Woensdag 22/01/2020

Seksueel misbruik

Waarom we milder waren voor Woody Allen (en anderen) dan voor Bill Cosby

Beeld Victoria Will/Invision/AP

Twee maten, twee gewichten. "Mijn man is lief, genereus en grappig. Hij is een prachtige echtgenoot, vader en vriend." Met die woorden verdedigt Camille Cosby haar man Bill, die de jongste weken herhaaldelijk van seksueel misbruik is beschuldigd. Maar wie gelooft dat nog?

Voor wie de zaak niet heeft gevolgd: in 2005 beweerden veertien vrouwen dat ze seksueel misbruikt werden door de Amerikaanse komiek Bill Cosby. Daar werd toen weinig gevolg aan gegeven. Eerder dit jaar werd de zaak opgerakeld en schoot het aantal mogelijke slachtoffers de hoogte in. De respons was oneindig veel groter, het internet stond in brand, Cosby's hoofd moest rollen. Waarom niet in 2005 en nu wel? Niet dat hij de toorn van de wereld niet verdient, maar het roept wel vragen op. Vragen die we het best kunnen toelichten met een andere zaak - die van Woody Allen - en de manier waarop hij werd afgerekend op beschuldigingen van seksueel misbruik.

De feiten: in 1992 gingen actrice Mia Farrow en regisseur Woody Allen uit elkaar in een vechtscheiding. Zij diende een klacht in tegen hem wegens seksueel misbruik van haar dochter Dylan. Later vond ze nog naaktfoto's van haar adoptiedochter Soon-Yi in Allens jaszak. De twee waren een relatie begonnen die tot vandaag standhoudt; wanneer ze begon - en hoe oud Soon-Yi toen was - is onduidelijk. Allen kende haar alleszins al van haar elfde. Maar ondanks het smeuïge van die zaak - want zelfs als de klachten van misbruik onwaar zijn, zit er nog een stevig geurtje aan - blijft het een verhaal in de marge. Begin dit jaar kwam Dylan Farrow zelf naar voren in een open brief met akelige beschrijvingen van Allens misbruik, maar de kans bestaat dat u dat al niet meer weet. Over Cosby's zaak was de publieke opinie onmiddellijk beslist; die van Allen lijken we met zijn allen zo snel mogelijk te willen vergeten. Ons collectieve geheugen is selectief.

Rechtbank van de publieke opinie

Goede maatstaf: gaan we, als het een goeie is, volgende keer toch weer naar de nieuwe Woody Allen kijken? Jazeker. In een stuk in The New York Times - de krant waarin hij met zijn "laatste woord over de hele zaak" de aanklachten resoluut verwierp - liet Woody Allen nogal cynisch optekenen: "Niets houdt het publiek weg van een film als ze denken dat ze hem leuk zullen vinden." Allens zus en producer Letty Aronson voegde daaraan toe: "Het zou idioot zijn van fans om nu opeens niet meer naar zijn films te gaan kijken. Ze doen daar alleen zichzelf kwaad mee."

De twee hadden gelijk: toen regisseur Bryan Singer vlak voor de release van 'X-Men: Days of Future Past' beschuldigd werd een minderjarige jongen verkracht te hebben, had de box office daar geenszins onder te lijden. Bij Sony, waarvoor Woody Allen zijn volgende film maakt - een met Joaquin Phoenix en Emma Stone - lieten ze al weten resoluut achter hem te staan.

Met andere woorden: er verandert niks. Sommige mensen zullen hem veroordelen, maar in de ogen van de wereld is Woody Allen nog steeds in de eerste plaats een topregisseur - een met rare kantjes, weliswaar - en niet een verkrachter, zoals Bill Cosby. De rechtbank van de publieke opinie heeft dat zo beslist.

Net zoals ze ooit besliste dat Jimmy Page de beste gitarist aller tijden is en geen verkrachter van een 14-jarig meisje (echt gebeurd), terwijl INXS-zanger Michael Hutchence altijd een seksuele freak zal blijven omdat hij gestikt is bij een spelletje auto-erotische verstikking. 'Luck of the draw' of is er meer aan de hand?

