Maandag 17/02/2020

Theater

Wat betekent het om Europeaan te zijn met Afrikaanse roots?

Sukina Douglas en Marie DaulneBeeld Illias Teirlinck

Wat betekent het om Europeaan te zijn met Afrikaanse roots? Marie Daulne van Zap Mama bedacht er in de jaren 90 de term ‘Afropean’ voor en spoken-wordkunstenaar Sukina Douglas maakt er vandaag een voorstelling over in KVS. ‘Er schuilt kracht in de positie van eeuwige buitenstaander.’

Zodra Sukina Douglas en Marie Daulne aan de praat raken, valt er geen speld meer tussen te krijgen. De ene mag dan wel Britse zijn terwijl de andere geboren en getogen is in Brussel, hier zitten duidelijk twee zielsverwanten aan tafel. Niet verwonderlijk misschien. Ze zijn niet alleen allebei kunstenaar in hart en nieren, ze zien hun kunst ook als dé manier om de belangrijke conversaties van deze tijd te voeren en mensen te verenigen.

Daulne werd in de jaren 90 een wereldster dankzij Zap Mama, de band waarmee ze inventief Afro-Cubaanse klanken mixte met soul, gospel en jazz. Douglas toert dan weer de wereld rond met haar empowerende poëzie. Een paar jaar geleden dook ze als actrice op in de voorstelling Malcolm X en nu maakt ze voor KVS dus de voorstelling Afropean // Human Being. Daarin wil ze het dekolonisatiedebat niet alleen duiden aan de hand van de dagelijkse worstelingen van mensen van kleur. Ze wil het ook herkaderen: weg van de polarisatie, terug naar de verbinding.

Mensen van kleur

“In mijn voorstelling stel ik niet alleen samen met de performers de vraag naar hoe we onze verschillende identiteiten verzoenen, ik wil die kwestie ook overstijgen”, vertelt Douglas. “Uiteindelijk willen we in eerste instantie allemaal als human being, als mens erkend worden. Daarom zoom ik niet in op racistische aanslagen of andere grote gebeurtenissen. Wel stel ik de dagelijkse kleine moeilijkheden centraal waar iedereen van kleur mee te maken krijgt. Bovendien vind ik het belangrijk om ook te appelleren aan witte mensen zodat ze zich kunnen inleven.”

En daarbij speelt de term Afropean dus een sleutelrol. Die laat haar toe om in alle nuance en complexiteit te beschrijven wie ze is. Douglas vertelt hoe ze als kind worstelde met haar migratieroots. “Als mensen me vroegen waar ik vandaag kwam, zei ik Jamaica terwijl ik geboren ben in Engeland”, lacht ze. “Maar ik werd dan ook als ‘Afro-Caribisch’ bestempeld door de overheid. Zij waren degenen die me elders lokaliseerden. Voor mij betekende de term Afropean een openbaring. Dankzij dat woord kan ik mezelf begrijpen als een combinatie van twee werelden in plaats van als een lastig huwelijk tussen identiteiten die zich vooral moeten verhouden tot een witte norm.”

Eigen geluid

Marie Daulne hoort het glunderend aan. “Het heeft vijfentwintig jaar geduurd voordat mensen echt begrepen wat de term Afropean betekent. Toen ik in de jaren 80 aan La Cambre studeerde, kende niemand Afrikaanse kunstenaars. Het ging alleen maar over l’art nègre in het algemeen. Wij bestonden simpelweg niet. Het enige waartoe ik me kon verhouden, was de zwarte hiphop uit de VS. Ik keek daar wel naar op maar voelde me tegelijkertijd anders omdat ik geen Engels sprak. Dat heeft me gestimuleerd om mijn eigen geluid te zoeken en Zap Mama op te richten.”

De rest is geschiedenis. Daulne werd een beroemdheid die onder meer bevriend was met Erykah Badu. “Zij begreep dat ik op zoek wou naar de zwarte klanken van vóór de slavernij. We krijgen aangeleerd dat de zwarte geschiedenis bij die slavernij begint, maar er bestaat zoveel moois van ervoor. Ik merkte bovendien net als zij dat muziek muren en grenzen kan doorbreken.” 

Samen met David Byrne van Talking Heads bedacht Daulne in die periode de term Afropean. “Dat woord symboliseerde een nieuwe, bevrijdende en zelfs feestelijke manier om naar identiteit te kijken. Ook voor witte mensen trouwens. Zij voelen zich soms schuldig omwille van het koloniale verleden. Maar zoals ik niet de slaaf ben die mijn voorouders waren, zijn zij niet de onderdrukkers van toen.”

“De term vat mooi samen hoe al die identiteiten verschillen”, vult Douglas aan. “Het leven van een Somalische vluchteling in Londen is anders dan dat van een Amazigh die in Brussel woont. Bovendien zit er schoonheid in het feit dat je overal een vreemdeling bent. “Ik was als jonge vrouw diep gekwetst toen bleek dat ze mij op de Caribische eilanden als buitenlander zagen. Ik had gehoopt daar thuis te kunnen komen maar niets was minder waar. Intussen weet ik dat er kracht schuilt in die positie van eeuwige buitenstaander.”

De weg plaveien

Douglas vertelt nog dat ze als jonge vrouw rolmodellen miste en dat ze zo blij is dat mensen als Daulne de weg voor haar geplaveid hebben. “Ik trok me op aan mensen als Erykah Badu en Mos Def. Met mijn hiphopcollectief Poetic Pilgrimage merkten we dat Amerikaanse rappers motown sampleden, dus begonnen we reggae te sampelen. Hiphop werd onze nieuwe thuis en het middel om te overleven. Als ik toen de term Afropean had gekend, zou ik daar zoveel aan gehad hebben. Marie was twintig jaar geleden een echte pionier.”

Ze voegt er nog aan toe dat ze aanvankelijk dacht dat Afropean een academische term was, maar dat ze nu beseft dat enkel een kunstenaar zoiets kan bedenken. “Kunst kan de mentaliteit van mensen sturen en de samenleving een andere richting geven.” Daulne knikt enthousiast en knipoogt naar Douglas dat ze erg benieuwd is naar de voorstelling. “Ik ben eigenlijk niet eens zo zenuwachtig”, glimlacht Douglas. “We hebben zo’n fijne ploeg, dat komt sowieso goed.”

‘Afropean // Human Being’, van 14 tot 19/2 in KVS, Brussel. KVS.be

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234