Zondag 08/12/2019

Renoir

Was Renoir een geile seksist die niet kon schilderen? Er is tot op vandaag discussie over

Foto op de Instagram-account ‘Renoir Sucks at Painting’. Beeld RV Renoir Sucks At Painting

Pierre-Auguste Renoir mag dan dinsdag precies honderd jaar dood zijn, zijn werk leidt nog tot hevige discussie. Zijn vaak dromerige en zoetsappige werken worden bewonderd of uitgespuugd. Een expert en een anti-Renoir-activist vechten het uit.

Waarom zou je doorwerken als je chronisch ziek bent? De Franse schilder Pierre-Auguste Renoir (1841-1919) had reumatoïde artritis en wist van geen ophouden. Zijn handen waren vervormd, lopen kon hij niet meer. Maar hij schilderde stug door, want, zo zei hij: “De pijn gaat over, de schoonheid blijft.” Het is een troostrijk citaat. Er zijn zelfs mensen die Renoirs hoopgevende motto als tatoeage hebben. Over het eerste deel kunnen we het gemakkelijk met Renoir eens zijn: de pijn gaat over, uiteindelijk. 

Alleen die schoonheid, daarover valt te twisten. De doeken van de productieve schilder wekken nogal gemengde gevoelens op. Zo toog in 2015 een groep verontwaardigde kunstkijkers naar het Museum of Fine Arts in Boston. Op hun protestborden stond in kapitalen ‘Renoir sucks at painting’, ‘ReNOir’ en ‘God hates Renoir’. De ludieke actie ging direct viraal, sommige critici spraken er schande van, maar er kwam ook bijval. Het bijbehorende grappige Instagram-account telt inmiddels meer dan 13.500 volgers.

Betogers aan het Museum of Fine Arts in Boston zien de Renoirs liever uit de zalen verdwijnen. Beeld AP

Anders dan bijvoorbeeld Monet of Cézanne blijkt Renoirs kunst niet boven elke twijfel verheven. Renoir begon zijn schildercarrière met Parijse taferelen in impressionistische stijl en concentreerde zich later op huiselijke taferelen en dromerige naakten. Vooral die late werken laten zich gemakkelijk wegzetten als zoetsappig en seksistisch.

Althans, wij kunnen ze wegzetten. Maar Martha Lucy, adjunct-directeur onderzoek en educatie van de Barnes Foundation in Philadelphia, kan niet om de late Renoir heen. In haar museum zijn maar liefst 181 schilderijen van zijn hand te vinden. De Amerikaanse chemicus en kunstverzamelaar Albert C. Barnes kreeg geen genoeg van de zwoele taferelen.

De Instagram-account ‘Renoir Sucks at Painting’. Beeld Instagram

Toen Lucy vijftien jaar geleden voor de Barnes Foundation ging werken, was ze bekend met Renoir. Hij was in haar studie kunstgeschiedenis ook aan bod gekomen bij lessen over feministische kritiek: “Hij wordt gezien als schoolvoorbeeld van wat men de mannelijke blik noemt, door de manier waarop hij vrouwen weergeeft.”

Toch was zij er niet op voorbereid hoe hevig sommige bezoekers reageren op de overdaad aan Renoir in de Barnes Foundation: “Mensen roepen: ‘O mijn God, nee, niet nóg een Renoir!’” En vakgenoten vragen Lucy bezorgd: “Hoe hou je het uit tussen al die Renoirs?”

Gevaarlijke kunst

De kunsthistoricus probeert er sindsdien de vinger op te leggen waarom Renoir mensen zo boos maakt. Ze verzamelt negatieve commentaar en kan er best om lachen dat The New York Times een Renoir met naakten omdoopte tot ‘twee croissants op een bedje groen’. Ook de acties van ‘Renoir sucks at painting’ kan ze waarderen. Maar dat Renoir kon schilderen, staat voor Lucy buiten kijf. En ook zijn late werk moeten we serieus nemen, vindt ze. “Hij wist precies wat hij deed.”

Organisator en politiek activist Max Geller kent de collectie van de Barnes Foundation ook. Al betreurt hij dat.  “Hun collectie is gevaarlijk, veel te gesuikerd, niet geschikt voor menselijke consumptie.” Na een bezoek aan de Barnes Foundation, begon hij begin 2015 het Instagram-account ‘Renoir sucks at Painting’. Ondanks de overdrijvingen en de humor heeft zijn protestbeweging ook een serieuze ondertoon: “Ik ben vóór het democratiseren van de kunstcanon. Wat willen we in musea zien, de collecties van smakeloze rijkaards?”

Dat zijn account vijf jaar stand zou houden, had Geller niet verwacht. Met het presidentschap van Donald Trump kreeg de beweging een vlucht, zegt hij. “Renoir is zijn favoriete schilder! Al die verstandige geleerde mensen die met welbespraakte argumenten Renoir verdedigen, moeten zich realiseren: Donald fucking Trump is het roerend met je eens. Ik zou echt schrikken als ik het over wat dan ook eens was met Trump.”

In feite past Trump in een lang rijtje van vermogende Amerikanen die smullen van Renoir. Vooral in de jaren 30 en 40 van de vorige eeuw waren zijn doeken niet aan te slepen. Dat kan Lucy verklaren: “De Amerikanen vonden de avant-gardistische Europese kunst schokkend. Renoirs schilderijen waren wél modern, maar niet zo vreemd als die van bijvoorbeeld Duchamp of Picasso. Men vond ze geruststellend.”

Dus, de pijn gaat over, de schoonheid blijft? Zo simpel is het niet. Wat voor de een woest aantrekkelijk is, blijkt voor een ander walgelijk afstotelijk. Toch heeft Lucy het nog niet opgegeven met de erfenis van Renoir: “Je weet gewoon dat hij weer in de mode raakt. Ooit.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234