Beeld WireImage

Nostalgie

Timing speelt alleszins een rol: toen Cosby in 2005 met zijn aanklachten geconfronteerd werd, pikte het publiek dat zoals gezegd niet op. Zijn carrière was toen nog veel meer in the picture dan nu; hij was 'America's Favorite Dad' en men was nog niet klaar om hem te zien als iets anders - zelfs verschillende Amerikaanse perslieden gaven toe zich miskeken te hebben op de aantijgingen.

Je ziet het ook bij andere entertainers-aanranders. De eerste slachtoffers van de Britse presentator Jimmy Savile kwamen pas bovendrijven een jaar na zijn dood. In eigen land zou Jos Ghysen zich schuldig hebben gemaakt aan ongewenst seksueel gedrag, maar die geruchten - die toch de ronde moeten hebben gedaan in de jaren voordien - circuleerden pas in 2012 in publieke kring.

Misschien hebben we wel vooral een emotionele afstand nodig voor wij het aankunnen om de mensen die ons sinds jaar en dag begroetten in onze huiskamer, te associëren met zulke gruwelijke feiten.

Het punt is dus dat we niet wíllen dat zo'n beschuldiging waar is: we houden van wat deze mensen ons brengen, dus willen we ook van hen houden - daar klampen we ons aan vast. In de brief die Cosby's echtgenote gisteren de wereld instuurde, speelt ze rechtstreeks in op onze gevoelens van nostalgie: "Hij ís de man die jullie dachten te kennen." Veel mensen zullen dat geloven omdat ze het willen geloven.

Jimmy Savile. Beeld EPA

Vader

Voor een deel heeft de enorme verontwaardiging die Cosby's 'ontmaskering' teweegbracht ook te maken met zijn imago. Waar Woody Allen zichzelf altijd al voorstelde als een seksuele aberratie, een kleine weirdo met een gek karakter, was Bill Cosby in al zijn tv-optredens - van 'The Cosby Show' tot 'Kids Say the Darndest Things' - een vaderfiguur, een lieve man die half Amerika wijze raad gaf bij het opgroeien. Veel van de Amerikaanse waarden werden door hem belichaamd - familie, het huwelijk, eerlijkheid - en de gedachte dat Cosby nu bij wijze van spreke de Antichrist zelve blijkt te zijn, stelt diezelfde waarden indirect in een wansmakelijk licht.

Her en der werd 'The Cosby Show' al van de buis gehaald, wellicht omdat het educatieve karakter van de reeks nu een hopeloos cynische ondertoon heeft gekregen, waar iedereen alleen maar ongemakkelijk bij wordt. Cosby's seksuele misdaden worden zo een bijna persoonlijk verraad van de mensen die met hem opgroeiden - alsof hij ook met zijn vieze vingers aan hun herinneringen heeft gefrunnikt.

Van Allen, daarentegen, wisten we al van 1992 en zijn relatie met Soon-Yi dat hij niet helemaal normaal was; toch zijn we naar zijn films blijven kijken. We zijn, met andere woorden, medeplichtig - als hij schuldig is toch - en dat is een factor die woede en verbijstering doeltreffend weet te temperen. Reken daarbij nog 'plausible deniability' - het zou weleens goed kunnen dat Mia Farrow inderdaad gek was, en herinneringen in het hoofd van haar dochter heeft gestopt, zoals Allen zelf tamelijk overtuigend heeft gesuggereerd - en het is makkelijk om te zeggen: "Het zal wel niet." Wat eigenlijk hetzelfde is als: "We willen het niet." Als er een mogelijkheid bestaat dat het niet waar is - wat bij Cosby steeds minder het geval lijkt - vinden we met zijn allen wel een manier om het te vergeten.

Bill Cosby met de cast van 'The Cosby Show'. Beeld NBC via Getty Images
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
DPG Media nv – Mediaplein 1, 2018 Antwerpen – RPR Antwerpen nr. 0432.306.234