Woensdag 21/08/2019

Reportage

Waarom veel metalfans zonder probleem meebrullen met racistische eikels

De hardcore punkband Impaled Nazarene. De Finnen zijn niet meer welkom op Ieperfest. Hun concert werd geannuleerd omdat hun lyrics meer op ‘hate speech’ lijken.  Beeld RV / Fotomontage DM

Terwijl dit weekend op Graspop de hoogmis van de metal plaatsvindt, brak rond hardcorefestival Ieperfest de hel los nadat het de extreemrechtse band Impaled Nazarene moest annuleren. En dat terwijl het festival net diversiteit en verdraagzaamheid promoot. Hoe kijkt de metalwereld zelf naar die paradox?

Juicht, metalfans te Vlaamse lande! Haal uw Iron Maiden-shirt boven, slijp uw duivelshoorns en bang your head: Graspop laat dit weekend weer de luidste metal over de Vlaamse weiden rollen.

Maar het harde, snellere genre kwam vorige week ook negatief in het nieuws, in de gedaante van de Finse extreme metal- en hardcore punkband Impaled Nazarene. Zij zouden in augustus optreden op het hardcorefestival Ieperfest, maar werden na hevige protesten van de affiche gehaald.

Misogynie en homofobie 

De reden voor die protesten? Hun lyrics, waarin misogynie en homofobie meermaals de boventoon voeren, en waarin ook anti-islamsentimenten opduiken. Hate speech, vinden velen, en daar valt iets voor te zeggen: homo’s worden omschreven als ‘pansy faggot shit’, minderwaardig aan beesten, en aids is hun gepaste straf. Vrouwen worden verkracht omdat het zonde zou zijn ‘om een goede erectie te verspillen’. En zanger Mika Luttinen heeft geen goed woord over voor moslims. “Het zijn mensen die ik absoluut haat”, stelde hij in een interview uit 2002. “Het zijn de shittiest mensen op de planeet.”

Dus juicht ook niet te hard, metalfans te Vlaamse lande. Want het incident rond Impaled Nazarene drijft een wig tussen fans binnen de metal- en hardcorescenes. Sinds Ieperfest op 6 juni aankondigde dat het concert van de Finse band werd geannuleerd, omdat ze door ‘internet­helden’ die oproepen tot ‘haat en geweld’ niet ­langer de veiligheid van de festivalgangers kon garanderen, wordt er op de Facebook-pagina van het festival duchtig gediscussieerd of dit al dan niet een goede beslissing is.

De twee voornaamste strekkingen: zij die vinden dat alle meningen moeten kunnen, dat we de lyrics van Impaled Nazarene niet te serieus moeten nemen en dat de band dus gewoon had moeten optreden – en zij die vinden dat de haatdragendheid van de Finnen niet thuishoort op een festival dat tolerantie en diversiteit hoog in het vaandel draagt, en dat de organisatie al een blunder beging door de band überhaupt te boeken.

“Mijn Facebook staat er roodgloeiend van”, zegt metalliefhebber Joris Luyckx. “Iedereen heeft hier iets over te zeggen. Zelfs bij heel linkse hardcorefans snijdt dit de meningen in tweeën. Terwijl er geen haan naar zou kraaien als Impaled Nazarene op Graspop geprogrammeerd stond.”

Zo links als maar zijn kan

Een opvallend statement, maar u moet weten: er zijn belangrijke verschillen tussen hardcore en metal, en dus ook tussen een festival als Ieperfest en een festival als Graspop. Het eerste genre vloeit voort uit punk en werd grootgemaakt door bands als Black Flag en Minor Threat, en is van oorsprong uit heel politiek getint, met uitgesproken linkse teksten. Hardcorebands zijn vaak anarchistisch, antigeweld, antikapitalisme en pro-environment. Metal daarentegen, dat werd grootgemaakt door bands als Black Sabbath en Iron Maiden, valt veel minder in een politiek hoekje te duwen. Show- en shockeffecten zijn belangrijk, een uitgesproken, sociopolitiek standpunt staat minder centraal.

Dat is een heel algemene samenvatting: op elke regel zijn er uitzonderingen (de politieke overtuigingen van een hardcoreband als Cro-Mags vallen op zijn minst dubieus te noemen). Maar het verklaart waarom de programmatie van een band als Impaled Nazarene (begonnen als black metal-act, en later meer geëvolueerd naar het hardcoregenre) op Ieperfest op zulke hevige reacties stuit. “Ieperfest heeft een politieke ontstaansgeschiedenis”, duidt Caro Tanghe, zangeres van metalband Oathbreaker. “Ze zetten de hardcore-overtuigingen voort in ons huidige politiek ­klimaat.”

