Zondag 19/05/2019

Televisie

Wat vertellen de reboots van heksenreeksen als ‘Charmed’ en ‘Sabrina’ over het moderne feminisme?

Kiernan Shipka in ‘Chilling Adventures of Sabrina’. Beeld RV

Zowel Charmed als Sabrina, the Teenage Witch kregen zopas een reboot, en het is zeker geen toeval dat ze van onder het stof worden gehaald in tijden van misogyne presidenten en MeToo. Heksen zijn hét symbool van vrouwelijke kracht in een patriarchale samenleving.

You say ‘witch’ like it’s a bad thing”, proclameert de trailer van Chilling Adventures of Sabrina. En ja, het eerste beeld van een heks dat bij u opkomt, is waarschijnlijk niet al te fraai. Heksen eten kinderen op, voederen vergiftigde appels aan onschuldige meisjes en hebben meestal een pukkel (of twee). Toch claimen feministen sinds de jaren 70 de heks als hét feministische symbool, onder de noemer W.I.T.C.H. (Women’s International Terrorist Conspiracy from Hell).

Het schrikwekkende beeld van de heks heeft alles te maken met de onderdrukking van de vrouw. Het was de revolutionaire suffragette Matilda Joslyn Gage, die in de 19de eeuw deze stelling voor het eerste poneerde, en ze werd nog eens onderstreept eind vorige eeuw, toen de derde golf feminisme de westerse wereld overspoelde – met tv-reeksen als Sabrina, the Teenage Witch en Charmed op kop. 

De nieuwe adaptaties van de bekende heksenverhalen moeten eveneens gezien worden in de context van het politieke klimaat van de voorbije jaren.

De reboots krijgen uitdrukkelijk de stempel feministisch mee – iets wat niet iedereen kan appreciëren. Holly Marie Combs uit de originele Charmed reageerde sarcastisch op de marketing rond de nieuwe show – fierce, funny, feminist reboot. “Blijkbaar waren wij niet feministisch”, verkondigde ze op Twitter.

Het grootste verschil met de originele tv-series is de nadruk op diversiteit in beide reboots. Een feministische reeks zonder diverse cast is vandaag nu eenmaal not done, terwijl de cast van de originele reeksen nog overwegend wit, heteroseksueel en cisgender was. (En slank en knap.) De heksenpraktijken die werden voorgesteld, waren bovendien exclusief westers, niettegenstaande er over de hele wereld heksentradities te vinden zijn.

De reboots maken een volledige ommezwaai op dat gebied. Charmed vervangt de blanke Halliwell-zussen door de latina-zussen Melanie, Maggie en Macy Vera. Die laatste is zelfs van gemengde afro-latino-afkomst – de zussen onderzoeken bijgevolg ook hun Zuid-Amerikaanse en Afrikaanse heksenafkomst doorheen de afleveringen – en de eerste is op de koop toe lesbisch.

In Chilling Adventures of Sabrina is het hoofdpersonage dezelfde blondharige Sabrina, maar wordt de diversiteit over de rest van de show uitgesmeerd. Vooral de twee beste vriendinnen van het meisje – de zwarte activist Roz en de non-binaire Susie – zijn postermeisjes voor diversiteit. Daarnaast is Sabrina’s neef Ambrose een zwarte én panseksuele heks. Iemand die aangetrokken is door vrouwen, mannen en alles ertussen: op televisie is het een unicum.

Sabrina's vriendinnen Roz en Susie zijn postermeisjes voor diversiteit. Beeld RV

Het lijkt haast of de schrijvers alle mogelijke representaties op een bord hebben geschreven en willekeurig aan de personages toebedeelden. Maar de focus op diversiteit is dus ook gewoon een kenmerk van het hedendaagse feminisme, en hij verklaart de sterke connectie die feministen voelen met heksen. Want niet alleen vrouw zijn, maar ook arm, oud en anders zorgden vroeger voor een verhoogd risico om op de brandstapel terecht te komen.

Een andere feministische signatuur in de adaptaties is het overduidelijke politieke activisme van de jonge vrouwen. Terwijl de vroegere Halliwell-zussen en Sabrina braaf de regels van de patriarchale heksenwereld volgden, stellen de nieuwkomers de gevestigde orde in vraag.

Sabrina weigert om haar naam te schrijven in Satans boek, wat gelijk staat aan de onderwerping aan zijn tweehoevige wil. Ze wil macht én vrijheid, maar jammer genoeg zitten heksenkrachten in een packagedeal met eeuwige dienstverlening aan de duivel. Wanneer Sabrina haar twijfels voorlegt aan mede-tienerheks Prudence, lacht deze haar dan ook uit. “Dat zal hij jou nooit geven. De gedachte dat je beide hebt, beangstigt hem.” Als Sabrina verward vraagt waarom, antwoordt Prudence: “Hij is een man, toch?”

Ook in Charmed buigen de jonge heksen niet zomaar voor de wetten van hekserij, vastgelegd door ‘De Ouderen’ – een eufemisme voor een oude, witte mannenraad. De ‘whitelighter’ Harry is, net als in het origineel, een stand-in voor deze ongeziene regulerende macht. Wanneer Mel haar krachten op een roekeloze, ongebreidelde manier gebruikt, wordt ze door hem berispt. Maar in tegenstelling tot hoe dat in het origineel zou aflopen, wordt Mel niet gestraft voor haar oncontroleerbare energie en redt ze later de dag. Deze heksen zullen niet getemd worden.

Moderne heksen roepen op om Trump te beheksen. Beeld RV

Nog in de nieuwe Charmed en Chilling Adventures of Sabrina wordt de vrouwelijke kracht vanuit de heksenwereld gekanaliseerd in activisme in de mensenwereld. Zo zien we Mel posters ophangen met Time’s Up in de universiteitshal en richt Sabrina met haar vrienden een club op om vrouwen te sterken en beschermen.

En net als de fictieve heksenfeministen drukken vrouwen vandaag hun ongenoegen uit in magische termen en praktijken. Zoals de vrouwen van #MagicResistance, die elke maand samenkomen om een bindingsspreuk uit te spreken over Donald Trump. Of de reactie van The New York Times-columnist Lindy West op het bestempelen van #MeToo als een witch hunt: “Yes, this is a witch hunt. I’m a witch and I’m hunting you.” 

Donald Trump, die tegenstander Hillary Clinton tijdens zijn campagne bestempelde als een heks, dreef feministen duidelijk nog meer in de armen van Satan. Maar geen nood: “Ik ben geen slecht persoon”, aldus de nieuwe Sabrina. “But these are desperate times.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.