Zaterdag 24/08/2019

Bart De Pauw

Wat als Bart De Pauw niet grappig of populair was?

Bart De Pauw. Beeld BELGA

Op sociale media regent het ook steunbetuigingen aan het adres van Bart De Pauw. Maar wat als de beschuldigingen gingen over een tv-maker die niet al dertig jaar lang mensen in de huiskamer liet gieren van het lachen?

'Wat een hoop gezever zeg.'

'Weer een omhooggevallen trut die niet tegen een mopje kan.'

'Als Bart er niet meer op komt zien we gewoon niet meer naar de VRT! Dat is de aangenaamste mens die er is, altijd goedlachs en een geweldige presentator.'

'Sterkte aan Bart ! Zoiets verdien je niet.'

Vlaanderen reageert verdeeld op de beschuldigingen tegen Bart De Pauw, en het nieuws dat de VRT de samenwerking met het kijkcijferkanon opzegt. Op sociale media regent het ook massaal steunbetuigingen aan het adres van de bekende acteur en tv-maker: #iksteunbart. Van mannen en vrouwen. Vol ongeloof, relativering, woede aan het adres van de VRT en de vrouwen achter de anonieme getuigenissen over grensoverschrijdend gedrag. Genre: 'De meeste actrices hebben zich omhoog laten wippen. Het is een grote satirische klucht, aandachtsgeil.'

Dat zet aan het denken. Wat als Bart De Pauw niet geestig of populair was? Wat als de beschuldigingen gingen over een tv-maker die niet al dertig jaar lang mensen in de huiskamer liet gieren van het lachen met zijn hilarische shows en jongensachtige charme? Maar wel over - we zeggen maar iets - een wat saai, onaantrekkelijk figuur uit de tv-wereld. Zouden mensen dan nog massaal posten en tweeten dat de vrouwen in kwestie 'omhooggevallen trutten zijn die niet tegen een mopje kunnen', types die 'met hun benen open liggen voor een job bij den tv' en daarna bij 'de grote baas gaan zeiken'? Of de betichtte man in kwestie 'veel sterkte toewensen'?

Gossip Girl

Zoals dat gaat met hypothetische vragen is het gissen naar het antwoord. Of misschien toch niet. Andere prominenten, die in de nasleep van #metoo in opspraak kwamen, konden op opvallend minder steun rekenen. De - laten we een kat een kat noemen - minder aantrekkelijke producer Harvey Weinstein voorop. Of zoals hij de voorbije weken vaak op sociale media werd gedoopt: 'Zweinstein', of 'dat vies varken'.

Harvey Weinstein, die door vele vrouwen van seksueel misbruik werd beschuldigd, kon op opvallend minder steun rekenen. Of zoals hij de voorbije weken vaak op sociale media werd gedoopt: 'Zweinstein', of 'dat vies varken'. Beeld AFP

Nee, de vergelijking met deze zaak gaat niet op. Grensoverschrijdende sms'en (VRT-CEO Paul Lembrechts heeft het over stalking en honderden berichten, ook expliciete en pornografisch getinte sms'en; De Pauw ontkent de beschuldiging van stalking met klem) zijn van een totaal andere orde dan beschuldigingen over fysiek en seksueel misbruik. Ook is er op dit moment een verschil in de hoeveelheid aan getuigenissen.

Maar toen Ed Westwick, de jonge en knappe acteur uit Gossip Girl en White Gold, vorige week door een actrice beschuldigd werd van aanranding, waren de reacties op sociale media evengoed van een totaal andere orde dan op de zaak-Weinstein. Haar verhaal stootte evengoed op veel ongeloof, relativering en verwijten aan haar adres, ook nadat er een tweede getuigenis volgde. 'Hoe kan zij nu doen alsof dat erg is, met hem'. Of: 'Waarom zou hij verkrachten als er zat veel meiden met hem naar bed willen?' Of nog: 'We gaan Westwick toch nog op tv te zien krijgen?'