Ter illustratie: op Ieperfest krijg je je pinten in herbruikbare bekers, terwijl je aan de voedselkraampjes enkel veganistisch kunt eten. Rechts bovenaan de website staat een logo met ‘No Racism, No Sexism, No Fascism’. De linkse burgerbeweging Hart Boven Hard is er te gast. En in de More Than Music-tent worden debatten en films geprogrammeerd, over onderwerpen als Black Lives Matter, feminisme en klimaatactivisme.

De vorige editie van de Graspop Metal Meeting in Dessel. Beeld © Stefaan Temmerman

Dat Ieperfest-gangers niet te vinden zijn voor een band met misogyne, homofobe en islamofobe lyrics, hoeft dus niet te verbazen. “Ieperfest is as left as can be – het is raar dat hun frank niet eerder is gevallen, voor ze Impaled Nazarene boekten”, vindt Colin H. van Eeckhout, die met zijn band Amenra meermaals op Ieperfest heeft ­opgetreden. “Maar langs de andere kant kun je niet van elke band een volledige backgroundcheck doen.”

Pieter Coolen, gitarist bij Toxic Shock, dat met zijn mix van hardcore en thrashmetal dit jaar op Ieperfest staat, begrijpt waarom Ieperfest de Finnen uiteindelijk toch wandelen heeft gestuurd. “Ieperfest is links en vooruitstrevend, en het grootste deel van het publiek is dat ook. Bands die verkrachting goedpraten, moeten hier niet komen spelen. En als je hun teksten letterlijk interpreteert, vallen hun standpunten niet te verantwoorden.”

Maar dat is net de vraag: móét je hun teksten wel letterlijk interpreteren? Volgens Impaled Nazarene-zanger Mika Luttinen is het alleszins niet om mee te lachen, als we hem in interviews mogen geloven. Maar ook daar is niet iedereen van overtuigd. “Ik denk dat ze die statements ook maken om reactie uit te lokken, om te choqueren”, vermoedt Coolen. “Misschien speelt die zanger simpelweg een rolletje. Als Ozzy (Osbourne, van Black Sabbath, EWC) ‘Iron Man’ zingt, heeft hij het ook niet over zichzelf. Daarom ben ik ook niet zo te vinden voor censuur.”

Dunne lijn

Ook Alex Agnew, zanger van heavy-metalkwintet Diablo Blvd. en, in zijn eigen woorden, “ook geen onbesproken blad als het over provoceren gaat”, vindt het moeilijk om in te schatten hoe letterlijk je de teksten van zo’n band moet lezen. “Ik heb hen altijd gezien als een band met een zeker gevoel voor humor. Maar het is moeilijk om in te schatten hoe ernstig je die gasten moet nemen. Het is zeker dat ze controverse niet uit de weg gaan. Ik heb er zelf ooit een plaat van gehad, lang geleden, en ze waren toen al redelijk controversieel.”

Het is ook een moeilijke discussie, klinkt het. Want het blijven artiesten, en die beperk je toch niet zonder reden in hun vrije meningsuiting? “Het is een dunne lijn”, vindt Agnew. “Maar als het duidelijk om racistische of homofobe eikels gaat, moet je hen geen forum geven, zelfs niet in naam van vrije kunst.”

Het is bizar, zo vertelt Agnew nog, hoe metalfans erin slagen om de muziek los te koppelen van de soms extreemrechtse politieke standpunten van de artiesten zelf. “Ik zit daar zelf ook weleens gewrongen mee. Want ook ik heb platen van Burzum. (Varg Vikernes, de Noorse muzikant achter Burzum, heeft zestien jaar in de cel gezeten voor moord en houdt er neonazistische sympathieën op na, EWC). Binnen de metalwereld leeft toch een beetje het devies: ‘We gaan het niet over hun politiek hebben’.”

Dat leidt tot ergernis, ook binnen de scene. Niet elke headbanger en niet elke metalmuzikant is te vinden voor de manier waarop er soms wordt weggekeken wanneer er racistische of homofobe standpunten bovendrijven op metalpodia.

We spoelen even terug naar februari: Phil Anselmo, voormalig zanger van metalgrootheid Pantera, eindigde toen een concert met een Hitlergroet en de kreet ‘White power!’ Robb Flynn, zanger van heavy metalband Machine Head, hekelde Anselmo én de hele metalwereld toen op YouTube. “Alleen in de metal community wordt iets als dit zo gemakkelijk onder de mat geveegd. Als dit Chad (Kroeger, EWC) van Nickelback was geweest, of Justin Bieber, zouden er koppen rollen”, stelde hij. “Het is niet oké om ‘white power’ te roepen en het dan weg te lachen als een mop. Als je daardoor niet geschoffeerd bent: fuck you! Voor zoiets zou geen plaats mogen zijn in metal.”

