Zaterdag 03/12/2022
null Beeld EPA
Beeld EPA

Waarom zou je lezen?

Daan Heerma van Voss is een Nederlandse schrijver.

DAAN HEERMA VAN VOSS

Waarom zou iemand eigenlijk lezen?

Het is een vraag die ik regelmatig toegeworpen heb gekregen, met name op middelbare scholen. Het boek, en in het bijzonder het literaire boek, moet zijn plek nu eenmaal bevechten, de intrinsieke waarde van lezen is niet meer vanzelfsprekend. Ik heb geleerd de vraag te zien als hoopvol, als een uitnodiging aan mij om de ander te overtuigen. (Want als de ander echt niet wil lezen, zou hij de vraag niet stellen.) Als een volleerd politicus zeg ik allereerst: ik begrijp uw ongenoegen. Want ja, er zijn zo veel dingen die om aandacht vragen, foto's op Instagram, plaatjes op Facebook, films in de bioscoop, computerspelletjes. En zowat alles kost minder moeite dan het lezen van een boek.

En toch.

Onlangs las ik Het verdriet van anderen, de 'persoonlijke leesgeschiedenis' van schrijver Philip Huff, een tocht die leidt langs John McGahern, Alejandro Zambra, Virginia Woolf, Jon Krakauer en vele anderen. Huff wijst op een onderzoek van de universiteit van Toronto, dat aantoont dat het lezen van fictie niet alleen de empathie vergroot, maar ook het begrip dat men van de ander heeft. 'Hoe vaker de kinderen verhalen kregen voorgelezen, hoe genuanceerder hun idee was van de beweegredenen van andere mensen.' (Dus ook voor de manipulator of oplichter is het lezen van romans een goed idee.) Huff draagt een verlichtingsstandpunt uit: lezen is goed voor je. Dat is verfrissend; te veel schrijvers verschuilen zich achter cynisme, achter doemdenken. Het is dapper om romantisch te zijn, om ervoor uit te komen wat je mooi vindt.

Zelf ben ik van mening dat kunst niet goed voor je gezondheid hoeft te zijn om van 'nut' te zijn. Sterker nog, de boeken die me het meest bijblijven, zijn de boeken die me hebben gemarteld. Boeken die me hebben opgezadeld met gevoelens waarmee niets aan te vangen valt: spijt, melancholie, eenzaamheid. En tegelijk valt in al die gevoelens troost te vinden, simpelweg omdat je door te lezen weet dat je niet de enige bent geweest die deze gevoelens doormaakt. Lezen is het belijden van een collectieve eenzaamheid. Je bent alleen, maar hoort de stemmen van anderen, alsof ze zich in de belendende kamer bevinden. 'Verdwijnen' in een boek benadert mijn ervaringen met het leven zelf: de momenten die er het meest toe doen, zijn de momenten waarop je je kortstondig zeer bewust wordt van de afstand met anderen. Op goede momenten slinkt de afstand, op slechte momenten wordt de afstand juist groter. Geen ander medium kan dit bereiken.

Aan het einde van zijn betoog verandert de politicus in een marktkoopman. De marktkoopman zegt: u hoeft mijn waar niet aan te schaffen. Dan behoudt u al uw centen, en krijgt u er mijn medelijden gratis bij.

Daan Heerma van Voss. Beeld kos
Daan Heerma van Voss.Beeld kos

Nu belangrijker dan ooit: steun kwaliteitsjournalistiek.

Neem een abonnement op De Morgen


Op alle artikelen, foto's en video's op demorgen.be rust auteursrecht. Deeplinken kan, maar dan zonder dat onze content in een nieuw frame op uw website verschijnt. Graag enkel de titel van onze website en de titel van het artikel vermelden in de link. Indien u teksten, foto's of video's op een andere manier wenst over te nemen, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234