Maandag 21/10/2019

Analyse

Wat als The Beatles niet hadden bestaan?

The Beatles. Beeld ANP

Wat als The Beatles niet hadden bestaan? Het is een verdomd prikkelend idee, dat aan de basis ligt van Danny Boyles romcom Yesterday. Dat de film het nalaat om de kwestie grondig uit te spitten, houdt ons niet tegen om zelf antwoorden te zoeken. With a little help from our friends, dat spreekt vanzelf.

Uw grootouders en uw ouders luisterden naar hen, u neuriet zelf nog altijd vrolijk mee wanneer hun liedjes op de radio voorbijkomen, en als u kinderen heeft, zullen ook zij hun werk vroeg of laat ontdekken: The Beatles zijn niet uit de muziekgeschiedenis weg te denken. En toch is dat precies wat Danny Boyle probeert te doen in zijn nieuwe romcom Yesterday.

Aan het begin van de film gaat het licht even volledig uit. De mysterieuze, wereldwijde stroompanne duurt nauwelijks enkele seconden, maar terwijl de aarde reboot sluipt er een gigantische fout in het systeem: de namen Paul McCartney, John Lennon, George Harrison en Ringo Starr worden uit het collectieve geheugen gewist, The Beatles hebben nooit bestaan. Auw. ‘Yesterday’, ‘Let It Be’, ‘Eleanor Rigby’, ‘Hey Jude’... Niemand die ze nog kent. Behalve één man: Jack Malik, een niet zo succesvolle singer-songwriter die tot zijn grote verbazing vaststelt dat hij plots de enige persoon ter wereld is die de Beatles-canon nog in zijn hoofd heeft zitten. Wanneer hij besluit om zijn eigen werk in de vuilnisbak te gooien, en overal de songs van de Fab Four te zingen, gaat de wereld razend snel voor de bijl: Jack wordt de grootste superster ter wereld.

Hoe realistisch is zo’n scenario? Zou het in het hedendaagse muzieklandschap nog mogelijk zijn om te scoren met het werk van The Beatles? Maar ook: hoe zou de wereld vandaag klinken als zij nooit hun stempel hadden gedrukt op de popmuziek? Het zijn verdomd prikkelende vragen, die de film echter niet helemaal beantwoordt. Reden te meer om het zelf te doen – of toch with a little help from een resem fanatieke Beatles-fans en -kenners.

Rosse trol

Over één ding is ons panel het 100 procent eens: de liedjes van The Beatles zijn tijdloos, en zouden dus ook vandaag nog hits kunnen worden. Musicoloog en componist Jeroen D’hoe, die vanaf volgend academiejaar het vak popmuziek zal doceren aan de KU Leuven, legt uit waarom hun songs zo aanslaan: “The Beatles waren enorm creatief in het schrijven van melodieën, maar die combineerden ze ook met een heel interessante onderbouw van akkoorden. Die harmonische begeleidingslaag – meestal gespeeld door gitaar, piano of orgel – valt minder op, maar kleurt de emotie wel mee. Bij The Beatles overstijgt ze bijna altijd puur functionele niveau, en dat maakt hun muziek nog altijd heel bijzonder. ‘Strawberry Fields Forever’ is daar een heel goed voorbeeld van.”

Beeld Michael Ochs Archives

Oké, op de kwaliteit van de Beatles-canon valt dus nog steeds niets af te dingen. Maar zou die volstaan om iemand als Jack Malick, een nobody met het charisma van een natte dweil, er anno 2019 mee naar de wereldtop te katapulteren? Zou best kunnen, denkt Studio Brussel-presentator Stijn Van de Voorde: “Kijk naar het enorme commerciële succes van Ed Sheeran (die in de film Jack Malick ontdekt, LT), dat is uiteindelijk ook maar een lelijke rosse trol.” “En hij doet het dan nog met liedjes die verschrikkelijk inferieur zijn aan die van The Beatles”, merkt Balthazar-frontman Maarten Devolder fijntjes op. Radiomaker Vincent Byloo beaamt: “Ik denk dat de songs van The Beatles op zich zo sterk zijn, dat zelfs Susan Boyle er wereldberoemd mee zou worden. Uiteindelijk is de muziek nog altijd hetgeen wat mensen aanspreekt.”

Toch vindt Novastar-zanger Joost Zweegers – zowat de grootste Beatles-fan die in de Lage Landen te vinden is – dat het voor een soloartiest als Jack moeilijk zou zijn om dezelfde magie te creëren als The Beatles: “Essentieel voor hun succes was de mengeling van de zoete stem van Paul McCartney, en de ietwat zurige, schurende zang van John Lennon. Het zijn twee waanzinnig verschillende kleuren, die echt een wereld openen wanneer ze samen beginnen te zingen. Die melange kent zijn gelijke niet.”

