Maandag 21/10/2019

Theater

“Wat is origineel? Er zijn duizenden liefdesliedjes geschreven: die zijn ook niet origineel”

Theatermakers Kuno Bakker en Mokhallad Rasem. Beeld Tine Schoemaker

De opvallendste samenwerking van dit theaterseizoen? Die tussen Dood Paard-lid Kuno Bakker en Toneelhuis-maker Mokhallad Rasem. Met De verse tijd maken ze een voorstelling op basis van de ontelbare gesprekken die ze samen voerden. Waarbij ze het thema ‘diversiteit’ probeerden te vermijden. Ook al is dat niet altijd gelukt.

Het begon met een zakdoek.

De zakdoek uit Shakespeares Othello meer bepaald, waaruit het hoofdpersonage afleidt dat zijn geliefde Desdemona hem heeft bedrogen. “Dat heeft bij ons een heel grote betekenis”, vertelt de Iraaks-Belgische theatermaker Mokhallad Rasem. “De zakdoek toont de eer van de vrouw. Na de huwelijksnacht moet de bruid aan haar familie een bebloede zakdoek tonen, om te bewijzen dat ze nog maagd was. En haar eer dus heeft bewaard.”

Enkele jaren geleden speelde Rasem mee in Othello (Bye Bye), een bewerking van Shakespeares klassieker door het Nederlandse gezelschap Dood Paard. Om in Amsterdam te geraken, reed hij mee met Dood Paard-lid Kuno Bakker, die net als hij in Antwerpen woont. “Dan voerden we boeiende gesprekken”, legt Bakker uit. “Mokhallad kan heel goed praten, en hij vertelt heel graag – en heel mooi. Vaak ging het dan over dingen die met zijn achtergrond te maken hadden. Dat verhaal over die zakdoek is in mijn hoofd gebleven. Ik wilde dat uitdiepen, die gesprekken met Mokhallad op het toneel voeren. Dat heb ik aan Mokhallad voorgelegd, en toen zijn we nog meer gesprekken beginnen voeren. Daar is deze voorstelling uit voortgekomen.”

Uitgebreide metaforen

‘Deze voorstelling’ heet De verse tijd, volgens de brochure: ‘Negen kleine voorstellingen over negen grote thema’s.’ Maar het is niet bij negen thema’s gebleven, zeggen de twee makers. En naast grote thema’s komen evengoed banalere onderwerpen aan bod. Maar alles komt voort uit de talloze gesprekken die de twee theatermakers het afgelopen jaar voerden. De ene is Nederlander, spreekt zonder omwegen, en heeft een achtergrond in teksttheater; de andere is van Iraakse afkomst, spreekt in heel uitgebreide metaforen, en brengt bij Toneelhuis vooral erg beeldende voorstellingen. Maar ze wilden zich niet blindstaren op de verschillen. Vandaar de titel: ‘de verse tijd’, in plaats van ‘diversiteit’. 

“Maar terwijl we aan het werken waren, merkten we ook dat je niet aan dat thema ontkomt”, vertelt Bakker. “Op een bepaald moment hebben we een heel dikke lijn gezet: nu gaan we het niet meer hebben over diversiteit. Maar dat is bijna onmogelijk.”

“Dat is ook logisch”, vult Rasem aan. “Als je ergens op vakantie bent, kijk je ook meteen naar de verschillen. Wat eten de mensen hier? En hoe? Dat zit in de mens, dat zie je altijd opnieuw. We komen allebei van een andere wereld, en we proberen die twee werelden samen te brengen. Soms smelten ze samen, soms botsen ze.” En dat merkten de twee theatermakers zelf dus ook. Bakker: “Over een moeder zegt hij: een moeder is een boom die schaduw geeft. Ik zeg: ze is het zonlicht, dat warmte geeft. Want hij komt uit een heet land, en heeft schaduw nodig. Ik kom uit een koud land en zoek dus warmte. Dat is een moment waarop die verschillende achtergrond erg concreet wordt.”

Dood, liefde, oorlog

Maar goed: De verse tijd wil dus verder kijken dan de verschillen. Daarom zochten Rasem en Bakker universele thema’s op, zoals dood, liefde, oorlog en eenzaamheid. Niet meteen de meest originele onderwerpen, en dat beseffen ze maar al te goed. “Dat is net de bedoeling. Het zijn oerthema’s”, stelt Bakker. “En wat is een origineel thema? Er zijn duizenden liefdesliedjes geschreven: daarvan is het thema ook niet origineel. De vraag is vooral: hoe kijken wij naar die universele onderwerpen?” Rasem: “Als we over liefde praten, praten we over hetzelfde. Natuurlijk, liefde heeft veel varianten, maar de kern is voor ons hetzelfde. We willen over de essentie praten.” Bakker: “Het gesprek dat dan ontstaat, dat is wel origineel.”

Ze hebben er hun tijd voor genomen. De voorbereidingen voor De verse tijd lopen een jaar terug. Bakker: “Het is een heel proces, om elkaar te leren kennen. En elkaar te leren vertrouwen.” Rasem: “Soms begrijp ik Kuno al, nog voor hij spreekt, en omgekeerd. Maar soms zegt hij van alles en begrijp ik er niets van. En omgekeerd gebeurt dat evengoed.”

Maar in die tijd zijn de twee, ondanks hun verschillen ook naar elkaar toegegroeid. Rasem: “Kuno drinkt koffie, en ik drink thee. Maar nu drink ik ’s ochtends met Kuno ook koffie.”

Bakker: “Ik bied hem dat altijd aan.”

Rasem: “En als ik nu thee maak, drinkt hij ook thee.”

Bakker: “Maar ik drink het niet altijd op.”

Rasem: “Omdat jij altijd conflict wil creëren (lacht).”

Van 7/11 tot 10/11 in Toneelhuis, Antwerpen. Daarna op tournee.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234