Door de mazen van het net

Het was een krachtig statement, maar is het ook blijven hangen? De boodschap kreeg heel wat weerklank, maar Flynn werd naar eigen zeggen ook het doelwit van doodsbedreigingen van Pantera-fans, en de antiracismestorm is na een korte piek snel weer gaan liggen. “Zodra een band een zekere status of een zekere populariteit heeft bereikt, wordt dat soort misstappen snel vergeven”, ziet Amenra-frontman Van Eeckhout. “En artiesten als Phil Anselmo worden ook niet snel buitengetrapt bij hun label, omdat dat vaak hun eigen label is.”

Hardcorebands zouden met uitspattingen als die van Anselmo of Impaled Nazarene niet wegkomen, denkt Agnew. “Een hardcoreband die een extreemrechts of een homofoob standpunt verkondigt, krijgt alle fans over zich heen. Zelfs als een hardcorezanger zich ongelukkig uitlaat in een interview, gaan de fans lopen. Maar metal, en zeker black metal, glipt vaak door de mazen van het net. ‘Het hoort erbij’, dat is de houding.”

Rotte appels

Is het relativeringsvermogen van metalfans té groot? Is het daarom dat er op Graspop nooit controverses ontstaan zoals dat bij de hardcorefans van Ieperfest dit jaar wel is gebeurd? “Gras­pop is een viering van metal als muziekstroming”, stelt Caro Tanghe. “Je kunt het misschien vergelijken met een dagje naar Bellewaerde gaan, dat heeft ook weinig met politiek te maken: je wilt je gewoon amuseren, een goeie dag hebben. Een band als Impaled Nazarene zou er daarom misschien minder zijn opgevallen omdat men op Graspop de bands niet met een loep bekijkt.”

Een klein voorbeeld: dit jaar staat Emperor op Graspop, ook een band met een donker verleden. “Hun vorige drummer heeft ooit in de bak gezeten omdat hij een homo vermoordde in een park”, weet Agnew. Maar toch ontstaat er geen controverse. De vraag is: wil dat ook zeggen dat de ­metalscene de standpunten van bands als Impaled Nazarene, Burzum of Emperor onderschrijft? “Ik denk dat dat allemaal wel meevalt”, zegt Joris Luyckx. “Graspop trekt elk jaar meer dan 100.000 festivalgangers. Je denkt toch niet dat die allemaal extreemrechts zijn? Ik ben er dan ook gerust in dat de hele heisa rond Impaled Nazarene de metalwereld niet opnieuw in een slecht daglicht zal plaatsen. Mensen zijn vandaag verstandiger dan dat.

Toch heeft de metal community bij de buitenwereld nog steeds de signatuur van een macho clubje, en de negatieve berichtgeving rond bands als Impaled Nazarene doet dat imago geen goed. Maar ook die visie is te eenvoudig, vinden metalfans. “Er zijn genoeg voorbeelden dat er in de metalwereld ook plaats is voor vrouwen”, vindt Tanghe. “Denk aan bands als Chelsea Wolfe, King Woman, Super Unison, Brutus. Die ­tendens loopt gelijk met de mainstream-maatschappij.”

Luyckx, zelf homo, ziet dan weer veel haantjesgedrag binnen de metalwereld, maar heeft zich nooit bedreigd gevoeld. “Ik ben nooit beledigd, en nooit fysiek aangevallen. Ik hoor wel eens opmerkingen als ‘Gij zijt toch anders dan die andere jeannetten’, maar dat hoor ik evengoed buiten de scene. Bovendien zie je ook in de bands steeds meer holebi’s en transgenders. Rob Halford, de zanger van Judas Priest, is al in 1998 uit de kast gekomen. En haantjesgedrag is niet alleen iets van de metalwereld, hè. Dat zie je ook in hiphop en op eender welk voetbalveld.”

Problemen en paradoxen

Dus nee, de metalscene is niet vrij van problemen en al zeker niet van paradoxen. “Het is een extreem genre, en dat trekt extreme meningen aan”, besluit Agnew.

“Maar het is te kort door de bocht om de metalwereld als broeihaard van slechte mensen te zien door het shockgehalte of de intensiteit ervan”, besluit Tanghe. “Je hebt in alle muziekstromen issues, elke subcultuur is een doorsnede van de bevolking, er zijn altijd rotte appels. Denk maar aan reggae-artiesten als Beenie Man, die gecanceld werd omwille van homofobie. Er mag dan misschien wel het een en ander onder de mat geveegd worden onder het mom van shock value, maar niet meer of minder dan in een andere subcultuur.”

Laat de rotte appels niet de hele mand bederven, is de teneur. “Deze heisa gaat niet over de hele metalscene”, meent Van Eeckhout. “Ik voel mij alleszins niet aangevallen of aangesproken. De metalwereld is zodanig breed, dat dit voor mij op geen enkele manier representatief kan zijn voor de hele scene.”

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met De Morgen?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van De Morgen rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar info@demorgen.be.
© 2019 MEDIALAAN nv - alle rechten voorbehouden