Vrijdag 10/07/2020
Vage close-ups tonen hoe het hoofd van de Britse queen op de briefjes wordt weggevreten door de vlammen.

Troost in quarantaineEls Maes

Wat gebeurt er als je een miljoen Britse pond opfikt? En waarom zou iemand dat doen?

Vage close-ups tonen hoe het hoofd van de Britse queen op de briefjes wordt weggevreten door de vlammen.Beeld rv

De Morgen laat zijn cultliefhebbers de film-, platen- of boekenkast uitspitten op zoek naar troostrijke klassiekers. Vandaag:  Els Maes over de cult-documentaire K Foundation Burn a Million Quid van The KLF.

Na zeven weken quarantaine hebt u vast de weg al gevonden naar de cellosonates van Bach, de mooiste zinnen van Wislawa Szymborska of de heruitzendingen van wielerklassiekers. Maar straks wordt dit warme dekentje van schoonheid en troost u afgepakt, en wordt u als een tam geworden beestje terug in de jungle vrijgelaten. Bent u ook zo bang dat we het niet meer zullen aankunnen? Dat het leven er straks helemaal anders zal uitzien? Of erger nog: dat uw leven weer helemaal hetzelfde zal zijn als voorheen? Mijn excuses, maar ik heb vandaag geen knuffel maar een klets voor u. Tough love, eentje om straks die vreemde, nieuwe post-lockdownwereld aan te kunnen.

Ik neem u mee naar 23 augustus 1994: op een eilandje voor de Schotse kust, besloten Bill Drummond en Jimmy Cauty dat het tijd was voor een radicale actie. Op een uurtje voltrok zich in een verlaten vissershuisje de grootste kunstperformance van de 20ste eeuw, of een domme grap van een stel overjaarse punkers. Beslist u zelf maar. Op Youtube en Vimeo kan u de documentaire bekijken: ‘K Foundation Burn a Million Quid’. Het gaat over... jawel: twee kerels die een miljoen Britse pond verbranden.

Drummond en Cauty hadden al een leven in de muziekindustrie achter de rug, in verschillende kleurrijke incarnaties, toen ze met hun band The KLF een van de meest succesvolle dance-acts werden uit de hoogdagen van de Britse ravecultuur. Op de Brit Awards in 1992 was The KLF uitgeroepen tot ‘beste band’: het olijke duo stuurde een toepasselijk genaamde groep Extreme Noise Terror het podium op, om hun hitsingle ‘3 AM Eternal’ te coveren in een loeiharde metalversie. Ondertussen vuurde Drummond met een machinegeweer van op het podium nepkogels af op de feestelijk uitgedoste fine fleur van de Britse showbizz. Snapt u al waarom ik zo dol ben op Bill en Jimmy? Vandaag haal je de voorpagina’s als je op een awarduitreiking een tomaatje gooit naar een minister-president. Wanneer is alles zo beige en braaf geworden?

Op de afterparty in een chique hotel liet de KLF een dood schaap afleveren, als hun afscheidscadeau aan de muziekindustrie. Drummond en Cauty besloten zich om te dopen tot K Foundation en ‘artiesten’ te worden.

De volledige documentairefilm over de geldverbranding duurt 48 minuten, en – nogmaals excuses – dit is geen mooi geregisseerd Netflix-verhaaltje. Dit is vintage nineties-cult, een slordig gemaakte Super8-film, met als climax een minutenlange scène waar Drummond en Cauty bankbiljetten in een open haard werpen. Het had een haast sacraal ritueel moeten zijn, een spirituele daad van offergave en bevrijding. Maar het is ook banaal en knullig en een beetje saai. Vage close-ups tonen hoe het hoofd van de Britse queen op de briefjes wordt weggevreten door de vlammen.

Eén miljoen pond is precies de opbrengst die de KLF in enkele jaren tijd met hun monsterhits had vergaard. Het duo had al eerder pogingen ondernomen om van hun fortuin verlost te geraken. Ze wisten het volledige oeuvre van The KLF om de stroom aan auteursrechten voorgoed stil te leggen, haalden hun bankrekening leeg en spijkerden een miljoen aan gloednieuwe bankbiljetten op een houten plaat. Het kunstwerk Nailed to the wall werd op een veiling te koop aangeboden voor 500.000 pond (het plan mislukte). Ze wilden het schenken aan het TATE Museum in Liverpool (die weigerden het werk). Het geld werd een vieze ziekte waar ze van af wilden. Dus belandden de bankbiljetten in het vuur.

En dan? Spoiler alert: dan gebeurt er helemaal niks. Er verschijnt één artikel over de stunt, en een tijdlang wordt er geleurd met een koffer vol overgebleven assen. Maar een plan is er niet, geen strak georkestreerde media-campagne zoals we vandaag zouden verwachten. Iedereen vraagt hen naar het waarom, terwijl dat net de ene vraag is waar ze geen antwoord op hebben. Dit is performancekunst, dat behoeft geen uitleg, toch? Gimpo – de roadie van de groep en gelegenheidscameraman – ziet er ontredderd uit en vertelt dat zijn mama boos werd toen ze hoorde wat ze hadden gedaan. “Ik praat er maar niet meer over met haar.”

Ontgoocheld en onbegrepen

Ze geloofden oprecht dat dit zou inslaan als een bom: dat toeschouwers zich vragen zouden gaan stellen over de rol van geld, over de waarde van kunst, de werking van de muziekindustrie, hoe creativiteit gemonetariseerd wordt. Gaandeweg zie je hen tot het besef komen dat ze de wereld helemaal niet hebben veranderd. De wereld draaide lekker verder zoals voorheen, en laat de twee revolutionairen ontgoocheld en onbegrepen achter.

Deze dagen lees en hoor ik de hartstochtelijke wensdromen van mensen die in corona ‘de grote reset’ zien. Dat er straks een nieuwe wereld uit de as zal verrijzen, hoe we plots in harmonie met de natuur zullen leven, het kapitalisme op de schop zal gaan, en we uit deze lockdown zullen herrijzen als betere mensen. Verlangen we echt naar een radicale omslag, of verwarren we het sharen van een Facebook-post met een daad van verzet?

Na een zichzelf opgelegde zwijgplicht van 23 jaar, praten Drummond en Cauty weer over dat ene ding dat ze ooit deden in 1994. Google helpt u verder, een ontdekkingstocht langs alle heerlijke strapatsen van de twee helpt mij nog minstens een week de quarantaine door. In blijde afwachting van radicaal nieuwe tijden.

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234