Donderdag 19/09/2019

Analyse

Wat zijn de sterren van recensenten nog waard?

'Batman v Superman' kreeg slechte kritieken, maar breekt wel records in de box office. Beeld AP

Ondanks een opeenstapeling van negatieve recensies breekt Batman v Superman records. Deert kritiek superhelden niet, of hebben recensenten gewoon niets meer te zeggen? "Een positieve review kan evengoed box office poison zijn."

Batman en Superman zijn onkwetsbaar. Niet alleen omdat ze superhelden zijn, maar ook omdat ze vernietigende kritieken moeiteloos lijken te overwinnen. Recensenten in binnen- en buitenland brandden Batman v Superman: Dawn of Justice genadeloos af, maar aan de internationale kassa braken de superhelden van DC Comics records in hun openingsweekend, met wereldwijd zo'n 420 miljoen dollar op (zo'n kleine 370 miljoen euro). In ons land gingen er in een week tijd 134.820 mensen kijken. Daar kon de scherpste pen of de hardste kritiek kennelijk weinig aan veranderen.

De spierbundels in spandex stellen zo meteen in vraag of critici nog wel enige invloed hebben. Welke bioscoopganger past zich nog aan de mening van de critici aan?

Eén ding is zeker: de stem van een recensent is niet meer zo gezaghebbend als vroeger. "De impact is doorheen de jaren fel verminderd", vertelt producent Dirk Impens van Menuet, het productiehuis achter films als De helaasheid der dingen en Belgica. "Zeker in Amerika: daar geeft niemand nog iets om slechte of positieve recensies. Die irrelevantie is, denk ik, door recensenten zelf in de hand gewerkt. Veel critici zijn enkel bezig met navelstaarderij, en schrijven voor de incrowd. Maar het grote publiek ligt niet wakker van hun oordeel."

Vroeger was het oordeel van een filmcriticus niet zomaar een mening, maar wel dé mening. "Nu is er veel meer versnippering", vindt Patrick Duynslaegher, artistiek directeur van Film Fest Gent en van 1972 tot 2011 filmcriticus voor Knack (Focus). "Er zijn veel meer media en sociale media, en er zijn dus ook veel meer opinies. Mensen die naar de bioscoop willen, halen hun informatie over geprogrammeerde films op meer en andere plaatsen."

Recensies zijn dan ook een veel minder belangrijke informatiebron dan vroeger. "De functie van de 'vaste' filmrecensent is verdwenen. In de plaats daarvan wordt er veel meer ruimte besteed aan interviews en reportages, en minder aan lange, onderbouwde kritieken. Vroeger schreef ik recensies van vier pagina's over de nieuwe film van Akira Kurosawa, maar zoveel autonomie heeft een criticus niet meer. Dat beperkt de macht en de invloed van een recensent."

Jan Temmerman, tot vorig jaar filmrecensent van De Morgen, sluit zich daarbij aan. "Mensen hadden een vertrouwensband met een bepaalde recensent. Zijn recensies waren dan hun referentiepunt. Maar die invloed is verminderd, en daarbij mag je ook de impact van sociale media niet onderschatten."

Een beeld uit 'Belgica', de jongste langspeler van Felix Van Groeningen. Beeld Belgica

Mond-tot-mondreclame

Op sociale media klinkt immers de stem van het publiek, en het is uiteindelijk steeds de grootte van dat publiek waarop films worden afgerekend. "Een recensie blijft de mening van één enkele persoon", vertelt Isabelle Couvreur van Kinepolis Film Distribution. "Mond-tot-mondreclame blijft het allerbelangrijkst. Kijk naar een film als Belgica: die werd opgehemeld in de kranten, maar met zo'n 71.000 bezoekers blijkt dat het publiek daarin niet is meegegaan. Het omgekeerde zie je bij een film als Achter de wolken. Die kreeg bijna uitsluitend negatieve recensies, maar er gingen wel al meer dan 110.000 mensen kijken."

Maar toch, Vlaamse filmmakers lezen liever positieve kritieken. "Die moeten het enkel van de Vlaamse markt hebben, dus dan heeft zo'n recensie wel meer effect. Zeker omdat de makers zich zo'n oordeel van dichtbij meer aantrekken. Ik probeer dat dan te relativeren. Een positieve recensie van bepaalde critici in bepaalde media, dat kan evengoed box office poison zijn. Films als Rundskop, D'Ardennen of Black, die goed scoren in kritieken en aan de kassa, zijn eerder uitzondering dan regel."

Impens herkent dat. "De film waar ik misschien wel het meest trots op ben, is Code 37. Die hebben we in negen maanden tijd vanuit het niets geproduceerd, kreeg alleen maar slechte kritieken, maar er gingen wel 300.000 mensen kijken."

Het team van Safety First op de rode loper. Beeld BELGA

Merknaam

Wat misschien hielp bij Code 37, is dat kijkers al vertrouwd waren met de tv-serie. Ook F.C. De Kampioenen en Safety First scheerden hoge toppen aan de bioscoopkassa's. "Die titel is een merknaam: die films hebben al een beentje voor."

Vandaar dat sequels en films uit grote franchises bijna altijd goed scoren. Critici hekelen dat die films vaak 'meer van hetzelfde' zijn, maar voor het publiek is die herkenbaarheid juist een pluspunt. "Films als Batman, Star Wars of James Bond zijn critic proof", legt Temmerman uit. "Die danken hun succes aan herkenbaarheid en aan een gigantische marketingmachine. De impact van een recensie is nihil. De mensen willen de film gewoon zien, en liefst zo snel mogelijk. Vandaar dat hun openingsweekend steeds zo sterk is. Maar als de mensen de film dan niet goed blijken te vinden, zakken de bezoekcijfers de weken nadien in."

Waar het oordeel van de media wel nog uitmaakt, is in de arthousebioscoop. "In Kinepolis hangen ze geen krantenrecensies uit, maar in de Cartoon's of Studio Skoop wel", aldus Temmerman. "De films die daar gespeeld worden, hebben geen marketingmachine en zijn afhankelijker van de aandacht van de pers: distributeurs vinden het belangrijk dat er in De Morgen of Humo een recensie verschijnt."

Het oordeel weegt voor die films ook zwaarder door. "Niet alleen films als Son of Saul of The Assassin hangen af van die persaandacht, ook de bioscoopuitbaters", vertelt Duynslaegher. "Van kleine bioscoopexploitanten hoor ik weleens: als zo'n onafhankelijke film een negatieve recensie krijgt, verlies ik meteen een deel van mijn publiek."

Dat is zeker zo nu het aantal films dat verschijnt, hoger ligt dan ooit: het is vechten voor aandacht en een plaats in de programmatie, stelt de directeur van Film Fest Gent. Maar kleine films zijn kennelijk meer afhankelijk van de aandacht en de reacties in de pers, al bepalen die het succes van de film al lang niet meer. "Het is natuurlijk leuker om een positieve kritiek te lezen", vindt Impens. "Maar als ik moet kiezen tussen goede recensies en weinig bezoekers of slechte recensies en veel bezoekers, kies ik altijd voor het tweede."

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234