Toen een actrice vorige week acteur Ed Westwick -Chuck Bass in 'Gossip Girl'- van aanranding beschuldigde, stootte haar verhaal evengoed op veel ongeloof en relativering. Beeld EPA

Soortgelijke reacties zie je in de zaak rond Amerikaans komiek Louis C.K., die volgens vijf vrouwelijke collega's ongevraagd gemasturbeerd zou hebben in hun bijzijn. 'C'mon, we're talking about Louis C.K. Dat is toch gewoon deel van zijn humor?'

Alsof geestige, charmante en/of knappe mannen zich niet schuldig kunnen maken aan grensoverschrijdend gedrag. Imago is een bepalende factor tussen geloof of ongeloof, zegt Liesbet Stevens, docent strafrecht en seksuologie. Ook al omdat we een diepgeworteld, stereotiep beeld hebben van daders van grensoverschrijdend gedrag: dat het allemaal vieze mannetjes zijn die tot stalking of geweld overgaan omdat ze anders nooit aandacht krijgen of aan hun trekken komen. Omgekeerd vinden we het heel moeilijk te geloven dat iemand die populair, succesvol, knap of grappig is dergelijke fouten kan maken.

Amerikaans komiek Louis C.K. zou volgens vijf vrouwelijke collega's ongevraagd gemasturbeerd hebben in hun bijzijn. Eén van de reacties: 'C'mon, we're talking about Louis C.K. Dat is toch gewoon deel van zijn humor?' Beeld AFP

Imago als schild

De psychologie heeft daar een officiële term voor: confirmation bias. Dat weet Karolien Poels, hoofddocent strategische communicatie aan de Universiteit van Antwerpen: “Het is een verkeerde maar tegelijk heel menselijke reactie. Iemand als Bart De Pauw heeft een heel sympathiek imago, mensen kennen hem als iemand die al vele jaren geniale televisie maakt. Als dan plots beschuldigingen komen van grensoverschrijdend gedrag zoeken we automatisch naar tegenargumenten die ons bekende beeld bevestigen. En gebruiken we dat ook als argument, genre: hij bedoelde het wellicht als mop. Een positief imago is een heel sterk schild tijdens een crisis.”

Dat wordt nog versterkt, zegt Poels, doordat de tv-maker ook de vlucht vooruit nam met een videoboodschap waarin hij de situatie vanuit zichzelf kadert en dat bekende beeld van hem nogmaals meegeeft. “De mensen kennen mij als een grappenmaker, een onnozelaar een zeveraar, soms flirterig maar nooit met de bedoeling om te kwetsen.”

Komt nog bij dat we ons identificeren met bekende mensen die we al jaren op televisie of podia zien, vertelt Ines Keygnaert (UGent). “Dan zijn bepaalde beschuldigingen automatisch moeilijker te aanvaarden, omdat we ons zelf bedrogen voelen. Omdat we iemand hebben geapprecieerd of zelfs bewonderd. Dan zullen we, ook op een moment dat de feiten voor ons nog onduidelijk zijn, sneller diegenen geloven waarmee we ons verbonden voelen. Zeker als de 'andere partij' voor ons anoniem en onbekend is.”

Poels: “Als De Pauw als eerste communiceert en zegt dat hij geen recht op verdediging heeft gekregen, blijft dat hangen. Mensen zijn daar gevoelig voor. Getuige de reacties à la 'het zal je zelf maar overkomen'.”

Schandpaal

Het speelt mee dat het om getuigenissen en beschuldigingen gaat. Geen van bovenstaande mannen is vooralsnog officieel aangeklaagd of veroordeeld. Veel reacties werpen op dat ze bij voorbaat aan de schandpaal worden genageld door de publieke getuigenissen. Een debat op zich waard - één dat nu ook wordt gevoerd.

Maar het proces van de vrouwen die getuigen wordt door velen ook al gemaakt. 'Waarom reageerden die vrouwen niet op dàt moment ? Neenee, jarenlang opsparen, kan altijd van pas komen om eventjes interessant te zijn in je leven.' En: 'De anonieme getuigen willen de passage achter zich laten maar vinden het dan toch nodig om nu ineens iemand anders zijn leven te verkloten. En waarom?? Omdat ze niet meer 'neukbaar' zijn?'

Zoals schrijfster Heleen Debruyne aangeeft op Facebook: “Als ik de reacties hier lees, begrijp ik heel goed waarom de actrices in kwestie niet publiek willen gaan.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden