deponeer hem in een andere kamer, zet de tv uit én zorg voor behaaglijke leesomstandigheden. Dat scheelt een slok op de borrel.”

Lees op het toilet

Lezen is allerminst plaatsgebonden. Laat dat een van de grootste troeven én geneugten ervan zijn. “Ik benijd mensen die zo’n vaste leesfauteuil hebben, maar ik lees liever te hooi en te gras. Wel heb ik die redeloze angst om onderweg zonder leesvoer te vallen”, zegt Van Ammel. Neem daarom ook een boek of e-reader mee als je de deur uitgaat, al ziet niet iedereen het zitten om te sjouwen met een kanjer van David van Reybrouck of Bernardine Evaristo. “De pocket is daarvoor uitgevonden”, lacht Van Ammel. “Het blijft een geniaal ding. Het weegt niet veel en het is niet erg als je een kreukje veroorzaakt.” Kuypers: “Door een boek mee te torsen, kun je ‘dode’ momenten nuttig invullen, in de wachtkamer, in de koffiebar of terwijl op je kinderen je wacht als ze sporten. Precies die momenten waarop je op je gsm zit te tokkelen. Wel, grijp dan naar een boek. Dat maakt een immens verschil.” Zorg ook dat er boeken om je heen zwermen. Leg verspreid in huis een paar stapeltjes, tot in het toilet toe. Zo begin je weleens onverhoeds te lezen. En voor je het weet ben je gegrepen.

Maak leeslijstjes

Bijhouden welke boeken je hebt gelezen én in de toekomst wil gaan lezen? Dat kan een forse motivator zijn. In een sierlijk schriftje of op Goodreads, waar je bovendien je lezersgedrag kunt delen, of in talloze andere Facebook-leesgroepen. Lezen krijgt zo zelfs een competitief element. “Voor sommige lezers kan het opleggen van targets werken: daag jezelf uit om één boek per maand te lezen of pakweg 20 boeken per jaar”, denkt Kuypers. “Stel realistische doelen en zorg ervoor dat je zo het ritme vasthoudt.” Tips en aanmoediging van andere lezers kunnen helpen om het leesvuur brandend te houden.

“Toch sta ik een tikje huiverachtig tegenover reading challenges”, vult Van Ammel aan. “Het doet me denken aan zo’n nieuwjaarsopdracht om gezonder te gaan leven die je meekrijgt van je arts. Na een maand ben je die weer uit het oog verloren.” Mag lezen niet ook een tikje doelloos of inefficiënt zijn? Wat het leesgedrag wél fris kan houden, suggereert Van Ammel, is thematisch gaan lezen. “Focus op een onderwerp dat je bezighoudt of intrigeert, en ga dan eens voor je boekenkast staan. Je stuit op boeken die je anders niet snel ter hand neemt.” Wissel ook genres met elkaar af: “Na een roman in de non-fictie duiken, een kortverhaal of een poëziebundel ter hand nemen, werkt vaak prima om de leessleur te doorbreken.”

Zweer snobistisch leesgedrag af

Lezen als blufpoker. Een exponentieel groeiende groep bookfluencers etaleert online van naald tot draad zijn leesgedrag, waardoor godzijdank lezen ook weer hip is geworden. “Het is mooi dat jongeren weer hun identiteit durven ontlenen aan boeken”, denkt Van Ammel. “Sociale media kunnen ook razendsnel leeshypes aanzwengelen, dat merken we zelfs aan de kassa van de boekhandel.” Maar hoe diep graaft het? Soms is er een regelrecht opbod van slimme, pronkzuchtige lezers, die zogezegd alle belangwekkende boeken van het moment meteen achter de kiezen hebben.

Maar een boek lezen onder sociale druk is een slecht idee. Want toegeven dat je na tien pagina’s vastloopt, dat zie je dan weer niet op Instagram. Lees de nieuwste van Paolo Cognetti niet omdat iedereen erover praat. En laat hem links liggen als je toevallig een hekel hebt aan bergliteratuur.