Clit pitch

Michèle Cuvelier, Slimste mens-sensatie en presentatrice van het ochtendblok bij Studio Brussel, las er ooit zelfs een wetenschappelijke verklaring voor: “Nu ja, het was een beetje een pseudo-onderzoek, maar het is me wel bijgebleven: de auteurs beweerden namelijk dat de stemmen van John Lennon en Paul McCartney samen een bepaalde frequentie genereerden – de ‘clit pitch’ – die meisjes daarbeneden zou triggeren... (lacht) Dat zou er dan voor zorgen dat ze extatisch gaan krijsen.”

Jack Malik zou het dus zonder clit pitch moeten doen, maar sowieso lijkt een bovennatuurlijk parcours als dat van The Beatles niet meer aan de orde in het versnipperde muzieklandschap van vandaag, denkt Devolder: “Hiphop is nu het dominante genre. Als je vandaag alle nummers van The Beatles voor het eerst kon uitbrengen, zou dat nog altijd inslaan als een bom, maar ik denk niet dat je er de allergrootste artiest van het moment mee zou kunnen worden. Je zou op zijn minst de spotlight moeten delen met Kanye West en Beyoncé.”

Beeld Getty Images

Ook al is de muziek van The Beatles geen haar veranderd, de tijden zijn dat wel. “Je zou kunnen stellen dat er sinds de dood van Bowie en Prince een bepaald tijdperk is afgesloten”, vult Cuvelier aan. “Zij waren misschien wel de laatste supersterren van voor het socialemediatijdperk. Zij waren onbereikbaar, er hing een cultus rond hen, een mysterie. Hun fans moesten posters in hun kamer hangen in plaats van hen te volgen op Instagram.” Tegelijk nuanceert ze ook: “Als je kijkt naar een fenomeen als K-pop, dan heeft de manie zich misschien gewoon naar de onlinewereld verplaatst. De krijsende menigtes van vroeger zijn nu de meisjes die commenten, liken en sharen om in de buurt van hun idolen te komen.”

Geen Bowie, geen Oasis

En wat als The Beatles nu, zoals in de film, helemaal niet hadden bestaan? “Dan had de wereld vandaag niet hetzelfde geklonken”, zegt Zweegers resoluut. “Een hele generatie muzikanten was compleet vergroeid met de muziek van The Beatles. En die hebben op hun beurt de jaren 70 vormgegeven. The Beatles waren ook de eersten die succes hadden over de grenzen heen, ze maakten de eerste videoclips, en zelfs los van de muziek is hun culturele impact echt niet te onderschatten: The Beatles hebben vrijheid met zich meegebracht.”

“Popmuziek als genre zou ook veel minder serieus genomen worden”, denkt Byloo. “The Beatles waren aanvankelijk natuurlijk een commerciële boysband, maar gaandeweg zijn ze de popcultuur steeds intellectueler gaan benaderen.” Musicoloog D’hoe is het roerend eens: “Zonder The Beatles zou popmuziek wellicht op een lager niveau zijn blijven steken. Zij hebben het genre, dat voordien echt entertainment was, vanaf 1966 stilaan naar een artistiek niveau getild. Vanaf hun album Revolver gingen ze volop experimenteren in de studio: klanken vervormen, tracks omkeren, collages maken... De studio werd een volwaardige muzikale partner in plaats van louter een instrument. Zonder The Beatles zouden er dus misschien ook geen artiesten als Bowie, Björk of James Blake geweest zijn.” “Ook groepen als Oasis zouden gewoon niet bestaan”, vult muzikant Stijn Meuris aan. “Als ik hun songs op laag volume hoor spelen, denk ik altijd dat het Beatles-nummers zijn.” (lacht)

Als The Beatles uit de geschiedenis gewist werden, zouden trouwens nog een heleboel andere fenomenen verdwijnen. “Merchandise zou misschien niet bestaan,” zegt Zweegers, “want het management van The Beatles heeft dat bedacht. Keukenraad, kleding... Je kan het niet zo gek verzinnen of het bestaat met een Beatle-embleempje op.” Maar ook onze telefoons en laptops zouden anders heten, merkt Stijn Van de Voorde op: “Het technologiebedrijf Apple is vernoemd naar het gelijknamige platenlabel van The Beatles, dat op zijn beurt een eerbetoon aan Magritte was.” “Zonder The Beatles zouden we nu dus met zijn allen op onze Pear of Pineapple zitten te tokkelen”, besluit Byloo. “En er zouden waarschijnlijk ook geen drummermoppen bestaan. Want Ringo Starr is toch een beetje het archetype van de domme drummer die op de achtergrond op zijn vellen zit te meppen.”

Yesterday speelt vanaf 26/06 in de bioscoop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234