Maandag 17/01/2022

Performance

Was je handen in onschuld met zeep van menselijk vet

De human soap store is een performance, maar de kunstenaar vond het belangrijk dat de zeep écht met menselijk vet werd gemaakt.  Beeld Ben And Martin/BAM
De human soap store is een performance, maar de kunstenaar vond het belangrijk dat de zeep écht met menselijk vet werd gemaakt.Beeld Ben And Martin/BAM

Een Gentse pop-up met zeep gemaakt van menselijk vet. Eén ding is zeker: de nieuwe creatie van kunstenaar Julian Hetzel prikkelt de nieuwsgierigheid.

Lene Van Langenhove

Kunstenaar Julian Hetzel staat bekend om zijn bevreemdende maar des te intrigerende performances/installaties. Met zijn nieuwste creatie Schuldfabrik is dat niet anders. Hetzel neemt het publiek mee op locatie, achter de schermen van zijn human soap store.

Vanaf 16 november kan je in de Gentse Burgstraat terecht voor artisanale zepen, gemaakt van, jawel, menselijk vet. De opbrengst wordt geïnvesteerd in een non-profit project dat waterputten boort in een dorp in Malawi. De inwoners ontvangen ook zeep voor elk stuk zeep dat hier wordt verkocht. Menselijk vet van westerlingen die er warmpjes bij zitten wordt dus omgezet in schoon drinkwater en een betere hygiëne in Afrika.

Droge humor

De shockfactor is bij Hetzel nooit ver weg. Zo stond hij eerder in Gent met zijn interactieve game-voorstelling The Automated Sniper, waarbij je als bezoeker met een joystick op twee performers kon schieten. De Duitse performancekunstenaar is ook muzikant en visueel kunstenaar en woont tegenwoordig in Utrecht.

In zijn werk, dat het midden houdt tussen theater, installatiekunst en multimedia, spreekt hij eerder met beelden dan met woorden. Kenmerkend is zijn documentaire, hyperrealistische aanpak en droge humor. Maar nog belangrijker: elk werk heeft een politieke dimensie en schuwt de kritiek op het consumentisme hoegenaamd niet.

Schuldfabrik gaat over de verhouding tussen ‘schuld’ en ‘schulden’. Je kan je schuldig voelen of iets slechts gedaan hebben, of je kan nog geld moeten aan iemand. Schuld kun je dus zowel in morele als economische zin opvatten. Maar het gaat ook over een collectieve of culturele schuld, in het geval van Hetzel draagt hij sinds hij op de wereld kwam in een blank, Duits middenklassegezin al een zeker schuldgevoel met zich mee. Hetzel stelt dat we voortdurend ons schuldgevoel afkopen: we geven geld aan een goed doel, we kopen een duurzaam product, bedrijven meten zich een fair of groen imago aan, en klaar! Schuldfabrik speelt in op ons verlangen om de handen te wassen in onschuld.

null Beeld rv
Beeld rv

Van liposuctie tot zeep

Ook over zijn ‘zwembandjes’ voelt de westerse mens zich schuldig. Het overtollige vet staat symbool voor onze overdadige westerse levensstijl en onvoldoende zorg voor ons lichaam, om niet te zeggen: luiheid. Met de transformatie van menselijk vet naar een product om je mee te reinigen, waarvan de opbrengst bovendien gaat naar een dorp waar ze niet snel last zullen hebben van overgewicht, verlegt Hetzel de grenzen van het cynisme. Het schuldgevoel wordt uitgebuit, zij het voor de goede zaak. En uiteindelijk zet hij wel degelijk iets negatiefs om in iets positiefs.

In de soap store wordt uiteraard gerefereerd aan de katholieke schuld. Zo kan je er te biecht gaan, zodat je met een fris zieltje verder kan. Achter de hippe pop-up kan je een rondleiding volgen waarbij het hele productieproces van liposuctie tot zeep uit de doeken wordt gedaan.

Aan het proces ging heel wat juridisch gehakketak vooraf, je kan immers niet zomaar alles met menselijk weefsel doen. Uiteindelijk werd een schenkingsovereenkomst opgesteld met de patiënten, en de liposuctieklinieken vonden het hele upcyclingverhaal wel boeiend. Dan moest Hetzel op zoek naar een zeepmaker die van het afvalmateriaal een lekker geurende zeep kon maken.

Niet evident, maar Hetzel vond het belangrijk dat de zeep écht met menselijk vet werd gemaakt. De authenticiteit geeft het project een scherp randje, en voor Hetzel is het noodzakelijk dat kunst begint bij de werkelijkheid. Voor elk project verdiept hij zich in een nieuw onderwerp tot hij bijna expert wordt.

Genadeloze kritiek

Volgens Hetzel zijn we intussen zo gewend om onze geprivilegieerde positie te rechtvaardigen door dingen te kopen, dat we de neoliberale en morele systemen niet meer los kunnen zien van elkaar. We betalen wat extra om onze goedkope vlucht CO2-neutraal te maken. Als consument is het een win-win: je hebt iets goeds gedaan én je krijgt er een mooi of hip product bij.

null Beeld rv
Beeld rv

Schuldfabrik is een genadeloze kritiek op de corporate social responsibility en ontwikkelingshulpindustrie, en onze eigen vaak dubbele houding daartegenover. Dat doet Hetzel niet door het systeem frontaal aan te vallen, wel door de logica ervan te kopiëren en tot het uiterste te drijven. Erg confronterend, want als kijker zie je je eigen aandeel in het systeem. Het dwingt je na te denken over de machtsverhoudingen in onze hedendaagse maatschappij.

Wat je zeker mag verwachten is dat Hetzel je verantwoordelijkheidsgevoel aanspreekt. Zin voor verantwoordelijkheid is een thema dat vaak weerkeert in zijn werk, en hij bereikt dat effect door feit en fictie door elkaar te haspelen. Toch zwaait Hetzel nooit met het vingertje. Liever bezorgt hij de bezoeker een ervaring die zo intens is dat de vragen vanzelf komen.

Vanaf 16/11 op locatie in Gent. campo.nu

Meer over

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234