Tine Kuypers (Iedereen Leest): ‘Leg je smarthpone in een andere kamer, zet de tv uit én zorg voor fijne leesomstandigheden.’ Beeld Eleni Debo
Tine Kuypers (Iedereen Leest): ‘Leg je smarthpone in een andere kamer, zet de tv uit én zorg voor fijne leesomstandigheden.’Beeld Eleni Debo

Raak niet overdonderd door die talloze ‘honderd-boeken-die-je-gelezen-moet-hebben-voor-je-doodgaat’-lijstjes. Gebruik ze hooguit als een springplank, maar nooit als Bijbel. “Als lezen een corvee wordt, dan gaat het gegarandeerd fout. Ik hoor ook van veellezers dat ze het even beu kunnen raken. Kies dan eerder voor een lichter boek om uit je leesdip te geraken”, zegt Tine Kuypers. “Zoals ook comfortfood je er bovenop helpt in moeilijke tijden, grijp dan terug naar je comfort­auteur”, raadt Van Ammel aan. “Je zal zien dat de leesmotor daarna weer aanslaat. Al geef ik toe dat ik me nog altijd schaam als ik ergens halfweg blijf steken in een klassieker of alom bejubeld meesterwerk.”

“Laat je niet gijzelen door de dikke pil”, vatte de Volkskrant het onlangs samen. Columniste Aleid Truijens doet vaak de volgende lakmoesproef: “Pak een onbekend boek en lees een paar pagina’s. Ben je niet één keer getroffen door een scherp inzicht, een bijtende typering of een ontroerende observatie, leg het dan weg.” No hard feelings.

Loop de bibliotheek binnen

Een bibliotheekabonnement nemen is nog steeds een probate én goedkope leesbevorderaar. Ga dit najaar dus zomaar eens langs in de plaatselijke bib, ook als je niet meteen een concreet boek in het vizier hebt. Wedden dat je onverhoeds vermurwd wordt door een pittige roman of dat meeslepende non-fictieboek? Of je botst er op een veellezer die je een gouden tip bezorgt.

In coronatijden floreerde het bibliotheekbezoek in Vlaanderen: in 2020 bezocht 45 procent van de Vlamingen een of meerdere keren de openbare bibliotheek in hun eigen gemeente, zo blijkt uit onderzoek van de Universiteit Antwerpen en de Vlaamse Vereniging voor Bibliotheek, Archief en Documentatie (VVBAD). Een op de tien noemt zich zelfs een heel trouwe bezoeker. En 65 procent van de bibgebruikers las zelfs méér dan anders. Helaas stapte 53 procent van de Vlamingen het afgelopen jaar geen enkele keer de plaatselijke bib binnen. Kuypers: “De bib is ideaal om lees­inspiratie op te doen. Je besnuffelt de achterflappen, er staan meestal aanraders en veel bibs zetten ook leesclubs op poten. Zelfs de deadline van de inleverdatum kan een stimulans zijn.”

Ga bij een leesclub

Eenzelvige lezers gruwen ervan, maar anderen vinden het heerlijk om na of tijdens de lectuur hun leesmening af te toetsen. Leesclubs – sinds corona vaak online – bestaan in alle maten en vormen. En ze blijven boomen. Passa Porta en deBuren, boekhandel de Groene Waterman en organisaties als het Davidsfonds zijn behoorlijk actief op dat vlak. Leesclubs bieden lezers een sociale dimensie. “En ook hier is het een stok achter de deur om het boek werkelijk uit te lezen”, zegt Katrien Merckx van De Groene Waterman, die er regelmatig begeleidt. “Je moet de deadline halen of je zit er met rode kaken bij. De feedback van je collega-lezers stimuleert.” Toch zie ik ook het omgekeerde, vertelt Van Ammel vanuit Passa Porta. “Mensen die zonder schroom naar een leesclub komen zonder dat ze een letter van het boek hebben gelezen. En er zich pas daarna in verdiepen.” Een extraatje is dat steeds vaker de schrijver zélf wordt uitgenodigd om de leesclub te begeleiden, een ideetje dat Das Mag destijds introduceerde. Stonden leesclubs lange tijd te boek als speeltuin voor goed gecoiffeerde oudere dames, nu is het publiek opvallend verjongd. “Lezen als lifestyle, met een leuke totebag over de schouder, dat zie je nu, mee aangezwengeld door boekenpodcasts”, zegt Van Ammel. “En er zijn leesclubs over actuele thema’s, van klimaatverandering tot feminisme. Eigenlijk is er voor elk wat wils.”

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234